*Pues** no: tiknekih te:chtapowi *compadrito**, eh, ox tiki:xmattok yo:n kwa:nakatsitsi:n kiliah, yo:n kwowit ne: kowtah mochi:wa, para ton *serbi:rowa", teihsá: *o** xa: se: pahti kikwih no:. A:, ne:n..., a: tik..., tikneki tikmatis *compadrito** no:. kwa:nakatsitsi:n. Ke:mah. Pos nimits..., nimitsili:ti no: *lo que es** de neh nikmati. Nijó:n kwa:nakatsitsi:n, nijó:n, wehkapania. *Siempre** wehkapania wa:n nochi mo..., moma:yo:tia ihkó:n, ihko:ni mochi:wa *mata** wa:n ike:span ihkó:n pané: mo..., ihkó:n te:tehko, ihkó:n kipia ne: i.... Tsihtsitsiki..., tsihtsitsikiltik. Tsihtsihtsikiltik nijó:n nika:n panki:sa, de e:wi de tani wa:n nochi momahmaxalowa n' ahko. Wa:n yo:n kwa:nakatsitsi:n kilwiah *porque** ihkwi:kwí:n ixo:chiyo. Ixo:chio ihkwí:n wa:n ikwa:pan ihista:k, ihkó:n kwaltsi:n kipia. Nijó:n kwa:nakatsitsi:n no:, no: tikwih ke:masá: ne:wí:n para, ne:n, Taa:ketsah. T..., ta..., taa:ketsah. Wa:n no: tikwih para tokaltsi:n *cuando** tikchihchi:wah para to..., kwilo:t tikiliah. Ihi:xtapal tikta:liah. Wa:n, pos yo:n no: n' ie:wayo no:, *antes**, ne:n, [ki]liah n' tota:tahwa:n, ke:masá: tia:yah,tota:tahwa:n tia:yah kowtah. Kihtowa:ya no:papá:n, "Nika:n ne:ntok ne:n, kwowtu:san". Kwowtu:san. Nika:n nentok *porque** ke:yeh, wa:n nikilia ki:n tikmati. Kihtowa ta: kikwah, ne:n, kowit. Ne:n ko..., Konkwa kwa:nakatsitsi:n ie:wayo. kwa:nakatsitsi:n nika:n etok n' kowit ihkó:n de toma:wak, Ke:mah. nochi itsi:ntan, nochi kie:ewaloh. Nika:n nochi, nochi tahtapa:tak nika:n. Nochi kikwa. A: pos nika:n nentok , ne:n, Kowtu:san. kowtu:san. żWa:n ki:n tikmati *que** nentok? *Porque**, nika:n nentok *porque** nika:n i:n ma:ne:stok, ihkó:n ma:ne:stok ihkó:n. E:yi, e:yi n' imahpil kipia. Nijó:n kwowtu:san, semi kwe:lilia ne:n kwa:nakatsitsi:n, *de que** ne:n kwa:nakatsitsi:n kipia n' ie:wayo. N' ie:wayo. Pos tila:wak n' ie:wayo wa:n ihista:k. Ke:mah. Entó:s nijó:n semi ki..., ka:mpa nentok, *de que**, pos no:pá:n no: semi nemia [i]ka ne: kowtahokwilimeh. *Igual** neh no: ni..., Ke:mah, no: nemia ninemia *cuando** katka n..., achi niokichpil ok. Pos nikino:nkwia n' okwilimeh, no: nik..., niki:xmati kwali nochi katí:n de: n' we:lik, katí:n de n' a:mo we:lik. Ke:mah. Ki:n se: kitahpe:walwi:s, nochi ki:ni:w se: 'kwis ika n' *trampa** de *tepostrampa**. Pero, pos yehwa yo:n kintsi:n ne:n tikelna:miktokeh de i:n, kwa:nakatsitsi:n. kwa:nakatsitsi:n. Pos nijó:n kwaltsi:n no:. Ke:mah. Kwaltsi:n yo:n, *serbi:rowa** no: para t..., para kaltsí:n tikchihchi:wah, soh *que** a:mo semi wehkapania. Ke:mah. Ihkwi:kwí:n sah de mochi:wa. Pero yo:n no:, no: pipi:nik, de wa:ki semi pipi:nik. Pipi:nik. Ke:mah wa:n yo:n hkó:n yowi, hkó:n yowi, pané: yo:n achi tehtetsi:ltik. Ke:mah. Tehtetsi:ltik nochi *hasta** n' ima:yo, n' ima:yo, mochi:wa ka:mpa mosentili:ti a nijó:n, miak kipia n' ima:yo, ni:nipaka ihkó:n nochi yowi a n' ima:yo, ihkó:n ima:yo. N' ima:yo kiliah, nijo:n, *porque** nochi mosehsentilia *hasta** ne:. Ke:mah. Wa:n ikwa:pan nochi mokehketsa yo:n xo:chitsí:n, chihchi:chi:ltik xo:chitsí:n, Mota:lilia ya xo:chitsí:n. wa:n ikwa:pan ista:k. Entó:s nijó:n nochi, nochi ihkó:n mokehketsa. Mokehketsa nochi wa:n, *por eso** kiliah kwa:nakatsitsi:n. Pero yo:n we:i mochi:wa ihkó:n. We:i. We:i wa:n yewaltik, yewaltik ihkó:n. Nijó:n *por eso** kiliah kwa:nakatsitsi:n. Ke:mah. Pos nijó:n yehwa yo:n neh nik..., niki:xmati *compadrito**. Ke:mah wa:n i..., i..., ima:xiwyo, kahkakaltik semi, pané: ihtsanaka. Wa:n *igual** n' xo:..., n' xo:chit no: iwki n' ixo:chiotsi:n no: kahkakaltik wa:n tihtila:wak. Wa:n yo:n tikihtowa ista:k n' ikwa:payo, pero yo:n porin *cuando** poso:ntok ne:n iyo:lpayotsi:n, ne:, poso:niti a. Poso:ni ata n' iyo:lpayotsi:n wa:n de ki:sa ya xo:chitsí:n, moka:wa n' iteyo yo:n, ti:ltik n' iteyo ata mochi:wa, *cuando** chika:waya ti:le:wi n' iteyo ata, iwki n' kwa:nakatsitsi:n. Ke:meh chamakihtet *mero** mochi:wa n' iteyo ata no:. Wa:n ikwa:pan mochi:wa yo:n kos..., tikihtowa kostik mota:lia, yo:n ixo:chio de n' *semillita** ya. Ke:mah yehwa yo:n, de teyowa ya pos wetsi a: yo:n tein chika:wak, wetsi a n' ixo:chiotsi:n, moka:wa n' iteyotsi:n para mochi:wa ya *moradito o** ti:ltik mochi:wa, para yo:n i..., yo:n ixwa sepa ata. Yehwa yo:n, yehwa n' kwa:nakatsitsi:n wa:n yo:n ima:xiwyo, ima:xo:chio ya, Pos, chi:chi:ltik niman e:wa, chichikilitsi:n ixo:chio:tsin. Pero mota:lia n' iyo:la:n iteyo ka:mpa mochi:wa ya yo:n, para, para momoya:wa ya sepa xina:ch. Pos nehwa nikmati *compadrito**, Ke:mah, yo:n kiliah kwa:nakatsitsi:n porin ma:kahkakaltik wa:n nochi xo:chit nochi kakaltik. Ke:mah, yehwa ika yo:n iwki kilwiah kwa:nakatsitsi:n. pos yehyewaltik n' ixiwyo wa:n *a veces** ma:sasanaka. Ke:mah. Wapaktik wa:n alax..., alaxtsitsí:n. Ke:mah. Se: koli:nia ma:wahwapaktik. Wahwapaktik wa:n ma:sasanaka Wa:n yo:n .... Ihkó:n *merito**. wa:n nijó:n tihti:ltik n' iteyo ke:meh yo:n chamakih n' iteyo. Ihkó:n tihti:ltik wa:n mota:lia ihkó:n. Ke:mah. Wa:n se: koli:nia *a veces** ihkó:n panxi:i:ni, panxi:i:ni. Panxi:i:ni tein chika:wak a, panxi:i:ni n' iteyotsi:n. Ke:mah. Wa:n nijó:n panxi:i:ni, pos de n' a:mo kikwah n' chiktehtsitsí:n, pos ta:lpa:n ixwa. Sepa ixwa ya. Ta:lpa:n ixwa, ka:nsaka se: kita, ye:kmiak ihkó:n e:wtok, ihkwi:ntsitsí:n *matitas**. Ke:mah. Ihkwi:ntsí:n *matitas**, ka:nsaka se: kita ye:kixwa. Wa:n nijó:n *cuando** nijó:n onkak yo:n xo:chitsí:n pos seki se: kitekiti. A:mo para tehwa:n, para ne:n to..., ne:n te:chcuidarohtok**. Tik..., tika:wili:tih oso itech tokalihtik tikpiah, Ke:mah. pos tika:ketsah. Ke:mah. Tikiliah ne:, mah ka:ketsaka:n yo:n xo:chitsí:n, tikwitih se: *rollo** wa:n tika:ketsah. Pero yo:n a:mo moneki semi telwehkapantik ne:n ika se: ta:a:ketsas, tsikitsi:n *porque** metsno:nohne:l. Metsno:nohne:l. A:, tsikitsi:n *porque** metstsikitsitsi:n. Metstsikitsitsi:n. Wa:n yo:n wehka:wa xo:chitsí:n, wehka:wa, wehka:wa. Wa:n yo:n wehka:wa *porque** achi xahxakachtik wa:n achi, ihkó:n i:xna:wi tepitsi:n wa:n takwa:wak. Ke:mah. Ke:mah. Yo:n a:mo wehweliwi. Wa:n a:mo kwetawi. Yo:n a:mo nima:n tsaya:ni. A:mo, a:mo wehweliwi nió:n no: ma:xi:i:ni, ta: yo:n .... A:mo kwetawi *porque** yo:n semi tel..., Ka:n kwetawi. telchika:wak. Telchika:wak n' xo:chitsí:n wa:n yehwa yo:n neh nik..., Chika:wak n' xo:chitsí:n. Ke:mah. ihkó:n *de veras** neh nikneltoka *compadrito** ke:meh tine:ch..., tine:chilwih *porque**, Ke:mah. pos nijó:n *de que** i:n kowtah tinemih, pos tikitstinemih, mm. Tikitstinemih wa:n Ke:mah. pos yehwa yo:n para takwalo:t de yo:n okwiltsí:n nemi yo:n, kwowtu:san pos no: semi kwe:lilia n' ie:wayo. Kikwa n' ie:wayo semi. N' ie:wayo nijó:n kowtu:san *porque** yo:n kowtu:sameh no:..., neh nikitak, Kikwa neli. o:me taman. Se: ne: yo:n achi, nika:n ihi:sta:k nika:n *ilomo** kipia, de n' i:hwiyo. Wa:n seki de nextik. No: ke:masá: tikitayah, ke:masá: kwa:lkwi no:pá:n. Nextikeh. Nikilia, "żTon okwilotsi:n yo:n?" Kihtowa, "Ta i:n kowtu:san". No: taman nochi, de nika:n, nika:n ipanko. nochi yohyowaltik seki ihista:k. Wa:n tsikitsi:n itso:ntekon, Tsikitsi:n. wa:n inakaswa:n, ne:n, tsikitsitsi:n. *Igual** n' oksé:, no: *mismo** de n' oksé:, nextik. Nextik wa:n ihkwi:ntsitsí:n ima:..., ima:yo. A:mo wehkapantik, ke:meh misto:n. Ke:meh misto:n, ne:n, Ma:tsahtsapatik. Ke:mah ma:tsahtsapatik. neh nikilia, "żPara ton tikwa:lkwi yo:n?" Kihtowa, "Ta: i:n kowtu:san. Kowtu:san ne: ne:pa nik..., ne:pa nikwito". "A:h *bueno**, żtik..., tik..., tikmo:tak oso ...?" "A:mo, ta: nikta:lilih tahpe:wal. Tahpe:wal nikta:lilih, nikta:lilih miak tet kihtowa wa:n a:mo ki:sak". Pos kwa:lkwik ihkó:n *hasta** patachtiak. Patachtiak *porque** kikwik ne:n tatsomo:talo:ni. *Hijuema:lah**. Ke:mah 'patachowa. Tatsomo:talo:ni *de que cuando** se: kita:lia yo:n, *de cuando** moxola:wa ya nochi ne:, kiliah yo:n mi:nkat ne:, pos moahokwi a, wetsiti ne:wí:n ne:n, yo:n tikta:liah ii:xtapal, wito:n. Wito:meh. Wito:n. Entó:s ne:wí:n wetsiti a, pos wetsiti a nochi n' tatsompalmeh . Wetsi a. Wetsi a. Motepechia ya. Ke:mah. Ompa moka:wa ya ne:, motepechia ya. Yehwa yo:n neh nikmati. Ke:mah. Pos yehwa sah *compadrito** nimitstahtania *porque**, Yehwa sah yo:n. neli nejó:n, seki a:mo tiki:xmatih nika:n mah kikakika:n i:n, de a:mo tiki:xmatih, pero seki tiki:xmattokeh pos m..., momakah kwe:ntah, te..., ke:niwki yo:n wa:n toni n' okwilin kikwa, kikwa [...]. Achto onkayah pero ekintsi:n a:mo teh okwilimeh, a:mo teh kikwa ok yo:n e:wat. Ka:n teh kikwa ok. *Porque** .... A: *bueno**. Yehwa sah *compadrito** nimitstahtania, tasohka:matik ke:mah *compadrito**. Tasohka:matik.