We:noh, *este**, a:xka:n i:n to:nal timonohno:tsatih de seki kokolismeh, tein ne: ke:man tikitayah a:mo onkaya pahti. Miak tokni:wa:n i:xpoliwkeh, yo:n se: kokolis mono:tsaya *este**, estsompi:l. Ne:chtapowia nomomasi:tah ke:ní:w *pas[sa:roh**], ke:ní:w pano:keh ne: ke:man, a:mo onkaya tapahtia:nih, a:mo onkaya a:kon[i], a:koni kinin..., kinimpahti:s, miak tokni:wa:n i:xpoliwkeh ika yo:n kokolis *porque** a:mo n' a:kin kinimakaya pahti. Neh nowe:ina:n wa:n now..., nowe:ina:n wa:n okseki no..., no..., no..., noa..., noa:wiwa:n, notiohwa:n momikilihkeh ika yo:n kokolis. ¿Ke:yeh? *Porque** ne: ke:man a:mo ke:meh a:xka:n tikitah onkak miak pahti, ne: ke:man a:mo teh tapahtia:nih katka, mopahtia:yah ihkó:n kalampapahti, tehteiweli ika mopahtia:ya. No..., nowe:ina:n *cuando** yeh mimikilih miak tah..., miak tahyowi:lis kiwi:kak, ¿Ke:yeh? *Porque** pos a:mo onkaya pahti para yeh, tein pahtik, pahtik wa:n tein a:mo pahtik pos miak, miak tokni:wa:n mikkeh. Ne:chtapowia nomomaci:tah, seki:n tokni:wa:n *hasta** a:mo no: kinin..., kininwa:lkwiah ok, kininto:kayah ok *este**, itech, itech *este**, ke:meh i:n xola:lmeh, itech *campo santos**, *porque** ke:yeh?, a:mo akiah ok tokni:wa:n, a:mo senahsiah ok. Entó:s miak, miak tokni:wa:n i:xpoliwkeh, yo:n nejó:n to:nal katka *o** nejó:n *tiempo** katka a:mo, a:mo onkaya pahti, nikel..., nikelna:miki nomomasi:tah ne:chtapowia ke *cuando** yeh pe:wak imomá:n, pe:wak kimachilia kikokowa n' ihtik, de yo:n kikokowa ihtik, pe:wak yowi, yowi ihkó:n, yowi mokalawi:ti pero mokalawi:ti pero nochi esti, nochi esti. Entó:s *cuando** yo:n pe:wa mokalawi:ti, *cuando** kimachilih kikokowa ihtik mo..., pe:wak motai:ltia ya *limón**, taya:ya tenexa:t, nochi yo:n para kitsakwili:skia yo:n kokolis. Pero a:mo k..., a:mo welik, ke:yeh *porque** pos nejó:n kokolis semi tel..., tel..., tel..., telchika:wak katka. Chika:wak kokolis, nejó:n miak, miak tokni:wa:n, miak i:xpoliwkeh. Wa:n a:xka:n a:mo, a:xka:n no..., a:xka:n *cuando** tikakih wi:tsa nejó:n kokolis nomo:tsa estsompi:l, onkak miak pahti, ke:meh kalampapahti, ye..., a:xka:n i:n to:nal, a:xka:n tehwa:n ti:i:xpeta:ntokeh miak, miak kalampapahti tiki:xmatih ya *porque** ke:yeh pos ihkó:n ti:xpano:keh ya no:. *este**, ke:meh yo:n estsompi:l semi kwali mah se: momaka okseki xiwpahtsitsi:n, mah se: moehekowili wa:n koma:mo kina:mik xiwpahtsitsi:n pos se: kwi:kaya iwa:n tapah..., we:itapahtihkeh ompa ne: xola:l ka:mpa yehwa:n no: kite:makah ne:n koyo:pahti. *Por eso** a:xka:n tokni:wa:n miak, miak *este**, kokolis kina:miktiowih sah, a:mo, a:mo te:chwe..., te:chwe:ikwi, a:mo te:chwe:ichichi:na ke:man miak, miak tokni:wa:n *este**, pos mopale:wiah, ¿Ke:yeh? *Porque** onkak miak, onkak miak *este**, koyo:pahti wa:n onkak ma:se:walpahti ke:meh a:xka:n tokni:wa:n pos i:xpeta:nih ya seki. Seki tein ki:xmatih ma:se:walpahti, seki tein ki:xmatih *este**, koyo:pahti, pero nochi yo:n mosenkwi a *pues**, de timosenkwih, de mosenkwi a yo:n pahti pos tikte:moliah ya ka:nika:wí:n te:chna:mikis. Koma:mo te:chna:mik kalapampahti pos timopahtiah ya ika koyo:pahti, pero miak tokni:wa:n a:xka:n mopale:wiah, miak tokni:wa:n mo..., *pues** kokolispe:wah wa:n ne:nke:ntih sepa. ¿Ke:yeh?, *Porque** onkak miak talna:miki:lis a:xka:n. Wa:n ne:ka *tiempo** ne:chtapowia no:má:n, nomomasi:tah ne:chtapowiah ke no: onkaya se: kokolis mono:tsaya ma:talsa:wat. Yo:n ma:talsa:wat *pues** kanah ika mikiah *hasta** na:wi:n, *hasta** e:yi, e:yi tokni:wa:n *por** se: kali sah, wa:n a:mo we:l..., a:mo wel a:kin kinahokwia ok, okseki kihowah ma:wilowa:yah *hasta** kalihtik a, ne:chtapowia nomomasi:tah. Yo:n ma:talsa:wat semi fie:roh *porque cuando** yo:n kinkwi yo:n ma:talsa:wat, a:xka:n tehwa:n a:mo tiki:xmatih ok, ne:ka *tiempo** moi:xmatia *porque que** panowa:ya n' kokolis, pero a:xka:n a:mo no: tiki:xmatih yo:n kokolis pero ne:chtapowia no:má:n ke yo:n kiliah ma:talsa:wat pe:wah xohxokoyah, xohxole:wih itech imin..., itech iminakayo. Xohxole:wih wa:n pe:wa mahyá:, mahyá: *este**, pach..., papachaka ne:n imin..., imine:wayo *o** toe:wayo *pues**, wa:n a:mo para mota:li:skeh nió:n imin..., nió:n imin..., nió:n imintasa:l *pues**. A:mo wel makiah inkami:sah, a:mo wel makiah iminkalso:n, *porque** ke:yeh, yo:n, yo:n yehwa, yehwa, yehwa ne:n tehwa:n tikiliah tilmah kinin..., kinin..., *más** kininxole:wa. *Entoces** ne:chtapowia nomomasi:tah para panowa:yah ne:n tokni:wa:n kinte:kayah, kinta..., kintapechtia:yah ika iswat, kitekiah n' iswat wa:n kiso:sowah wa:n ompa kinte:kayah *porque** ne:ka *tiempo** a:mo no: moi:xmatiah nió:n *naylon** a:mo moi:xmatia, nió:n tapech, *más que** solamente owapach *o** iswat. Kisowah n' iswat, kitekih iswat wa:n ompa kinte:kah para tepitsi:n se:wih pero yo:n kokolis tel..., teltaman katka kihtowah *porque** a:ki:stokeh, sayoh a:ki:stokeh wa:n miak tokni:wa:n i:xpoliwkeh. Tein, tein mikik, mikik wa:n tein mopale:wih, mopale:wih tepitsi:n, ke:meh welik mopahpahtihkeh ihkó:n. A:mo onkakya, a:mo onkaya *este**, koyo:pahti, sanoke yehwa mopahtia:yah ne:chilia nomomasi:tah, kitekiah seki xiwtsitsi:n wa:n ika yo:n xiwtsitsi:n kihtowah mo..., moxahxakwalowa:yah, ika mopa:kayah, wa:n *a ver** tepitsi:n xa: kinina:mikiskia. Pero pos tak tein i:pa a:mo yetok de mikis, mopale:wih. Pero miak tokni:wa:n mikkeh. Kihtowa, ne:chtapowia nomomasi:tah sikie:ra na:wi *o** ma:kwi:l tokni:wa:n itech se: kali sah ki:sayah. Seki kihtowah kinimpachowa:yah ok, kininwi:kayah ok ne:n ka:mpa n', ka:mpa n' xola:l, pos xo..., seki kihtowah kimpa..., kin..., kinto:kayah ke:meh i:n owatah *o** mila:h, kintachkwilia:yah wa:n ompa kinto:kayah. ¿Ke:yeh? *Porque** ne:ka *tiempo** a:mo, a:mo, a:mo, a:mo onkaya *este**, a:mo onkaya pahti ke:meh a:xka:n tehwa:n tiki:xmatih miak, miak koyo:pahti wa:n miak ma:se:wakpahti. Entó:s ompa yehwa yo:n, ekintsi:n tehwa:n tikitstokeh , ekintsi:n tehwa:n tietokeh *más** kwaltsi:n, mikih tokni:wa:n *porque** i:pa ahsi a to:nal de mikiskeh pero miak tokni:wa:n mopale:wiah. Miak tokni:wa:n ekintsi:n i:xtama..., i:xtamat..., i:xtamattiowih, seki tein ta:tahmeh ya, tein ... Seki tein pi:pil ok momachtiah ke:ní:w tapahti:skeh pos kite:moliah *modo** de ke..., de ke kipale:wi:skeh ne: tokni:w. ¿Ke:yeh? *porque** a:mo nikmati ox *tanto** nemachti:l oso talna:miki:lis de n' totahtsi:n Dios *o** a:mo nikmati ke:ní:w pero miak tokni:wa:n kimahmati pahti, kalampapahti, ke:meh i:n xiwtsitsi:n, *Porque** nika:n tehwa:n i:n ti..., tima:se:walmeh tikpiah miak pahti, tikpiah miak xiwpahtsitsi:n, a:mo nochi tikmahmati sah pero miak xiwpahtsitsi:n tikpiah. Ke:meh tehwa:n iwa:n tinentinemiah se: tokni:w tein ke:meh i:n tehwa:n tinentinemih *este**, itech, tinentinemih itech de xola:lkone:meh, *este**, xa: tehwa:tsi:n timomakatos kwe:ntah ke:meh i:n tehwa:n tinemiah, tik..., tinemiah itech *colectas** de, de, de, de xiwtsitsi:n tik..., tiktektinemiah *o** tiktek..., tiktektinemih, tikte:mohtinemih, seki ki:sa tein para pahti, seki ki:sa tein a:mo para pahti pero tein ti..., tein tiki:xmatih ke para pahti pos tikiliah no: ne:n tokni:w, no: pos i:n tein tikiliah i:n xiwtsi:n kwaltia para yehwa i:n kokolis, pahti para i:n kokolis. *Entonces** ompa yo:n tehwa:n ekintsi:n *más, entre más** ihkó:n *más** tii:xtamattiowih seki ... Tein kimati tokni:w tech..., te:chno..., te:chilwia, "no pos yehwa i:n xiwit, i:n kwaltia para yehwa i:n pahti". Entó:s ompa yo:n tehwa:n ihkó:n timo..., timopale:wihtiowih ya *entre** tioho:me:n, tiehe:yi:n timoi:xpantilihtiowih ya, timo..., ihkó:n, *hasta** a:xka:n, ke:meh i:n a:man nimitsilia tik..., miak tii:xtamattiowih ya. Miak tikmahmatih ton xiwpahtsitsi:n ika timopale:wi:skeh wa:n *por eso** a:xka:n tokni:wa:n neh niki:xehekowa miak, miak mikih tein i:pa ahsi a n' *hora**, tein i:pa yetok to:nal de mikiskeh ya wa:n tein a:mo pos mopale:wia ok. A:mo, a:mo, koma:mo kina:mikik xiwpahtsitsi:n pos tikwi:kah ya iwa:n koyo:pahti, pero onkak miak nepale:wi:l wa:n yehwa yo:n semi kwaltsi:n. Ne: ke:man ne:chtapowia nomomasi:tah onkaya miak kokolis, neh nikelna:miki katka ni..., ninohne:l ok, nikpiaya xa: ke:meh, ke:meh *catorce años** nikpiaya neh, ke:meh, ke:meh *catorce años** nikpiaya neh *cuando** nech..., *cuando** wetsiko se: kokolis, yo:n kokolis mono:tsaya *sarampión**. Yo:n *sarampión** semi teltaman no:, *porque** yo:n mitskwis kalanemi:lis wa:n mitskwis ihxo:ch wa:n panki:saskeh seki kokomeh se: i:xko. Se: i:xko oso nochi ke:meh yetok se: i..., se: inakayo *pues**. Panki:sah yo:n kokomeh pero yo:n kokomeh mahyá:, mahyá: *este**, mike:sa:wameh, wa:n miak kihtowa:yah ke mike:sa:wameh, *después** neh nik..., neh niah pos. Ke:meh tehwa:n neli tima:se:walmeh, timokaya:wah. Ne:chiliah "ta: mitskwikeh" kihtowa "mike:sa:wameh". Pero neh yo:n to:nal ne:chilia ne:n oksé:, n' oksé: no..., nowa:mpoy, kihtowa, "a:mo". Ne:chitato, kihtowa "i:n a:mo kipia mike:sa:wameh, x'wi:kili:ka:n" kihtowa "ne:n koyo:tapahtihkeh wa:n name:ch..., name:chnawati:s toni kipia i:n, ton kokolisyo i:n kipia." Entó:s nomomasi:tah ne:chahok, ne:chahok wa:n ne:chpatilih ne:n no..., notilmah wa:n ne:chkwite:w iwa:n koyo:tapahtihkeh, ompa tiahsikeh, ompa tiahsikeh wa:n pe:wak te:ch..., pe:wak ne:ch..., ne:chi..., ne:chita ya. Ne:chta:lilih tepostsitsi:n, ihkó:n pe:wak ne:ch..., ne:chmakak se: *consulta** wa:n pe:wak nochi ne:chitilia nocue..., no..., nakayo ke:ní:w yetok. Entó:s ka:mpa yeh kihtoh, i:n okichpil nankwa..., a:mo niman nankwa:lkwikeh, niman x'wa:lkwinih yeh kipia i:n, kipia, i:n kipia *sarampión**. Pero pos *hora**, ke:meh tikihtowa tehwa:n tito:n..., titohto:ntos, a:mo tikmati toni yo:n *sarampión**, timo..., yehwa tehwa:n timokaya:wah tehwa:n mike:sa:wameh, pero a:mo mike:sa:wameh ta: yo:n, yo:n kokolis no: teltaman ya. Mitskwis toto:nik, mitskwis kalanemi:lis, mitskwis ihxo:ch wa:n yo:n kokomeh pe:wah mosowah nochi se: i:xko, nochi ke:meh yetok se: inakayo *hasta** se: i:xtololowa:n, *hasta** se: i:xpohpoliwi, neh *hasta** nii:xpohpoliwka. Entó:s tein kihtoh ne:n koyo:tapahtihkeh pos a:mo teh *más** nikmakati ke *solamente** sayoh se: *inyección** nikmakati. Ne:chmakak se: *inyecció:n** "wa:n x'chi:wili:ka:n" kilia "kalihtik, 'manili:ka:n" kilia, "*este**, xikmante:katewa:chili:ka:n" kilia "seki pio..., pio:tetsi:n pero mah a:mo ye:koksi pio:tet, *sino que** nankitsoyo:niah yo:n pio:tet wa:n *medio** xohxo..., *medio** tahki..., *medio** tahko yoksik sah, xohxowik, 'makaka:n" kilia, "mah, mah kikwa. Mah i:xtai" kilia "wa:n mah ... para panki:saskeh" kilia "i:n kokomeh". Wa:n neli tein nikchi:w ... "Tein ke:mah" kilia "a:mo x'kaha:wi:ka:n, komo nankiaha:wiah pano:ti ihtikpa" kilia "yo:n kokomeh wa:n ika yo:n tamis", kilia, "ika mikis a, *porque** kokomeh a:mo panki:saskeh wa:n i:n a:mo" kilia. "In, mah kikwa yo:n pio:temeh ta..., ta:i:x..., ta:i:xme:diohokxiti:l wa:n mah kikwa wa:n ke:mah para pe:was panki:saskeh" kilia "yo:n kokomeh. Yehwa yo:n x'chi:wili:ka:n" kilia "kokoxkeh". Wa:n neli niahsik kalihtik, niahsik, ne:chahxitihkeh kalihtik, pe:wak kichi:wa no:má:n kim..., kichihchi:w yehwa yo:n, yehwa yo:n pio:temeh, kintsoyo:nih pero *medio** tahkooksik sah, a:mo ye:koksik wa:n ke:mah pe:wak ne:chmaka mah nikwa. "Wa:n mah a:mo mo..., yowi, mah a:mo yowi itech to:nal" kilia, *porque** komo yowi itech to:nal entó:s tatati" kilia "ne:, ne:n i..., inakayo" kilia "wa:n ihtikpa pano:tih" kilia "ne: yo:n kokolis". *Después** niahsik kalihtik neli pe:wak nimochi:wilia, neli pe:wak nem..., ne:chchi:wiliah ya yehwa yo:n pahti ne:chmakakeh, yo:n pio:temeh wa:n yehwa yo:n *inyección**. *Pues, bendito sea Dios, cuando** pe:wak, pe:wak panki:sah ya *más**, pe:wak nochi panki:sah wa:n de yo:n panki:sak, o:me to:nalika wa:n ke:mah pe:wak mahyá: i:x..., i:xtewa:ki. I:xtewa:ki, yo:n ... *cuando** yo:n se: wa:n tamipanki:sah wa:n pe:wa i:xtewa:kih yo:n xitakowtamati ke tipahtik a. Yehwa yo:n kokolis nimitsilia neh mono:tsa *sarampión**. Wa:n oksé: kilwiah pohpoxo:n, pohpoxo:n yo:n oksé: taman kokolis, pohpoxo:n yeh *más** wehwei kokomeh, Yo:n no: iwki, yo:n komo tik..., komo mitskwik yo:n pohpoxo:n, no: mitskwis toto:nik, mahyá: tisehsekwis wa:n mitskwis toto:nik wa:n ompa yo:n ko..., yo:n kokomeh pe:wah panki:sah. wa:n pero, no: *igual** koma:mo ye:kpanki:skeh yo:n kokomeh iwa:n xikchi:wa, xikwa yo:n pio:tetsi:n, *medio** tai:xokxiti:l, mah mitstsoyo:nili:ka:n wa:n *medio** tai:xokxiti:l wa:n xikwa wa:n x'mati yo:n ke:ní:w kinchi:wati taihtik, pe:wa kinpanki:xtia kokomeh. De kimpanki:xtia kokomeh pe:wa i:x..., a:mo moneki *más** pahti, yehwa sah yo:n, xikwa wa:n ke:mah pe:wah panki:sah kokomeh, komo pe:wkeh panki:sah ya kokomeh, takowtamati a. *Entonces** pe:wah mahyá: i:x..., i:xtepe:wi a, mahyá: yo:n i:xte:tewa:ki, yehwa:n kimatiah yehwa yo:n pahti. A:xka:n miak talna:miki:lis *por eso** ke:meh neh nimitsilia, a:xka:n miak talna:miki:lis onkak, ne:ka *tiempo** miak tokni:wa:n mikkeh *porque** pos tak teltohto:ntos katka *o** a:mo nikmati ke:ní:w pero a:mo kimatiah, a:mo tatsi:ntokayah *o, o** a:mo nikmati. A:xka:n ke:meh nimitsilia neh ke:meh *tanto** ke:meh ma:..., tima:se:walmeh tiki:xmatih xiwpahtsitsi:n, *tanto** ke:meh koyo:meh te:chmakah pahti. Entó:s yehwa yo:n neh nimitsilia, oksé: kokolis no: onkak mono:tsa, *este**, yo:n kokolis mono:tsa, n' *gas..., este,** ne:n *azúcar o forma de, forma de** yo:n tikiliah *diabe..., diabéticos**, yo:n no: onkak pahti wa:n onkak kalampa pahti. Ne: ke:man a:mo moi:xmatia yo:n kokolis pero a:xka:n tiki:xmatih tehwa:n, miak tokni:wa:n kipiah ya yo:n kokolis *o** i:pa tikpiah pero ke:meh te..., ke:meh tehwa:n timo..., timo..., timonehmachpiah, *cuando** teisá: te:chmowtia pos niman timopahtiah, a:mo ... Niman nimopahtia ika nemowtil, wa:n koma:mo timopahtih ika nemowtil entó:s pe:wa ya mokepaya n' kokolis. Yo:n kokolis, *porque** yo:n kokolis kihtowah *azúcar** mokepa, yo:n mo..., yo:n kokolis pe:wa tsope:ya se: iesyo wa:n komo tsope:yak se: iesyo, *entonces este,** pe:was ti..., mahyá: yo:n tikokolakis. Mah..., mah..., a:mo teh, a:mo teh, a:mo teh pahti ok. Onkak pahti, onkak pahti pero ke:meskia sayoh para mitskoto:nilihtiá:skeh tepitsi:n, mahyá: yo:n tikihtowah tehwa:n mits..., mitskoto:nilihtiowih tepitsi:n para mah a:mo *más** xi..., mah a:mo *más** xitewa:ki pero para tipahtis ihkó:n, ihkó:n tipahtis, a:mo tipahti ok. Pero yo:n nimitsilia neh tehwa:n timochi:wiliah, yo:n a:mo kina:miki koyo:pahti, a:mo onkak, onkak ma:se:walpahti, pero ke:meh neh nimitsilia a:mo para te:pah..., te:pahti:skeh, ihkó:n para tikihto:s mitska:wati a yo:n kokolis, yo:n sayoh para se: ... Para tepitsi:n te:koto:niliah sah. Ke:meh, ke:meh tikihtowah tehwa:n *te:chcontrola:rowili:skeh** ne:n *azúcar** wa:n yehwa yo:n neh nimitsilia mah semi se: monehmachpia, a:xka:n nejó:n ko..., nejó:n kokolis, miak tiki:xmatih, tein ne:ka *tiempo** kokolis tiki:xmattiwa:la:yah a:xka:n a:mo tikitah ok. Ke:meh yo:n, ke:meh yo:n nimitstapowih, *primero** nimitsilih, *este, sarampión**, ke:meh yo:n nimitsilwih ma:talsa:wat, ke:meh nimitsilwih pohpoxo:n, a:xka:n a:mo semi tikitah ok, ke:meh yo:n estsompi:l a:mo semi kachi tikitah ok, ke:meh ne: ke:man tikitayah, Ne: ke:man nikelna:miki wetsiah tokni:wa:n, yo:n *cuando** ne:chkwik, *cuando** yo:n *sarampión**, wetsiko yo:n kokolis, yo:n wetsiko mahyá: yo:n tikihtowah mahyá: yo:n se: ehekat kwa:lkwik. Wetsiko pero miak tokni:wa:n kokolispe:wkeh, *primero** nehwa n'tayeka:nte:w ompa ke:mah pe:wkeh timotohtokah ya, nochi *novecinos** katka, tein ompa ne: nowa:n *cerca** tinemiah, no.., nowa:n nemiah, *pues parejo** te:chpano:k yo:n kokolis, pero we:i Dios ke a:mo n' a:kin mikik, ¿Ke:yeh?. *Porque** de pe:wak nikinilia neh ke:ní:w ne:chpahtihkeh, entó:s pe:wkeh timoi:ixpantiliah ya ompa ne: pe:wkeh timoi:ilwiah ya "no: pos wi:kaka:n iwa:n *doctor**, mah name:chmakaka:n se: *inyección**, de yehwa i:n *inyección, o** mah wa:n name:chchi:wili:ka:n *lucha**" kilia, nikinilia neh, "de i:n, de i:n *forma** para kinka:was kokolis. A:mo moneki semi we:i, miak, miak pahti, ta: ika tepitsi:n pahti wa:n ompa tietokeh ya. Yehwa yo:n name:chilwia semi kwali, mah, mah a:mo, mah timoi:xpantili:ka:n, mah timo..., *hora** si mah timosenilwi:ka:n nochi, mah timosepani:xpantili:ka:n nochi ke:ní:w timopahti:skeh, *porque** onkak tokni:wa:n sayoh kimattokeh yehwa:n sah. A:mo mitsilwi:skeh, a:xka:n ta:ká:n no: mitsilwi:skeh ya pero ke:meh nimitsilia neh kikwih ya mahyá: yo:n se:, mahyá: ika motata:niliah ya mah tikihto:ka:n wa:n yo:n semi a:mo kwaltsi:n, a:mo. Neh *cuando** yo:n ne:chilwihkeh yo:n, ne:chilwihkeh toni wa:n toni pahti *pues** tokni:wa:n pe:wkeh niki..., pe:wak neh nikinilia, " no, pos yehwa i:n wa:n yehwa [i:n] x'chi:wa:ka:n wa:n koma:mo" nikilia "ximometspa:kaka:n ika, ika l..., chichi:k..., chichi:kxokoxiwit wa:n li:mah, *este,** lim..., yo:n xi:pohli:mah ixiwyo, ximometspa:kaka:n mah taneki:sa n' toto:nik wa:n para ki:sah ya yo:n kokomeh, pe:wa i:xtewa:kih ya. Yehwa sah, yehwa yo:n neh nimitsilia, a:xka:n pos ke:meh neh nimitsilia ne:ka *tiempo** ihkó:n ke:meh te:chtapowihtiwa:la:ya no..., nomomasi:tah. te:chtapowihtiwa:la:ya ne:ka *tiemp** ke:ní:w pano:tiwa:lahkeh tokni:wa:n, miak mikkeh, miak tokni:wa:n i:xpoliwkeh, *por lo mismo de que** mah nimitsili neh pos a:mo mo..., a:mo mo..., moi:ilwia:yah tonika wa:n tonika mopahti:skeh *o** a:mo nikmati ox a:mo kimatiah oso xa: i:pa i..., xa: i:pa ihkó:n eski imintalna:miki:lis katka. Wa:n a:xka:n a:mo, a:xka:n ma:ski tehtepitsitsi:n sah tikmattiowih pero ke:meh neh nimitsilia, neh komo nikmati se:, se: xiwpahtsi:n neh a:mo k..., a:mo nike:wa, neh nikinilia tokni:wa:n "*saben qué**, a:mo ni..., a:mo, a:mo para nimotata:nili:s i:n xiwtsi:n, i:n xiwtsi:n pos toDios te:chwa:lmakak para mah ika timopale:wi:ka:n. Mah timoitaka:n *entre mismo** tehwa:n nika:n tii:kni:meh. Mm, *entonces**, yo:n se..., yehwa yo:n semi kwaltsi:n neh nimitsilia. Ke:mah, yehwa yo:n, a:mo nikmati, xa: oksé: talna:miki:lis, oksé: tatsi:ntikalis tehwa:tsi:n tiknekis pos nietok, nietok para nimitsna:nkili:s.