Yo yo:n metstekpin se: kokolis **de, de** tokni:wa:n,*de** ke:meh in tehwan tokni:wa:n de tipilimeh ka:n tchi:wah*cuenta** tei ke... neh nioma:wiltiaya ompa ne: Xopana:co iwan nopi:pilikniwa:n ke:meh yo:n Gabriel Juárez kilwiah Gabriel kito:kay... kia:wilto:kaytiayah Gabriel ma:pach ke:meh tio:ma:wiltiayah misno:tstiki:sa tima:wilti:tih wa:n ompa tiko:nkwiah n'okwilimeh te: ye:k se: taktsoyetoyah n' ikalihtik kipiayah tak ke:meh a:mo tachpa:naya imoma:n Pero yo:n yo, yo:n wi:tsa tahsol. Kihtowa ke..., wa:la:ya itech, itech Itech tahsol. Yo:n witsa **de que** a:mo tachipa:wah se: imomawa:n n' kalihtik yehwa yo:n techi:wiliah. Wa:n yehwa yo:n ompa yo:lih yo:n okwilimeh n' tekpimeh wa:n mota:litih itech se: imets a wa:n i:pa para ko..., ipa para tokniwa:n yo:n kokolis wa:n se: pilimeh se: metsehema:nik timetsxihxipe:tstikeh ka:n teh totekak pos mota:lia se: imetsko wa:n ke:mah tata:sa ya wa:n mochi:wah yo:n okwilimeh, koma:mo tekixtilihkeh niman yo:n momiakiliah motekpa:ntiwih ka:mpa ika se: itaksaya:n kiewalowah se: imets nochi wa:n komohkó:n a:mo niman te:ichkwilihkeh yo:n miakia wa:n titi:ka, a:mo wel se: taksa ok se: ahwayoh, ahwayohkeh wa:n pane:, pane: witsyo:h. Aa..., wa:n ahwayohkeh, ahwayohkeh*fieroh**. Ehe: aa:ah, a:mo ta: te:kokoh. A:mo wel se: taksa*de** ika se: imets ta: tikitakeh tehwan ompa ne timokwiltiayah ompa ne: tio:ma:wiltiayah. Ehe, neh no: nechkwikah tak ke:meh o:men, komamo e:yi:n. Ke:mah. no: nikimpiaya itech nokxipil Ehe. Ke:mah. Pero n' machilia pe:wak ye:k ahwayowa, ahwayowa wa:n nikilwia noo:ma:n *bueno** ¿keyeh niekmetsahwayowa? ma:n nikilwia x'ne:chitili in toni. Pe:wak ihkó:n kimachiliah, pero ta: i:n kihtowa tekpimeh. Tekpimeh nikilia ¿wa:n ke:yeh? onka:n nikinita Wa:n moololkalakiah ihkó:n, mm, taihtik*de** n' e:wat mokalakiaya. Mm ta: pos kimachilih ke ihkó:n*bolahyetok** nika:n ihkó:n mm. In kihtowa kwali kisas kihtowa, pero in nikichkwas kihtowa Pe:wa ento:s nikilia pos ne:chichkwili niman, niman porque ye:k ahwayowa nikilia Ento:s kikwik in *aguja** wa:n pe:wak kiten:tsoponia, kite:ntsoponia ihkó:n, ihkó:n pe:wak kiewalo:wa, kiewalo:wa Kiewalowa wa:n*parejoh** pero kiewaloh wehka Wehka wa:n*de** kiewaloh wehka. Kitehtekih. Ento:s ihwak a n' ki..., kitak a nika:n ke pochi:ntokeh nika:n itech se: mahya: se:*nailohbolsitah**, ompa yetokeh ya. Ehe*bolsahaktok** ehe. Ento:s in kihtowa in kita ta: n' kisati*aparte** in nikxeloti ihkó:n kihtowa Pe:wa kichkwa, kichkwa nochi kitektiah n' noma:..., nometse:wayo ihkó:n ika n'*aguja** koto:ntiah, koto:ntiah wa:n ke:mah kitampakwi:ltitoya tein*mero** inincha:n n' tekpimeh ka:mpa weli ihkó:n kwi:pew: wa:lah nochi ika n'*bolsitah** pero wa:lah wa:n in tati:ti kihtowa. Nikilia*bueno**. Kitikota:liah pe:wak ye:ktotopokah. Tatatsikah. Totopokah*fieroh** mochi:wa yo:n okwilimeh, tatakeh. Ke:mah ta: miakeh n' ompa mokalakiah. Wa:n*de** que yo:n nikimpoloh*después** ehe:n ni..., se: ok nika:n nikimpia nikilia yo:n mostika sepa n' machilih se: ok i:n yetokeh wa:n takah ompa **se:serkah** motohtokatoyah **Hijuemalah**. Pe:wak nochi ne:chinihchkwilihkeh. seko a:yamo miakeh tein*más** itech yo:n*último** tiki:xtihkeh kachi a:yamo miakeh katka. Tepitsin ya sah Tepitsin katka moskaltia:yah ok ke:mah ta: yo:n mochi:wah kie:e:walowah se: ixokpal nochi ka:mpa se: itaksaya:n Komohkó:n a:mo tekixtilihkeh we:iti wa:n te..., se: koxohkwi, ke:mah ompa ne:pa kalyetoyah miakeh komo ke kipiayah ne:n nochi yehwa kipiayah porque a:mo motachipa:wiah n' te:momawa:n. We:i tein ka:mpa más mosemillarowaya tel miak este mochi:wa tel wehwei*bolas** mochi:wah. Nochi yehwa yo:ni n' kimpiayah yehwan. A:mo. **Hasta** imahpilko yo:n Gabriel kilwiah, nochi imahpilko kitsa:la:n kipiaya pane: imahtsa:la:n ihkó:n imahpilko. **Parejoh**. Nochi iwki kichi:wa n' okichpiltsí:n iwan tima:wiltiayah. Tehwan*tipuercos** tiktohtokayah n' okichpiltsí:n iwan tima:wiltiayah yek tekpiyohkeh katka, ne:chye:kkwetaxwihkeh neh nikelkaw: pero ne:chkwetaxwihkeh ay nikalpanowa ne:pa wa:n ye:ktapitsoka:n Nochi kimpiaya, ye:k tekpiyoh kat...,. Mm, pos se: tsikitsi:n Neh a:mo n' matia, ke:meh tipilimeh tehwan tima:wiltiah*de** iniwan Pos ompa timo:kwiltiayah tehwan n' kokolis Ke:mah yo:n pitsotik yo:n, wa:n komo se: kimowilia yo:n*más** tekwih. Ompa, yo:n pitsotik yo:n. Komo se kimowilih ke:mah, se **que de cualquiera cosa de** kokolis komo t' mowilih se: **cualquiera cosa**. Aa se: se: sesepoka yo:n*cuando** se: kelnamiki neh n' mowiliaya, te:kwi, te:kwi. Niman mitskwi. **O sea** niman mitskwi wa:n **es que** mitskwi wa:n ke:mah motechmoka:wa. Ke:mah. Ke:mah porque t'mowilia Ke:mah se: kimowilia. Ke:mah tikmowilia wa:n ke:mah nika:n moka:wa oso nika:n **a ver** kanika eski a wa:n mitskwi. Pero yo:n poliwkeh*cuando** yo:n pe:wkeh tapahwiah. Yehwa telonkaya yo:n kokolis telonkaya yo:n ke:man ya, ke:meh*cuando** pe:wak tapahwiah ya. *Cuando** yo:n pew:keh tapahwiah ihwa:k ke:mah nochi, nochi*parejoh**nochi mikkeh*parejitis** tein eski okwilin. Iwa:n poliwkeh, ke:mah mikkeh n'okwilimeh miak wa:n..., ke:mah. Ke:mah yo:n ihwak yo:n pe:wkeh mm. Ihwak koto:nik yo:n wa:n nochi koto:nik yo:n okwilimeh wa:n onkaya mihmikilo:tataxias ihwak nochi koto:nik mihmikilo:tataxis. **Parejoh** nochi komo ke kiwi:kak yo:n pahti tein ke:meh kimoyawkeh nochi yehwa ika tapahwihkeh nochi n'kahkalihtik ke:meh i:n. Ke:mah kwikak nochi kihkwanih n' kokolis, ke:mah de tapahwihkeh pos Ento:s ke:mah nochi koto:nik. Mm..., ke:mah **De que** nochi mahya: mikik yo:n tein kokolis katka okwilimeh. Ke:mah tamik Komamo onkaskia hasta ekintsi:n onkaskiah Pero ekintsi:n a:mo ok porque tape:wah ne:n tein yo:n *ki..., kit..., kintoca:rowa** nepale:wil ki..., yetokeh yo:n tein siwa:meh kimpe:wah mah motachipa:wi:ka:n siwa:meh nochi mah a:mo tahtasolo:tihtoka:n ne: kalihtik wa:n yehwa yo:n kat..., tachipa:wah komamo tak iwki kisentokaskia ke:mah eski Ke:mah kisentokaskia pa..., yehwa yo:n kiko:tonak a. Ke:mah pero yo:n neli pos pe:wkeh poliwih porin nochi **cualquiera de** kokolis a yo:n neje:n porin pewkeh tapahwiah ya, mm yehwa k'koto:nak ke:mah komamo nochi iwki eskia*hasta** ekintsin pilimeh kit..., kitech..., kixmatiskiah yo:n tekpimeh, kimpiaskiah ok. Mm kininpiaskiah yo:n metstekpimeh. Kimpiaskiah ok. Aa yo:n se: kokolis, pitsotik no: yo:n kokolis **fieroh** porque ye:k ahwayohkeh katka. Ahwayohkeh te:kokohkeh tehwan no: te:chkwikah n'tehwan*por** tia:wilakameh, no: te:chkwika, no: te:chkwika. Aa yo:n ye:k ahwayohkeh, a: neh no: ne:chkwikah o:me e:yin ok Ke:mah. Pero niman nikimpoloh Aa kachi kwali porque te:kokoh, te:kokoh. Ke:mah, te:kokohkeh, ke:mah. pos yehwa sah yo:n ika timonohno:tskeh, neh notokay Ernesto Vázquez Neh Miguel Gorostiza.