Onkak seki xiwtsí:n mono:tsa ma:pisi:lochpa:wa:s. Wa:n semi teltakwa:wak. Yo:n onkak ka:mpa kahfe:ntah, *o** ixta:wat, *o** mi:lah. Wa:n yo:n moskaltia tsikitsi:n, a:mo we:i moskaltia. Wa:n ixo:chio:tsi:n kipia semi pisi:ltik. Wa:n ixiwyo *igual** pisi:ltik. Yehwa n' tehwa:n tiki:xmatih, tikiliah, *este**, ma:pisi:lochpa:wa:s. Yo:n kwaltia, tehwa:n ne: ke:man tikwiah para titachpa:wa:n..., [ti]tachpa:nayah ika n' towe:ita:twa:n *o** towe:ina:n, kikwia, ika tachpa:naya. Wa:n kikwih, kikwih ka:mpa yo:n ki..., kire..., ki..., kipatah *este, bueno** kichipa:wah *teja** de n' kalimeh, yehwa yo:n kitekih, wa:n ika ki..., ika kichipa:wah ne:n *teja**. *[O] sea** mah tikihto:ka:n yo:n kwaltia para [i]ka, [i]ka tachpa:naskeh. Ne: ke:man ke:meh tehwa:n towe:ita:twa:n a:mo ki:xmatiah ke:meh a:xka:n ki:xmatih nika:n, toxola:l onkak, onkak *este**, ochpa:wa:s, t..., ko..., mah tikihto:ka:n tehwa:n koyo:ochpa:wa:s. Ne:ka *tiempo** tehwa:n, ne:ka *tiempo**, ne: ke:man tehwa:n tikwiah, tikwiah to..., to..., toochpa:wa:s yehwa n' tein nika:wí:n onkak n' tehwa:n. Yehwa nimitsilia ne:n ma:..., ma:pisi:lochpa:wa:s. Wa:n oksé:, no: onkak kilwiah nepantahxo:chiochpa:wa:s. Tehwa:n tikiliah xo:no:ochpa:wa:s. Kiliah, ke:yeh n' kito:ka:ytiah nepantahxo:chiochpa:wa:s, *porque** nepantah pe:wa poso:ni. Nampowí:n nepantah poso:ni *hasta** se: *hora** tio:tak poso:ntok. O:me *hora** tio:tak, ke:mah. Sepa wa:ki, mahyá: sepa poliwi. Yehwa yo:n tehwa:n tikiliah nepantahxo:chiochpa:wa:s, tehwa:n tikiliah xo:no:ochpa:wa:s. Oksé: kiliah ala:wakochpa:wa:s, no: ihkó:n tamati ke:meh ne:n xo:no:ochpa:wa:s. *Sino que** yeh taman *porque** yeh, *este**, ihkó:n yehwa, yehwa n' ochpa:wa:s. Taman *porque** ima..., mah tikihto:ka:n tehwa:n, ma:..., ma:..., ma:..., *medio** ma:chihchi:chi:ltik. Ma:chihchi:chi:ltik yehwa n' kiliah ala:wakochpa:wa:s. *Mismo** yehwa. Wa:n yo:n, yo:n, yo:n, yo:n kwaltia para n..., para kikwiah para tachpa:nayah kalihtik, towe:ita:twa:n ne: ke:man. Wa:n no: kwaltia para n..., ke:meh yo:n *a veces** ki..., ne:h ne:chtatapowia:ni, ihkó:n ne:chi:ilia:ni nomamá:n, kikwih yo:n xo..., yo:n ixiwyo n..., ne:n kiliah ala:wakochpa:wa:s, *o** kikwih n' ixiwyotsi:n wa:n mopepechowiliah nika:n *cuando** kinkokowa intsontekon. Mota:liliah nika:n inahnakastantsi:ntan, wa:n ini:xkwa:ko nika:n, wa:n nika:n i:n mota:liliah inkechkochi:ka:nkopa *porque** sese:k. Yo:n no: kwali para se: itsontekon te:kokoh. Yehwa n' kiliah *o** xo:no:ochpa:wa:s *o** ala:wakochpa:wa:s. Wa:n ipa para yehwa sah yo:n tikwih tehwa:n, a:mo tikwih para oksé: n' taman ihkó:n mah tikih..., tikihto:ka:n tehwa:n tiktatekiwti:tih para pahti *o** okseki n' taman. A:mo para pahti pero pahti para se: itsontekon sayoh, *cuando** te:ko:koh mah se: mopehpechowili nika:n se: inakastantsi:ntan, wa:n tamati:ya se: itsontekon *porque** sese:k. ¿Katí:[n]? Ala:wakxo:chit *o** ala:wakochpa:wa:s. Ala:wakochpa:wa:s, ala:wakochpa:wa:s wa:n yehwa xo:no:ochpa:wa:s. O:me taman yo:n, e:yi taman onkak, ala:wakochpa:wa:s, xo:no:ochpa:wa:s wa:n ma:pisi:lochpa:wa:s, e:yi taman yo:n onkak. Pero pos... ¿Nochi pati para motsontekon? No..., a:mo tein pahti, pahti yehwa nimitsilia ne:n ala:wa:kochpa:wa:s wa:n xo:no:ochpa:wa:s. Ma:pa:pata:wak, entó:s se: mopepechowilia nika:n se: inakastantsi:ntan, para se: itsontekon komohkó:n te:kokoh wa:n te:na:miki. Yehwa sah yo:n nimitsilia *porque**, *bueno** ihkó:n ne:chta:tapowia nowe:ita:t wa:n nowe:iná:n pos ihkó:n ne:chiliah. ¿Eh? ¿Wa:n a:mo kikwa u:n tapia:lmeh? Kikwah no:, no: kikwah n' kwa:koweh, kikwa n' *caballo**, N' ochpa:wa:s kikwah no:. Para tapialmeh nochi kikwah nejó:n, no: kwaltia. *Solamente, este, para**, para yehwa:n sah. *Porque para** tikihto:tih tehwa:n pos tikwitih para sen taman ika timopale:wi:tih, yo:n a:mo I:pa sayoh tamela:wa xiwtsí:n sah. Mm. ¿Pitso kikwa? A:[mo], pitsot a:mo kikwa. Kikwa *solamente** sayoh kwa:koweh wa:n *caballo**. Mmm, Yehwa sah. ¿*Burro**? No:, no:, no: kikwa. Yehwa:n tapialmeh sayoh kikwah. Ke:mah.