Tehwa:tsi:n *don, este** neh nimono:tsa niRubén Macario. Mm, yehwa niErnesto Vázquez. Neh n'neki nimitstahtani:s tehwa:tsi:n *este** katí:n kowtsi:n tiki:xmati tein *más**, ma..., *bueno** mah tikihto:ka:n tein ta..., tein tekoloh wa:n tein, tein a:mo tekoloh, tein kownex sah. Ke:mah. Pos kowit ne: onkak miak taman tein tekoloh wa:n miak taman tein a:mo tekoloh. Mm. Sem..., semi tekoloh kowit, ke:meh yo:n ahkokowit. Ahokowit. Ke:meh yo:n kakate. Mm. Ke:meh yo:n tepe:chi:lkowit, ke:meh yo:n tekowit, ne:wí:n mochi:wa pimie:ntahtekowit tohtomaktik mochi:wa komo se: kitatapats, yek, yo:n kwaltsi:n tahtapa:ni ma:ski chihchikoltik yo:n, ye:ktekoloh semi yo:n kowit wa:n ye:kkwaltsi:n tapa:ni no:. Wa:n no: ye:kkwaltsi:n tapa:ni ne:n, se: kitapa:na ne:n tepe:chi:lkowit, ye:kmehmelaktik mochi:wa, yo:n ye:kkwaltsi:n tapa:ni no: wa:n ye:ktekolo no:, soh ke teleti:k. Wa:n yo:n teswat ke:meh yo:n tikihtowa ista:kteswat no: kwaltia para kowtati:l wa:n kwaltsi:n tapa:ni pero yo:n a:mo tekoloh, yo:n i:xmiktik semi i..., wa:n no..., nochi kwownex sah mochi:wa, kownexkowit sah. Wa:n no: kwaltsi:n tapa:ni yo:n nimitsilia ne:n takwa:wakteswat no: p(e)ro para kowtati:l a:mo kwaltia yo:n nochi kwownex sah wa:n ke:meh yo:n xi:kalkowit no: kwaltsi:n tapa:ni p(e)ro yo:n semi, semi poxa:wak. Tata, tata kwaltsin pero tekol a:mo kipia tekol, a:mo semi takawa:ntia. Mm. Tein tel takawa:ntia yehwa ya (nimi)tsilia ne: kakate wa:n ahokowit wa:n tepe:chi:lkowit wa:n no: kwali tata yo:n chalowih żata chalowih o:me taman komekachalowih? se: taman yo:n kostik chalowih yo:n takwa:wak, żyo:n takwa:wak ata yo:n kostikchalowih? żA:mo yo:n achi me:dio chi:chi:ltik? Achi, achi kostik ne:n iihtik se:..., *cuando** se: kiteki kostik *cuando** yo:n kowit... Wa:n yo:n ista:k yo:n ye:kahoktik chalowih achi poxa:wak wa:n ye:kahoktik wa:n ye:k..., no:kwaltsi:n tapa:ni yeh, ke:meh tepexo:no:kowit pero a:momkwaltsi:n tata, chichinowi sah ke:meh, ke:meh, pané: poxa:wak. Wa:n yo:n chi:chi:lchalowih? Yeh, yehwa yo:n se..., yo:n semi takwa:wakkowit no: yo:n, takwa:wakkowit wa:n No: takwa:wakkowit, ke:mah. Wa:n no: kwaltsi:n tapa:ni, ma:s chihkoltik tapa:ni kwaltsi:n ke:meh tepe:chi:lkowit ke:mah, tapa:ni. Aja. wa:n no: kwaltsi:n tata, no: tekoloh yo:n. Ke:mah wa:n okmakowit no: ye:ktekoloh Ke:mah. No: ye:ktekoloh semi, yehwa n' kikwih ne: ahokopa n' tokniwa:n kichi:wah *carbó:n** yo:n kinamakah mo..., (mahyá:) tekol. Ke:mah wa:n awa:kowit no:, no: tekoloh semi wa:n no: ye:kkwali tata wa:n no: kwaltsi:n tapa:ni Ke:mah. Wa:n no: kichi:wah ne:n *carbó:n** nika:n i:n we:ikowtah tehwa:n tia:yah kichi:wah se: ta:ltekoch ka:mpa ki, kitatiah ya n' kixo..., kitaxo:taltiliah yo:n tekol kinamakakih n' tokniwa:n ne: ahokopa ompa ki... Ompa se: kite:ntok n' tekol tein a:mo kwelitah ok tsikitsitsi:n te:ntok ompa k(i)moya:wah ompa kita:liah de ne: a:wa:kowit yo:n i:tsa:wa:t kitekih, kitatapatsah wehwei wa:n kisa:lowah ompa kita..., kitatatiliah kixo:taltiah wa:n okma kowit kitehtekih tohtomaktik wa:n ompa kipante:miliah wa:n kwaltsi:n mo..., ye:ktekoloh no: yo:..., yo:n okmakowit. Ke:mah. *Bueno** este: neh nimo, nimo, nimonemilia este: *bueno** nimitstatsi:ntoki:sneki Ke:mah. Yo:n ye:ktekoloh. *para** kichi:waskeh yo:n *carbó:n** nochi kwaltia kati:n eski kowit mah tikihto:ka:n tein takwa:wakkowit sah *porque** a:mo tein ema:nik tein takwa:wak wa:n tein a:mo, tein takwa:wak wa:n tein... Tein ema:nik mah tikihto:ka:n tehwa:n ke:meh, ke:meh yo:n xokokowit no: kwali kichi:waskeh *carbó:n porque** no: tel takwa:wak no: no: kwali kichi:was... No: kwali kichi:waskeh, ke:mah. Ke:meh kakatekowit ke:meh ne:n ahokowit ahokowit, a:wa:kowit a:wat wa:n yo:n tepe:chi:lkowit tepe:chi:lkowit, ke:mah. Wa:n este n' ke:n kiliah yo:n se: tel takwa:wak yehwa chi:chi:l, chi:chi:lchalwih tikihtowa no: kwali kowit ehe yo:n ke:mah kwali kowit wa:n yo:n, yo:n a:mo sayoh neh ni..., *bueno** neh ni, nikmatik ke:mih ne: ke:man tekitiah n to, towe:itatwa:n semi kitekiti:ltia:yah pané: este *porque** kitelchi:wayah pane:lah ke:mah. Wa:n yo:n neh nikmati nochi yo:n kowtsi:n ki, kitelwelitayah neli ke:meh tikihtowa n teh tein takwa:wak kwelitayah *porque** tel toto:nik ne:n n' tekol wa:n a:mo pa:ti niman toto:nik wa:n tekoloh sanoke ke:meh ki..., ihkó:n ke:meh kina:lta:liah nechta:tapowia no, nowe:itat katka nechilia:ya ke ihkó:n ke:meh kina:lta:liah wehka:waya kit para pa:tia wehka:wa xo:tatok, moka:wa tekol wa:n xo:tatok wa:n tami pa:ti pero a:mo, a:mo mochi:wa kownex sino que moka:wa puro tekol tekol ya. Ke:mah kati:n neli a:mo kwelitayah ne:chta..., ne:chta:tapowia:ya nowe:itat ke a:mo kwelitayah semi ne:n ke:nkiliah este n' eskowit yo:n semi ye:kpoxa:wak, yo:n nochi kownex sah no: poxa:wak. Kownex sah. Kownex sah. Ke:mah ihkó:n ne:chilwia kitelwelitaya yehwa:n yehwa yo:n tikihtowa neh..., este cha..., chi:chi:lchalowih wa:n kostikchalowih, o:me taman yehwa y..., yehwa yo:n o:me taman *casi** kostik wa:n chi:chi:lchalowih wa:n yehwa tel kwali kowit yo:n seki tsilia ista:kchalowih poxaktik semi yo:n a:mo kwali tata chichinawi sah chichinawi sah. Yo:n a:mo no: eti:k ahoktik ata semi Ke:mah. Wa:n i:n se o:me taman kowit ye:keti:k eti:k, mm ke:mah. *Porque** nejň:n kachi kwali kowit yo:n, takwa:wak wa:n, pero a:xka:n nikita neh pané: semi a:mo teh weikowit ok ke:meh ne: ke:man onkaya tikitayah tehwa:n *cuando** neh nimoskaltih nikitaya miak kowit onkaya ke:meh yo:n kakatekowit a:xka:n pané: a:mo we:itei ok pos ka:n we:itei ok wa:n tak onkak se: kokolis tein kakatekowit ma:ski a:mo we:wet ya kone:meh ok kowmeh ihkatoya:n wa:ki ihkatoya:wa:kih, ke:mah, ke:mah. Pané: ke:spahpala:ni ihkó:n wa:n ke:mah wa:kia. Ihkó:n nikita opa ne: kowtah tehwa:n tikpia yo:n kakatekomeh p(e)roo a:mo wehweia ok ekintsi:n tsikitsitsi:n sah wa:n wa:ik a. Ke:mah yo:n no: mahyá: se:kokolis tak no: kiahsik, no: kokolis kokolis no:, kokolis no: mahyá: tikihtowah tehwa:n esté: tionkas..., onkas n' kowtsi:n pero mah semi tel, semi tel nemachpiaya mah se: kinehmachpia mah se: kinehmachpia p(e)ro ihkó:n mah tikihtoka:n tehwa:n ke:meh ne: ke:man mochi:waya mah se: (ki)nehmachpia *hijo de la mala** kahfe:ntah n'..., kahfe:ntah o ixta:wat kampa tiknekiah ihkó:n tikitayah nochi yehwa ika takowyohtoya tehtein weli kowit mah tikihto:ka:n ke:meh ahokowit ne:wi:n *todavía** ohonkak ok ne:wi:n onkak ne:wi:n kowtah onkak ok onkak ok pero nika:wi:n mah tikihto:ka:n ke:meh yo:n kakatekowit onkaya, tel onkaya ne: ke:ma:n ne:h nipe..., ihko:n nitamattiw nikitaya neh n' kakatekwowmeh kahbe:ntah *casi** nochi yehwa ika takowyohtoya. Nochi onkaya, yo:n a:wa:kowit *todavía** nehne:si ok nika:n pero no: no: kinehmach..., kitelnehmachpiah ya sah. nochi onkaya, ke:mah, kinehmachpiah ya, a: ne: ke:man tel onkaya nochi kwahkwali kowit wa:n a:mo semi onkak ke:meh ne: ke:man onkaya tehwa:n ti:xpeta:nkeh *hasta** nika:n xola:lpan San Miguel ka:n, ka:n timiakeh katka o:me e:yi kalmeh sah yetoyah ke:mah. Nochi kowtah katka ne: tokaltsi:ntan ne: ka:mpaka ne:n n' Ordo:ńosmeh wehwe:i a:wa:kowyoh oompa katka nochi kowtah we:i a:wa:kow..., wehwei a:wa:kowmeh onkayah wa:n ekintis:n a:mo, a:mo we:i teikeh ok kowmeh ompa yetok ok o:me e:yi ma:tas yetokeh yo:n kwomeh a:mo tei ok, pero no:ya:n nika:n nika:mpahkwi:n a:mo tein ok. Yo:n ne: ke:ntaliah? Acatepec Acatepec chu..., nochi yetokeh yo:n ompa o:me e:yi ok, yetokeh ok, yetokeh ok wa:n kachi katka *cuando** tehwa:n ti:xpeta:nkeh onkaya miak a:wa:komeh ompakawi:n, onkaya miak miak onkaya ok nika:n nepalkowtit nochi a:wa:kowyoh katka ihkó:n, onkaya miak, miak, miak taman kowit Pues a:xka:n nikita neh nika:wi:n tehwa:n kowtsitsi:n tein kwahkwali kowit a:mo tein ok a:man timokwahkowiah pos a:man tikihtowah tehwa:n noch..., nochi te:chpale:wia ya ma:ski eskowit seki a..., seki tikhtowah tehwa:n ma:ski xo:no:kowit tikitah ne: tokalihtik tehwa:n ma:ski xo:no:kowit kikwih para kowtati:l kihtowah ma:ski kownex sah pero Kwaltia pos telsemi n' owapach eski telsemi wa:n neli sike:ra tepitsi:n pero para tekol a:mo tekolowa neli yo:n, yo:n xo:no:kowtsi:n kownex sah no: ke:mah, a:mo tekoloh, ka:n tekoloh tel, telkoloh neli ke:meh nimitsilia ne:n xokokowit wa:n yo:n ke:mah tein takwa:wak kowtsi:n ke:mah ke:meh kahbe:nkowit no: semi tekoloh pero... Eh *andale** n' kahbe:nkowit no: semi tel, tel ta..., tel tekoloh neli wa:n ke:mah semi tekoloh pero pos a:mo semi kachi semi kahsi ok n' tein kwahkwali kowit a:mo se: kahsi ok ke:meh ne: ke:man tikitayah tehwa:n a:mo, a:mo tei ok, a:mo tei ok. A:mo moskaltia ok ka:n tei ok, ka:n tei ok nochi ihti..., nochi neli ne: ma:s moskalti:skia pero ke:meh kokolisyowa a:mo moskaltia ok n' kowit, ke:mah, ke:mah wa:n tein tepitsi:n kwahkwali kowit a:mo no: k'ka:wah kitentekih wa:n ki..., kitsaya:nah *o** kichihchi:wah *vi:gas** wa:n ika yo:n a:mo, a:mo, a:mo onkak ok kowit tein kwali kowit ke:mah, oksé: don Ernesto este neh nik... Ne: ne: ke:man ke:meh yo:n kakatekowit, ke:meh yo:n tikihtohtoyah tehwa:n n' este a:wa:kowit a:mo kikwiah sayoh para kowtati:l sanoke kikwiah para kow..., para kalkowit para kalkowit kitekiah, kitekiah kalkowit wa.n i:n yehwa i:n kakatekowit no: semi taxikowa para *hijo de la mala* kalikximeh wa:n kikwiah no: para para kalkowit, para kalikximeh taihtio:meh kitekiah, ta:nka:yo:meh semi chika:wak n' kowit s(ay)oh tel etik pero ihwa:k kisakayah ma:ski etik yo:n ke:man onkayah n' tapialmeh tatila:nanih kwa:kwehmeh tanka:yo..., yehwa yehwa aja ke:mah, chika:wkeh katka ki. ki:..., chika:wkeh katka ika mohtihtia:yah sah n' kowit m:as ye:keheti:k k(i)onkwiah p(e)ro ekintsi:n ka:n teh tapial tikpiah yo:n, mah se: k'kechpano:ti a:mo se: kixi:kowa ok yo:n kowit a:mo se: k'xi:kowa wa:n neli, neli ne: ke:man nikitaya neh hast, hasta to:, tota:tahwa:n katka topapa:wa:n katka nikitaya neh pos towe..., towe:ita:twan, tote:iskaltihka:wa:n katka chika:wkeh chika:wkeh katka yehwa:n a:mo ki, kietikmatiah wehwei kowit ihkó:n tikitayah n' tehwa:n kisakayah wa:n ki, kiwa:ltokia:yah *porque** kwa:ltokia:yah yo:n kowit kisakayah neh nikelna:miki *cuando** tehwa:n tik, tik..., tiketskeh ne:n icha:n ne:n nowe:itat tikon..., tikonkwika n' kowit ne: kali:ka:n ne: ista:ka:kowtah. Ne: is..., Ista:ka:te:noh Ista:ka:te:noh *hasta** ompa t'panki:satoh, n' aho..., *pu:ro** ahokowit, nochi ahokowit n' ompa yo:n tiketskeh n' tehwa:n yo:n kali wa:n nikitaya no:, no:, no:we:itat wa:n notiohwa:n yehwa:n ne: nota:iwan ya Ehe. Mmm. kikwiah kwehkowi wehwei kowit nikita neh pané: yo:n a:mo kieti:kmatiah. Chihchika:wkeh katka n´ ta:tahmeh, chika:wkeh katka. Chika:wkeh katka, pero telkwahkwali kowit katka neli, *hasta** a:man nikita neh yo:n ahokowit wehka:wa para n' kalkowit *porque hasta** a:xka:n nikita *todavía, todavía** onkak ok, eh..., yetok ok. yetok ok, yetok ok wa:n ta: nejó:n yo:n wehka:wa, ek... *hijo de la mala** ke:mah de ke a:mo okwilowa yo:n a:mo kahsi n' a:t a:mo pala:ni, yo:n, taxi:kowa yo:n kowit ka:nachi xiwit a nimoskaltih neh nimoskaltih i:pa yetok yo:n kowtsi:n. Mmm, yehwa ya, yehwa ya, *andale** yehwa yo:n wa:n yo:n ke:man semi kachi kwahkwali kowit (onkaya) taxi:kowa:ya wehka:wa, taxi:kowa:ya a:mo katka kokolis n' kowit no: ihkwa:k taxi:kowa:ya ok pero a:man neli a:... Pos a:xka:n neli a:mo teh we:i kowit ke:meh ne: ke:man onkaya ka:n onkak ok. Ka:n no: tika:wah ke:meh timiakiakeh ika a:mo no: tika:wah a:mo onkak ok, ke:mah. Timiakiakeh. Yo:n kookwilkowit no: tiki:xmattok? Ke:mah. Yo:n ma:pa:pata:wak kookwilkowit ata, *porque yo:n onkak o:me taman yo:n ke..., onkak te:in ma:pihpitsa:wak wa:n onkak ne: n'... Ke:mah. Aja, yo:n ma:pisi:ltik achi yo:n ma:pisi:l semi onkak tak ka:mpa ihi:xta:wat mochi:wa yo:n. Wa:n no kimpia n' kookwilimeh ata ike:span mota:liah Aja ixta:wat, aja. Pero tel ma:s, tel ma:s este: tiki:xmatih n' tehwa:n yehwa yo:n kookwilkowit yo:n ma:pa:pata:wak wehwei, ma:patakaxtik Aha, yehwa yo:n no: semi kwali para kalkowit. A:mo no: okwilowa wa:n para kowtati:l nikilia neh no: kwaltsi:n *porque** no: achi *me:dio** tekoloh. No taxi:kowa yo:n a:mo no: okwilowa. A:mo no: okwilowa. Tekoloh no:, ke:mah. Sayoh mah kwaltsi:n wa:ik sah. Mah kwaltsi:n wa:ik sah. mah wa:ik sah wa:n yo:n nejó:n neli no:, no: kwaltsi:n tata wa:n ahoktik. Ahoktik, ahoktik a:mo eti:k. Ahoktik. Ka:n semi eti:k, ke:mah. a:mo eti:k, ke:mah kwaltsi:n neli yehwa yo:n wa:n no: kwaltia para wapal se: kiteki no: kwaltia para wapal, sayoh mah kwali se: k'te:nti n' tepos para kwaltis:n kixihxi:mas yo:n semi xo:no:tik a:n no: kwaltia? ke:mah, ke:mah. Xo:no:tik. Wa:n onkak ata se: kowit no:, yo:n kiliah to:to:kowit? Mmm. Yo:n to:to:kowit no: kikwih para kowtati:l sanoke tein kipia neli yo:n to:to:kowit mahyá: (n)eli panchichinow..., pahpanchichinowi sah komohkó:n a:mo ye:kwa:ik pah, pania:n sah chichinowi wa:n eliwis este popo:ka sah a:mo no: ye:ktata popo:ka sah neli ke:mah ka:n... Pero yo:n nik, niki:xehekowa neh ne: ke..., *bueno** ne: ke:man a:mo n'mati a:man nikita pané: a:mo kachi tiktatekiwtiah ok ne: ke:man to, no, no, no:te:iskaltihka:wa:n kikwiah, ki, kiehke:wilia:yah n' ike:se:wayo wa:n para... Pané: n'mati yehwa ika tahtalpia:yah. Ika tawi:pa:nayah, ika tawi:pa:nayah. Ika tawi:pa:nayah e, a:mo moi:xmatia este:, a:mo moi:xmatia ke:meh a:xka:n tehwa:n tiki:xmatih yo:n este: ala:mbreh ke:mah, nochi kowe:wat ihwa:k kikwiah nochi yo:n kowe:wat ika tawa:..., tama:wi:pa:nayah wa:n yo:n no: semi tel takwa:wak takwa:wak, taxi:kowa. Wa:n oksé: yo:n no: kikwiah para n' kwowit kwa..., no:, no: kwaltia para kowtati:l wa:n yo:n se: kowit kiliah este:, kiliah te:, tepe:xo:no:t. Aha. Yo:n tepe:xo:no:t, yo:n no: kwali no: kwali n' ie:wayo. Yo:n no: ye:kchika:wak n' ie:wayo komo sepa pipi:niak a:mo no: ye:kchika:wak n' ie:wayo. a:mo wehweliwi *como quiera** (ko)moke taxi:kowa wehka:wa, taxi:kowa wehka:wa. Taxi:kowa, taxi:kowa no: *hasta** para kalkowit yoy.., no: taxi:kowa. Tehwa:n no: tikwiah kal..., si, si:ntas, kwilo:meh tikwiah *hasta** para kalkowit no: taxi:kowa. Ehe. *o** kale:wal tikwiah nochika n' e:wat pero taxi:kowa:ya iwa:n n' 'e:wayo. Ke:mah, taxi:kowa. Taxi:kowa, taxi:kowa. Oksé: yo:n xa:lkwowit Ke:mah. Para kowtati:l kwaltsi:n no: kwaltsi:n tapa:ni yo:n Xa:lkowit no:, no:, no:, no: kwaltia para kal..., *para este** para ne: kowtati:l no: kwaltsi:n tata wa:n kwaltsi:n tata neli no:, wa:n (nik)ilia no: chika:wak no: n' tit kwaltsi:n tapa:ni wa:n yo:n ta... Ke:mah yo:n ke:mah no:. Wa:n nejó:n ahoktik no: semi, komohkó:n kwali wa:ik kwaltsi:n ahoktik no: chika:wak n' tit. Aha kwaltsi:n ahoktik. Pero yo:n xa:lkowit niki:xehekowa neh a:mo sayoh para kowtati:l sanoke n' ixiwyotsi:n ki... *Bueno** ni, nite:kakilia kihtowah no: kwaltia para pahti. Pos ne: tehwa:n tein i:n t'tanehkeh yo:n wehwei, onkak ta miak taman xa:lkowit? Se: taman yehwa ya yo:n tikihtowa para kowtati:l we:i ma:tah mochi:wa, we:i t..., we:i Aha, ke:mah. Aha ke:mah, ke:mah. wa:n tohtoma:wak mochi:wa wa:n achi:chika momaxalowa wa:n sepa seki..., seko tomaktik n' imaxal no: n' kachi, achi, a: yo:n ma:yohyowaltik ne: Aha, aha, ke:mah yo:n ma:pihpitsa:wa:k tikihtowa n' teh. A: yo:n ma:yohyowaltik? Yo:n para kowtati:l se: (ki)kwi. Aha ke:mah. Wa:n n' pahti yo:n, yo:n ma:pitsa:wak ista:kxa:lkowit tiki:xmatih, ikowyo xoxoktik wa:n ma:we:weyak ke:meh kahbé:ma:it wa:n yo:n ma:pihpitsa:wak? Istakxa:lkowit. (mo)mahma:ytia ihkwi:n k(i)chi:wa n' ima:tsitsi:n wa:n *ca:da** ima:y, ima:w *cua:ndo** teyowa k'ki:xtia itech n' ima:y ima:xiwyo ompa e:was a n' iteyo ihkó:n mopahpanpilowa ihkó:n we:weyak sah. A: pos no: tiki:xmattok? Yehwa yo:n kwali... Yehwa yo:n nikmattok neli para pahti ki..., kikwih. Ke:mah para pahti, para, para kalanemi:lis. Para pahti. Para kalanemi:lis. Ke:mah wa:n .... Mm. Wa:n no:, no: oksé: xa:lkowit, kiliah ti:ltikxa:lkowit. Ti:ltikxa:lkowit. Mochi:wa ka:sá: ka:mpa tehtetah, ka:mpa tehtekorra:l, ka:mpa, ka:mpa ta:ltakwa:wa mochi:wa yo:n ti:ltikxa:lkowit. Yo:n no: kwali para nexwitil te.... Para nexwitil, ke:mah. Kone:meh *o** ma:ski ke:meh i:n tehwa:n, komo timoxwitiah kwali se: .... Te:poxpi:kih wa:n te:yo:li:ka:mpi:kih wa:n .... Mm. kwali pahti para nexwitil, *este** e..., e:yi taman tak. Yo:n e..., entó:s yo:n xa:lkowit e:yi taman onkak. Yehwa tein ma:..., ma:yehyewaltik. Yo:..., yo:n .... Wa:n yo:n tein tihti:ltik tiki..., tikihtowa wa:n yehwa tein yo:n *este**, tein xa:lkowit ma..., ma:pihpitsa:wak. Yo:n, yo:n ma:pitsa:wak, yo:n tein is..., yo:n kiliah ne: xoxoktik, ista:kxa:lkowit, yehwa yo:n kwali para kalanemi:lis ke:meh i:n tiwehwei:n, tehwa:n. Ista:k, ista:kxa:lkowit. A::. Wa:n yo:n seki ne: xa..., tihti:ltik xa:lkowit. Yo:n pané: kohkokoyoh no: wa:n ti:ltik imetskowyo neli wa:n ye:ktsohya:k. Ye:k..., ye:ktsohya:k yo:n, komohkó:n se: kokototsa, se: kihnekwi ye:ktsohya:k yo:n xiwit, a:, yeh ma:we:weyak achi. E:..., yehwa, yehwa, yehwa neli yo:n, mm. Ma:we:weyak achi. Ma:we:weyak. Yo:n kwali pahti para nexwitil de n' pilimeh. Aha:. Ke:mah, yehwa yo:n kwali pahti. Wa:n seki yo:n tein ma:yehyewaltik tikihtowa teh xa:lkowit no:. Sayoh para kowtati:l sah, para kowtati:l sah. Yo:n ma:yehyewaltik yeh, yeh a:mo pahti, yo:n soh para, para kowtati:l sah, yo:n kwaltsi:n se kwelita *porque** kwaltsi:n tapa:ni yo:n. Ke:mah. Ke:mah wa:n yo:n kwaltsi:n kowtsi:n no: yo:ni. Pos .... Yehwa nochi yo:ni nimitstahtania, *este** timo..., timoi:xpantiliah nik.... Nikilia neh *este** nik..., mah matis..., mah tmatika:n tehwa:n tein tik.... *Ojalá** mah no: kimatiskiah topi:pilwa:n ke:meh tehwa:n tikmatih nochi tein te:chpale:wia wa:n tein ika timopale:wiah kowtsitsi:n. Ke:mah. Para ihkó:n pos mah tikinmati:ltihtia:ka:n topilwa:n para yehwa:n mo:sta, wi:pta pos tehwa:n ti..., tii:xpoliwih, mah tikihto:ka:n tehwa:n nehjó:n talna:miki:lis mah a:mo moelka:wa, mah kisegui:ro, mah mah tiknemili:ka:n mah, mah ki..., no:, mah no: itech moka:wa yehwa:n topilwa:n. Ke:mah, neli *hijo de la mala**. kwaltsi:n neh nikilia *porque** ke:meh i:n [*edad**] se:sepa, tik..., ti..., a:mo tikinmati:ltiah topilwa:n. Pos ke:meh yehwa:n, ke:meh moskaltihtiowih wa:n ta:taman talna:miki:lis kikwitiowih, pos moelka:wtiw nochi. Ka:n a:kin kichi:wa kwe:ntah ok. Pero semi kwali a ke:meh i:n tehwa:tsi:n ke:meh tiki:xmattok nochi ta:taman kowtsi:n. Ke:mah. A:mo xikelka:wa, no: xikintapowi:skia mopi:pilwa:n wa:n neh no: nikintapowi:ti nopi:pilwa:n, mah, mah a:mo ki .... Mah kelna:miktia:ka:n, mah a:mo intech, mah a:mo, mah a:mo poliwi, mah intech moka:wa nochi yo:n talna:miki:lis wa:n mah tikinilwi:ka:n kehke:ní:w mono:tsah kowtsitsi:n. Mah, mah ka:n se: kelka:wa to:ka:it wa:n .... Pa..., para toni se: kikwi. Para to..., para toni se: kikwi. Para toni ika timopale:wiah. Ke:mah. Tein kwaltia para kalkowit, kwaltia para kalkowit wa:n tein kwal..., kwaltia para kowtatai:l pos..., Mah nochi tikinilwihtia:ka:n kwaltsi:n topi:pilwa:n para ihkó:n pos mah a:mo moelka:wa. Ke:mah, mah kimatika:n no:. A: ke:mah. Mah a:mo, mah a:mo moelka:wa, mah tik .... Neli kwaltsi:n mah tik..., mah tikihto:ka:n tehwa:n tikinka:wiliah no: se:, se: nexma:ka:yo:t, ne..., ne..., nema:i:xka:yo:t nochi ke:meh yehwa:n, tein tiki:xmatih tehwa:n Mah no: ki:xmatika:n yehwa:n. Ke:mah, ihko:ni, ke:mah. Yehwa yo:ni neh nimitsilia wa:n .... kwaltsi:n ke:meh i:n mah tikinohno:tsaka:n topipi:lwa:n ke:meh i:n tehwa:n timonohno:tstokeh. Ke:mah ihkó:n. Para ihkó:n pos mah a:mo poliwi talna:miki:lis neli. Mah, mah kimatika:n, a: ke:mah, ihkó:n neli. De n', de n' to..., towehka:wkayo:..., towehka:wwa:mpoiwa:n katka. Ke:mah. Neli ihko:ni. Yehwa yo:n, tein tote:iskaltihka:wa:n te:chka:wilihte:wkeh mah a:mo tik.... Tikelka:waka:n, ihkó:n ke:meh tehwa:n te:chka:wilihte:wkeh, no: ihkó:n mah tikinka:wilihte:waka:n topi:pilwa:n nehjó:n talna:miki:lis. Ke:mah. Wa:n telmiak tasohka:matik *don** Ernesto, neh nimono:tsa niRubén Macario. *Qué bueno**, kwaltsi:n, kwaltsi:n, a:mo teisá:. *Igual** tehwa:tsi:n *don**, e:eh, eheh, ihkó:n tehwa:tsi:n, neh nimono:tsa Ernesto Vázquez. Tasohka:matik.