¿Etok a? Onkak seki xiwtsits..., seki xiwtsi:n mono:tsa te:mpa:waxiwit. Yo:n te:mpa:waxiwit moskaltia, *este**, kahfe:ntah, *o** ixta:wat. *o** mi:lah, *o** ohti, ka:mpa se: kiahsis, ka:mpa se: kinekis. Yo:n te:mpa:waxiwit kiliah moskaltia *este** ma:..., ma:..., ma:..., ma:xaxakachtik wa:n ma:pa:pata:wak. Wa:n ikowyotsi:n pitsaktsi:n, pitsa:wak n' ikowyo, a:mo wehkapan, a:mo wehkapan moskaltia, moskaltia *cas...**, tepitsi:n sah semi a:mo wehkapan. Wa:n ixo:chiotsi:n, onkak o:me taman ixo:chiotsi:n. Onkak tein ista:k n' ixo:chiotsi:n wa:n onkak n' tein *moradito** n' ixo:chio. Wa:n moka:..., mota:lilia n' ita:kilotsi:n, ita:kilotsi:n mo..., mota:lilia mahyá:, *este**, mahyá: wihwitsyoh. Wa:n yo:n *cuando** pe:wa chika:waya ya, chi..., *cuando** pe:wa chika:waya n' ita:kilotsi:n, *entonces** xpano ihkó:n wa:n pe:wa mahyá: tahtapa:ni wa:n te:tech mopihpilowa, itech se: *ipantaló:n**, itech se: i..., itech se: itilmah. Mopihpilowa. Yehwa n' kiliah te:mpa:wa, te:mpa:waxiwit. Pero kito:ka:ytiah *o** kipia o:me to:ka:it. Kito:ka:ytiah, *este**, chak..., chakxiwit. ¿Ke:yeh n' kiliah chakxiwit? *Porque** komo chakti se: piotsi:n, se: piotsi:n chakti, mah kiki..., mah ki..., kitekika:n ima:xiwyo wa:n mah ki..., kita:li..., kika:wili:ka:n n' i..., n' i..., n' iekapayo:tsi:n, ne: tsiktsi:n, tsiktsi:n ixiwyo. Wa:n ikowyotsi:n wa:n kitoskakalakiliah m' piotsi:n wa:n ki:xtili:tih n' chakti. Yo:n chakti kiliah mahyá: se:, mahyá: se: okwiltsi:n, mahyá: se:, ta:lkwitaxkol, mahyá: se: ta:lkwitaxkol tsitsikitsi:n. Yehwa n' kiliah chakti. Wa:n *por eso** kiliah chakxiwit *porque** yo:n ika kimpahtiah n' pio:kone:meh, ika kipah..., ika kinki:xtiliah n' chakti. *Por eso** kiliah chakxiwit. Ke:mah, ya..., xa: oksé: tik..., tatsi:ntokalis tiknekis o tikahsika:matik. *Bueno**, sa:h i:n..., ¿i:n xiwit, i:n te:mpa:waxiwit ¿a:mo se: kikwi para ihwa:k se: a:mo wel tapeya:sowa? Yo:n no: kwali para pahti, para ne:n, *este**, yo:n se: a:xi:xtsakwi. Mah se: tai tamolo:nti:l. Ke:meh yo:n *a veces**, se: sepa ata yo:n tikihtowah tehwa:n, *este**, te:chkokowa nika:n toi:ka:nkopa ne:n, ki..., kito:ka:ytiah koyo:kopa *riñones**, motsakwa. Wa:n yo:n mah se: tai, no: semi kwali yo:n para n' a:xi:xtsakwi:lis. *Porque** se: sepa ata yo:n motsakwa wa:n te:kokoh nika:n ka:mpa se: moxi:xa, nika:n i:n te:kokoh, mah se: tai tamolo:nti:l. Mah se: tai pero mo:stah, kwalka:n, nepantah, tio:tak, mah yehwa se: tai:to. Yo:n no: semi kwali para m' pahti, mm. ¿Wa:n ke:no:n kichi:wilia? Yo:n kimolo:ntiah, kimolo:ntiah, wa:n a:mo miak, se: *rollito** sah, se: taki:tskil mah tikihto:ka:n tehwa:n. Mah tikihto:ka:n ma:se:walkopa se: taki:tski:l xiwtsi:n, wa:n kimolo:ntiah. Entó:s *después de** kimolo:ntiah yo:n, se..., entó:s sepa ke:mah ki:..., ki..., kitsetselowah, kiki:xtiliah ne:n ixiwyo nochi. Moka:wa chipa:wak a:tsi:n, wa:n yo:n a:tsí:n yehwa sah mah se: tai:to. Yehwa sah mah se: tai, a:mo t'tai:s kahfe:n, *este**, pane:laha:tsi:n, sano ke titai:tos, nió:n ahsu:kara:tsi:n, titai:tos. Yehwa sah yo:n a:tsí:n titai:s. ¿Ke:yeh? *Porque** tikwih para pahti. *O** komo ti..., komo tikneki titai:s, *este**, ahsu:kara:tsi:n pos *más** ok te:kwi yo:n ko..., yo:n, yo:n kokolis. Wa:n a:mo, yeh kipia ke titai:tos yehwa sah yo:n pero *sin que** tei, a:mo tsope:k, iwki sah. Iwki sah t'tai:tos. Tikwis mahyá: nepantah, kwalka:n, tio:tak titai:s para mah mo..., mah mis..., [mits]ihtichipa:wa moihtik ka:mpa mitskokowa. Ajá:, yehwa yo:ni. Pero, ¿se: kimolo:ntia ixihyo? Se: kimolo:ntia n' ixiwyo. Ixiwyo. ¿A:mo inalwayo? A:mo, ixiwyo. Ixiwyo wa:n inalwayotsi:n, o:me taman. O:me taman se: kikwi. Se: taki:tskil de n' ixiwyo, wa:n se: taki:tski:l de n' inalwayotsi:n, wa:n mah se: kimolo:nti. Wa:n *por eso** neh nimitsilia mah se: kitsetselo para mah ki:sa nochi ne:n tewti *o** ta:ltsi:n tein kipias para mah chipa:waya n' a:tsi:n. Wa:n yehwa yo:n mah se: tai a para mah te:chipa:wa se: iihtik. Ke:mah, yehwa yo:n nimitsilia neh para pahti. Wa:n para piomeh pos kinchak..., ki..., kiliah chakxiwit *porque** kinki:xtilia ne:n chak..., chakti. Mm. No: kikwih para m', para m' pahti de m' pio:tsitsi:n. Mm. ¿Wa:n ke:no:n kichi:wilia o:n piotsi:n? Ah, ¿m' piotsi:n? Yeh ki..., yeh ki..., kikwi:[kwih]kwi:liah, kikwih n' ikowyotsi:n yehwa yo:n xiwit ima:xiwyotsi:n, wa:n kika:wiliah n' i..., n' i..., n' i..., iekapayotsi:n kika:wiliah tsiktsi:n sah xiwtsi:n. Wa:n pio kit..., kita..., kite:n..., kite:nkama..., kikamacha:lo:ltiah m' pio wa:n kite:nkalakiliah yo:n xiwit. Wa:n *después** de kite:nkalakiliah xiwit kimalakachowah, para mah kichipa:wati n' itoskak *porque** yo:n n' chakti, moka:wati itech n' itoskak de m' piotsi:n. Entó:s pe:wa kimalakachowah, kimalakachowah, *hasta** eski:sa ne:n piotsi:n *cuando** ki:xtiliah n' chakti. Wa:n ke:man tikitas wa:lah ya se: i..., se: ih..., se: oh...., se: okwiltsi:n mahyá: ta:lkwitaxkol, tsi:tsikitsi:n, ihko:ntsi:n. Yehwa yo:n piomeh kiliah chak..., chaktih. Yehwa yo:n kinki:xtiliah ika yehwa ika yo:n xiwit. Wa:n i:pa yehwa sah, a:mo oksé: *más** xiwit ke:meh *como** yo:n kikwih para n..., para n' pio:meh. Mm.