*Bueno** Ernesto nejó:n nika:n timoahsih sepa neh nik... Ekintsi:n n'neki nimitstahtani:s ox tik... Ox tiki:xmati yo:n kiliah seki xiwit mono:tsa chapolistit Ke:mah. Niki:xmattok ke:mah? Niki:xmattok yo:n mochi:wa ka:sá: ohohte:n *o** ka:sá: ka:mpa a:mo se: tame:wa semi ompa mochi:wa yo:n xiwit. Wa:n yo:n m... Yo:n xiwit nejó:n... Mochi:wa telwehkapan telwehkapan ne: e:yi *cuarta** de wehkapan sah mochi:wa ihkó:n. Wa:n ima... Ima:xiwyo tepitsi:n *medio** we:weyak tepitsi:n wa:n maye... Ma:yekapantsitsikiltik wa:n ye:kxaxakachtik n' ima:xiwyo ii:xko wa:n... Wa:n xo:chiowa pan... Panki:sa ne:n i,i... Ikechtayo, ikechtan yo:n xo:chiowa ikechtan yo:n panki:sa moma:ytihtiw wa:n panki:sa ikechyo *hasta** (...) *hasta** momahma:ytia ya ke:mah mochi:wa xo:chit, xo:chit a:mo ke:man nikita a:m... A:mo n'chiwa *cuenta** ke:ní:w n' ixo:chio pero ke:meh iyo:l... iyolpayo n' i... Mahyá: iyo:l... Iyo:lkwomekayo we:i ihkó:n mota:lia sikera ka:n e:yi *o** na:wi ne:n iteyo mahyá: kokotsitsi:n wa:n sepa eh... Wehka sepa ai... Iyekapayo sepa mota:li:ti ihkó:n ne:n, iteyo we:wehka sah mota:lia ta yehwa yo:n we:wehka sah mopilowa ehe:yi *o** nahna:wi we... Nika:n wa:n sepa se: wehkatsi:n nika:n mopilowilia sepa wa:n miak i..., ikechtayo kipia n'imaxal ompa ya mopihpilowilia ne:n i... Iteyo yo:n chapolistit. Ka:tmati ke:yeh kiliah chapolistit? Yehwa yo:n niki:xmattok wa:n i:pa se: taman sah yo:n onkak chapolistit ke:mah. wa:n no: ahwia:k ta tepitsi:n wa:n ikowy... Ka:mpa ima:... Iyo:lkowyo ya ka:mpa *ramitas** kipia ihkó:n mahyá mi:lmia:wat moskaltia wa:n n' ima..., mochi:w..., motalia n' iteyo ikehke:span pero wehka sah a:mo mota:lia ye:kmiak *si no que** we:wehka sah. Yehwa yo:n niki:xmattok ne:n chapolistit wa:n no:... No: kiihtowah kwali pahti para... Para tein yo:n kiliah a:xi:xtsak... a:xi:xtsakwih aha no: kwali. a:xi:xtsakwih wa:n yehwa n taih tai nochi n' inalwayo wa:n nochi ke:meh yetok *mata** nochi ikwowyo iteyo iwa:n taih aha wa:n iwa:n kinelowah masa:owat pero yo:n tein yo:n *morado** a:mo yo:n ista:k. Yehwa yo:n semi kwali para... Para aken a:xi:xtsakwi, a:xi:xtsakwi:lis kiliah yo:n koyo:meh kiliah *mal de orin** pero tehwa:n tikiliah a, a..., ax..., axi:xtsakwi ke:mah. Ke:yeh tak kiliah chapolistit? Pos a:it ke:yeh tak por we:wehka... Ye:kwehka kipia n' iteyo ne:n mota:lia n' ka:n mota:lia ye:kkwe:chtik *si no que** we:wehka sah wa:n por ye:kweyak n' i... Mahyá: ikow... Imetskowyo wa:n iteyo yehwa ika iwki kiliah chapolistit. Ke:mah. Wa:n ka:nachi taman onkak? Pos niki:xamti sayoh se: taman. Xoxoktik nochi ne:n ixiwyo *parejo** n' ikowyo xoxoktik se: taman sah. Se: taman sah niki:xmattok wa:n tiki... Tikihtowa para n'... Kipahtia i:pa yehwa sah sentaman oso xa: teisá:... Pos neh n'mattok kipahtia yehwa sah de yo:n kokolis ne:n... Ne: a:xixtsakwi:lis yehwa sah kipahtia porin ahwia:k a:: wa:n i:n ne:n iwa:n kinelowah ne:n masa:owat yo:n *morado porque** xoko:k xo:xoko:k yo:... Yo:n ki... Yo:n ki... Iwa:n k... Iwa:n kimanah ya. Tepitsi:n kitsontewiah para ki... Para ahwia:k ki:sa ne:n yo:n chapolistit wa:n iwa:n ne:n... Iwa:n yehwa ne:n masa:owat ihkó:n kitsontewiah tepitsi:n ika tehsá: metama:it *o** temolo wa:n ke:mah kipa... Kiko:nketsah ya wa:n... Wa:n kimanah ya molo:ni wa:n ke:mah mokahka:wilia ya n' kokoxkeh to:ni i:n kitsontewiah ne:n... Yehwa ne:n... Ne:n chapolistit kikelpachowa ne:n nochi ke:meh yetok n' inalwayo wa:n iteyo kitsontewiah tepitsi:n wa:n iwa:n kinel... Iwa:n kita:liah ne:n masa:owat wa:n mahyá: kixaxama... Mahyá: kixama:niah wa:n ke:mah para ki... Kiko:nketsah kimanahya wa:n se: tai a tsokowa:ki tepitsi:n tai a n' a:t. Wa:n yo:n tak to:n *tanto** taih de de pahti komohkó:n pos de... Ki... Kita:liah ki se:... Se: *posillo** we:i kipexo:ntiah pero ma... Kite:kah sike:ra se: *litro** de a:t wa:n tsokowa:ki tahko sah moka:wa ompa ke:mah mokahka:wiliah ya ke:mah kwali, kwali... Mah kwali tsokomani yo:n para... Para kwali ki:sa pahti. Ke:mah. *Bueno** wa:n tikihtowa ka:ni mochi:wa *más** ne:... Pos mochi:wa ka:sá: ohohte:n pero a:m..., a:mo no:ya:n yo:n porin pahti no: a:mo no:ya:n mo:chi:wa. Pero ka:sá: se: kita nejó:n (...) ka:mpa mochi:wa ye:kmiak nimah mochi:wa e:... Wa:n ka:sá: onkak o:me e:yi sah pero nikita ne: xo:pana:ko ka:mpa yo:n nanpankalakih nochi yehwa n' ihkwí:n ka:mpa Vásquezmeh in ta:lpan nochi yehwa. Onkak miak. Ompa ye:kwe:ika n' onkak. Pero de iwihka:ntia ya sepa poliwi. Moneki mah paniá:n no: tepitsi:n. Ke:nihkwi n' ixo:chio ixo:chio a:mo ke:man nikita, nikita nochipa kipia yo:n kokotsitsi:n ike:span a: pané: kokotsitsi:n ata yehwa yo:n ioteyo nikita pero a:mo ke:man nikit... Ka:n ta:lia *cuidado** n' ixo:chio ke:meh tsilia ka:n *importa** se:... Se: kita se: motahtani:s pero moneki mah se: kimati mah se: kita wa:n yo:n onkak nochi xiwit tak? *Este** pos se: kita nochipa onkak nochipa onkak nochipa onkak se: kita. Ke:mah. A: nejó:n yehwa sah ka:n teh *más** tikmati de yehwa n' chapolistit teisá: kokolis *o** ke:mah yehwa sah n'mati yehwa sah yo:n niki:xmati wa:n yehwa sah n' pahti nik... N'te:kakilia *que** yehwa yo:n pahti para n'... Para yehwa yo:n a:xi:xtsakwi:lis. *Bueno** pos nejó:n koma:mo teh *más** ne:chili ke:n timono:tsa wa:n... Yehwa sah nikmati neh yehwa sah nik... Nikmati n'te:kakilih ihkó:n sah. Wa:n neh nimono:tsa niErnesto Vásquez wa:n niwa:le:wak San Miguel Tzinacapan. *Bueno** pos nimono:tsa Hermelindo Salazar wa:n no: niwa:le:wa san Miguel Tzinacapan.