*Bueno** pos ya:ke nika:n timona:mikih ne:, nikneki nimitstahtani:s ox tiki:xmattok yo:n seki kowtako:t *o** tiki:xmattok yo:n kiliah San..., Sankose:htako:t. Ox no: iwki t'to:ka:ytia oso no: taman tikto:ka:ytia n' teh neh nikto:ka:ytia Sankosehtako:t ihkó:n nikaki n' ta:..., nota:tahwa:n ne:ch... Kito:ka:ytiah Sankosehtako:t. Ox tiki:xamtttok ka:ni mochi:wa yo:n..., yo:n tako:t de para to:ni *servirowa** xa: t'mati..., xa: t'matis teh to:ni *servirowa** to:ni n' kitatekiwtiah. Pos no: tikneki tikmatis... Nika:n timona:mikkeh kox niki:xmati yo:n SanJosehtako:t no: *igual** nikilia ke:mah. ta: ihkó:n kilia:yah ne:n ta:tahmeh pero nika:wí: a:mo kanah se: kita nika:wí:, ampohkwí:n onkak nika:wí: tani ompa mochi:wa n' SanJosé:tako:t *porque** yo:n kiliah SanJosé:tako:t *porque** wehka..., wehkapania pero nochi pihpitsa:wak. Yo:n no: kikwih ke:mansá: kikweta:nia:yah ke:masá: ne:n ihkó:n ki... A:mo, a:mo nikihto:s tehsá:... Kihtowah no: kwiah para yo:n tema:skal pero a:mo yehwa. SanJosé:tako:t yo:n kwaltsi:n se: kichihkolowa ihkó:n wa:n a:mo posteki ke:mah. Mokweta:nia sah kwetaxtik sah yo:n wa:n..., pos ait ke:yeh yo:n kiliah SanJosé:tako:t tak porin mochi:wa n' ixo:chio ne:n kostik, yo:n ixo:chio mokehketsa ihko:ni wa:n a:mo... Pos yo:n a:mo nikihto:s telwe:i kowit mochi:wa yo:n nochi pihpitsa:wak tako:t sah. Tako:t sah. Wa:n SanJosé:tako:t *porque...** Nijó:n wehkapania *siempre** pero a:mo, a:mo nikihto:s motohtoma:wa *o** pos ka:mpa ta:lkwalka:n mochi:wa sikera e:yi *metro** de we:weyak. Nikihto:s para tehsá:. E:yi metro tak wa:n... Pos ompa neh a:mo ke:man nikmati kox ne: kikwih para tehsá: ihkó:n ne:n ke:mah. N..., t... Ika se: mopahtia oso ait ki:n... Neh sayoh nikita nejó:n xo:chitsí:n pero a:mo n'mati ke:ni:n kiliah kox SanJosé:tako:t tak porin... A:mo n'mati kox te..., itech SanJosé: yo:n xo:chiowa oso ke:ni:n a:mo nikmati, teh xa:..., xa: tikmattos. Pos neh no: nikte... Nikaki neh kiliah sanJosé:tako:t *porque** ki... Wehka... *Tiempo** ya *cuando..., cuando** nemiko ta:ltikpak yehwa n' tona:ntsi:n kihtowah wa:n wa:n ki... *Bueno cuando** ki..., kite:makakeh yo:n se: siwa:pil kihtowah de yo:n tio:pankakitoh *misa** koyo:pi:pil seki koyo:meh mochihchi:wkeh... *Bueno** koyo:meh motake:ntihkeh kwaltsi:n de koyo:meh wa:n sekin... Yo:n tahtahtsi:n ika *moburlarohkeh** n' okichpi:pil ike: ka:mpa *cerahtekititoya** kihtowah kino:tstiki:skeh mah ya:ka:n *misa** kitati a:koni *kitoka..., kitoca:roti** Maria kilia a:mo niá:s neh n'ta:tah ya kilia nika:n n'tekititok xia:ka:n namehwa:n nan pi:pil pos sekin kite:chihchi:waltihkeh kit n' i..., into:pi:l kit *carpinteria** ye:kkwaltsi:n chihchi:wtok wa:n para *importa kintoca:ro:s** yo:n siwa:pil kwelitah wa:n..., wa:n ka..., wa:n yahkeh kit wa:n mochi:w tahko *misa** kihtokeh ke akin kito... A:kin kipias *suerte kitoca:ros** ne:n siwa:pil ne:n..., ne:n tahko *misa** poso:ni:s se: xo:chit itech n' *ibordo:nkwa:pan** wa:n ne: kit ika *moburla:rohkeh** n' ta:tahtsi:n ka:mpa tekititoya sapitsotik n' ta:tahtsi:n sapitsotika kit a:mo nia... A:mo kinekia ya:s pos yeh ka:n teh to:ni n'kwi:kas ka:n teh kite:chihchi:waltih ito:pi:l kwiwitak kit se:..., se: *corral** kit *te:corral** kit kikwitiki:s kwiwitatiki:s wa:n yahki ma:ktiahki yo:n kwi:kak ne: wa:n tahko... Tatahko tio:pan kitak po:so:n itech ito:pi:l itech se:..., itech se: kowit sah n' kwiwitak itech se: kowtako:t sah ompa kwi:kaya... Yehwa ika kita..., kital..., kitawel... Kito:ka:ytihkeh ke San..., e..., SanJosé:to:pi:l yehwa n'kiliah ke SanJosé:tako:t kito:ka:ytihkeh yo:n *porque** pos kwa:poso:n yo:n tako:t sah mochi:wa wa:n ikwa:pan xo:chioh mochi:wa momaxalowa miak xo:chit kipia toyaxtik n' ikwa:pan wa:n yehwa mochi:wa n' ixo:chio ne:n... Wa:n yo:n kowit neli n' tako:t moloxtik n' itako:yo *parejo hasta, hasta** nochi n' ikowyo wa:n ima:xiwyo nochi, nochi moloxtik n' ima:tampa wa:n ima:i:xko. Yehwa yo:n kitokay... Kita:lilihkeh e:..., e: SanJosé:tako:t *porque** tako:t wa:n ikwa:pan xo:chiowa. Ke:mah. N' ikwa:pan xo:chiowa wa:n momahma:yo:tia ikwa:pan xo:chiowa. Ke:mah wa:n momahma:yeh ima..., ima:y ma:mohmoloxtik wa:n ehe:yi mota:lia n' ima:y mota:lia ki:sa se: wa:n sepa se: mochi:wa nika:n pero mohmoloxtik nochi nochi moloxtik yo:n tako:t wa:n ixiwyo moloxtik. Pos yehwa yo:n kwaltsi:n se: momati:ltia pos neh a:mo ke:man nikitak ihkó:n itech se: tio:pan oso ke:nin nik... A:mo nikmatia pero kwalia de t'ne:chilihtok... Wa:n a:mo, a:mo mochi:wa ka:mpa tiknekis nikahkwí:n osto:ka:pan *o** a:tepoliwi a:mo tikitas *o** kowtah ka:n mochi:wa nika:n sah ka:mpa toto:nikta:lpan sah ka:mpa texa:lata:l ompa sah mochi:wa pero nikahkwí:n a:mo kanah tikitah mochhi:wa yo:n. Pos neh ne: ke:man nikitak ne: nika:n Xa:ltipankopà itech a:te:n ihko:ni yetok ompa ne: kwaltsi:n yetok nijó:n. Wa:n... Pero nika:wí: a:mo kanah nikita ninentinemi nika:wí: kowtah a:mo kanah nikita nijó:n. Tu:sanko no: onkak e... O:me e:yi *mata** ompa n'tekitia no: o:me e:yi *rato** wa:n nikitak onkak. We:wehka mochi:wa yo:n SanJosé:tako:t mochi:wa ompa nikitaya neh SanJosé:tako:t yo:n tepe:tsi:ntan ka:mpa neh n'tato:kaya mochi:wa no: n' we:wehka. Pos neh a:mo nikmatia kox ihko:ni kiliah de ke *cuando** tio:pan yehwa nejó:n yo:n xa:..., xa:..., xa SanJosé: eski ne: kikwia. A:mo se: kimati. Yehwa yo:n kit kite..., kitawe... *Bueno** poso:nik ikwa:pan yo:n ito:pi:l yehwa kihtohkeh SanJosé:..., SanJosé:tako:t yo:n ta:tahtsi:n ne:n ta:tah Miguel nikaki Miguel Felix yeh kito:ka:ytia *vara de** San José a: San José koyo:tahto:l kihtowa pero yo:n ki..., kito:ka:ytihkeh SanJosé:tako:t. Pos tehwa:n tikiliah nochipa ne: SanJosé:tako:t neh nikilia SanJosé:tako:t Yo:n a:mo kanah nikitstok wa:n ke:meh yo:n a:mo nikmatia pos no:..., no: kwalia ke t'ne:chmati:ltih pos ihkó:n ne: se:..., se: kimatia ke:mah. Wa:n po..., wa:n poso:ni n' ixo:chio itech..., itech ke:meh i:n Diciembre, Enero mochi:wa yo:n xo:chio se: kimatia ihkó:n no: se:..., se: kitah.... a: pos neh sayoh nikita pero a:mo ni..., ke:mah, *porque cuando** se: tekiti ne: se: tai:xta:i poso:ntok n' ixo:chio. Ke:mah. Poso:ntok ya. Pos ojalá ne:wi:n tik..., tikitaskiah wa:n se:..., mah se: kita ke:maniá:n poso:ni para se: k..., se: kimatis ke:mah. Porque neh no: sayoh niki..., nikita ke:mansá: pero sayoh nijó:n i:pa posontik ya nijó:n xo:chit pero a:mo nikmati ke:mania:n, katí:n me:tsti, katí:n to:nal ne:n... Ke:mah nikitani neh *porque** ne: tani t'tekitiah ne: ahpa:sa:t wa:n ompa nochi yehwa. Nochi yehwa n' onkak yo:n xiwit. Wa:n ixo:chio nikitaya ye:kkwa:oholo:chtik n' ahko ye:kkwa:oholo:chitk ihkó:n mochi:wa wa:n ixo:chio *morado** wa:n tsikitsitsí:n a:mo wehwei *morado** n' ixo:chio pero n' iteyo a:mo ke:man nikita ke:niwki n' iteyo pero nejó:n nikita yo:n mochih:wa wehkapantik se: ka:mpa ta:lkwalka:n mochi:wa *hasta** e:yi *metro** de weyak wa:n ikechtan ya mota:lia ne:n... (Taka:n) momaxalowa sike:ra o:me..., o:me maxal mota:lia pero nochi iyekapan mota:lia xo:chit a:mo itech imahma:y *sino que** se:sah mo..., moskaltia wa:n ikwa:pan ya ompa mo..., mochi:wa xo:chit poso:ni wa:n ima:y mohmoloxtik nochi ikwa:pan ya ka:mpa ne:n... Yeh..., yehwa yo:n. tako:t sah, tako:t sah ihkwí:n sah toma:wak ke:meh yo:n xo:no:ochpa:wa:s sah. *Más** a:mo tohtoma:wak mohmoloxtik wa:n neh nikitani a:mo semi telwe:weyak n' ixiwyo. Wa:n ixiwyo a:mo semi telwwehwei pero we:weyak mochi:wa wa:n ye:kpipi:nik. Yo:n pipi:nik no: pero a:mo posteki. Yo:n kwaltsi:n se: 'kweta:nia wa:n a:mo posteki. Pipi:nik yo:n pipi:nik a:mo posteki yo:n. Ke:mah kwaltsi:n yo:n. Wa:n yo:n de n' itsmol ihkó:n xa: tikmati kox yo:n no: mochi:wa de n' ikwa:pan xo:chit tak ke:mah no:. Nochi mochi:wa, nochi mochi:wa tein moskaltia n' itsmol pero a:mo miak n' itsmol mota:lia i:pa telmiak mota:lia o:me oso e:yi pero yehwa sah yo:n wa:n yowi n' *iramita** ihkó:n wa:n mota:lia n' ikwa:pan xo:chit wa:n ompa tamia. Pos neh a:mo ke... Neh nikitani pero a:mo miak kipia ne:... Pero kwaltsi:n mehmelaktik ke:mah ka..., ka:n semi momaxalowa, seki sehse:sah wa:n seki tein mo..., tein moitsmolotia o:me sah oso e:yi n' itsmol yehwa sah yo:n, a:mo miak..., a:mo miak mota:lia. a:mo miak mochi:wa. Ke:mah a:mo miak mota:lia. Pos ihkó:n nikitak ne: tani a:mo semi nikihto:s we:i *mata** mochi:wa ke:meh e:yi nahna:wi sayoh mokehketsa wa:n ompa n' ikwa:pan kipia n' xo:chit wa:n..., komo se: tawi:teki yo:n a:mo kiteki *macheta mejor** se: kima:wiwita para wiwiti kachi kwali. Pos ka:mpa nik... Tetah ihkó:n se: kahkotila:na wiwiti iwa:n ne:n nalwat. Wiwiti niman, ke:mah. Nalwat wiwiti paniá:n ..., ke:meh eskia paniá:n yetok. Ke:mah paniá:n sah yetok. Pero para se: kitehteki ihkó:n ye:kpipi:nik. Pipi:nik, pipi:nik n' itsi:ntan pipi:nik. Ke:mah. Pipi:nik, pipi:nik itsi:nta:n porin tak nalwat oso ait ke:yeh ke:mah. Pos yehwa sah yo:n ika nimitstahtania wa:n no: tiki:xmattok neli ta:taman tiki:xmatih *o** ta:taman 'to:ka:ytiah yehwa nejó:n. Pos ta:taman tikto:ka:ytiah no:, pero semi kwaltsi:n ke:meh i:n se: momati:ltia pos nochi mah se: kimati. Yehwa yo:n. Ke:mah. Ke:mah ihko:ni mah se: motapowi para se: kimatis ke:niwki n' kowit ke:ní:w kito:ka:ytiah wa:n para to:ni *servirowa.** Ke:mah. wa:n... Yehwa yo:n sayoh. Ya:ke no: tikmati ke niki:xmati pos ne: sayo 'ne:chili ke:ní:w moto:ka:y wa:n ka:ni n' tiwa:le:wak Pos tasohka:matik ke tine:chilih pos neh ni..., nimono:tsa ne:n Anastacio Nicolás Damián niwa:le:w San Miguel Tzinacapan. Pos neh no: ni..., nimono:tsa niErnesto Vásquez wa:n niwa:le:wak ne: San Miguel Tzinacapan no:. A: *bueno.**