*Bueno** pos nika:n sepa timona:mikih *compadrito** ne:... Nikneki nimitstahtani:s ox tiki:xmati yo:n seki xiwit ata kiliah chikoa:mpah. Ox tiki:xmattok no:. Wa:n ke:niwki, wa:n kae... Ka:ni mochi:wa ox tiki:xmattok a:mo nochi tiki:xmatih seki ma:ski tinemih nikahkwí:n pero a:mo nochi tiki:xmatih de a:mo se: motapowia ika n'neki nimtstahtani:s ox no: tiki:xmattok. A: tikneki tikmatis nika:n timona:mikkeh [i]tech nejí:n kwowtah a: tikneki tikmatis ke:ni:n itoka:y yo:n chimoak... Chikoa:mpah ke:mah. *o** ke:... Katí:n yeh Ka:n nikitak ne: ka:nsika ike:span de n' kowit mopihpilowa motsonikaketsa wa:n neh, neh niki:xmati sayoh se: taman sayoh se: taman niki:xmati wa:n kipia ne:n n' iyo:lpan de n'... Ista:k n' iteyo. Nejó:n iteyo wa:n ima:i:ka:n ne: chi:chi:ltik ne:n i..., ixiwyo ma:... Chi:chi:ltik n' ixoiwyo wa:n pos yo:n no: kihtowah *que** kikwih para pahti. Yo:n para pahti para n' kone:meh kixakwalowah wa:n ki... De ka:mpa yo:n kina:wiltiah ihkó:n okseki ihkó:n mo... [ki]kihki:tskiah wa:n moxokoliah wa:n yehwa yo:n kinta:liliah yo:n xne... Kiliah no: no:... Moxokolia nek... *Porque** yehwa ne:n ke:masá: yo:n [ke:meh]eskia tsahtsi n' kone:meh yo:n kinik... Kinxohxokoliah ke:mah. Kinahkopi:pilowah oso kinkihki:tskiah eliwis ke:meh n' kone:meh seki de nohne:lmeh pos tovia yema:nkeh. Selkeh a:mo... Selkeh. A:mo takwa:wkeh pos kin... Kinchi:wilia *mal** ke:mah. Wa:n yehwa yo:n k'kwitih yo:n chiko:mpah wa:n ki... ki:nta:liah, kinta:liah wa:n pos yo:n... Ka:nsika se: kita tech kowit yetok a:mo... A:mo nikihto:s tech ta:lpan. Yo:n nochi ahko wa:n se: *rollo** mochi:wa ihkó:nse: taki:tskil wa:n mopa:npilowa yo:n pa:npilowa n' iyo:lpan ista:k ne:n iteyo iteyo pero a:mo nikmati kox... Kox takwa:wak yo:n kitowah *que** no: we:lik. Yo:n iteyo tsope:k no: wa:n i:... Kihtowah tsope:k... Iihtik kipia yo:n ista:k n' iteyo mahyá: yo:n tokat i... Tokat i... Ipilwa:n tikihtowah ista:k wa:n ne:, komo se: 'kwitapitsi:nih ye:kyemaxtsi:n yo:n wa:n iteyotsi:n no: panmohmoloxtik moloxtik. No: tsope:k pero yo:n a:mo ki... moloxtik wa:n yo:n we:lik, tsope:k no: n' iteyo neli chikoa:mpah we:lik A:mo kanah kinamakah yo:n sayoh i:pa para... A:mo, a:mo, a:mo kanah a:mo se: kinamaka yo:n wa:n pos yehwa ya niki:xmattok ne:n, nijó:n chiko:mpah pos newi:n onkas *hasta** ampowi:n xa: onkas nika:wí: kwowtah nika:wí:... Onkak xola:lte:n. Yo:n nochi [i]tech kowit a..., a:mo nikita [i]tech tet a:mo kanah nikita a:n ta: itech kowit mochi:wa yo:n. [I]tech xo:no:kowit oso [i]tech okseki kowmeh ompa mopihpilowa ka:sika se: kita nijó:n tama:pan [ih]kó:n pa:npilkak ke:mah. Pos neh no: niki:xmattok yo:n chikoa:mpah pero neh, neh... wa:n make:s... neh niki... niki:xmattok o:me taman nochi iwki sah nochi iwki sah ke:meh mochi:wa de we:weyak n' ima:wa:n ma:we:weyak tepitsi:n wa:n ma:mohmoloxtik n' ii:xko wa:n ima:tampa a: o:me taman. n' oksé: taman tein chikoa:mpah yehwa n' chi:chi:ltik ma:i:ka:nchi:chi:ltik ne:n... Ne:n ima:i:ka:n *o morado** ke:n[i:w] tikiliah a:n ta: chi:chi:ltik *siempre** wa:n ma:mohmoloxtik wa:n nochi *hasta** ikowyo mohmoloxtik wa:n ye:kma:... A... Achka mota:lia n' ima:xiwyo ihkó:n mote:tekpa:na ke:meh, ke:meh pesma pero ihkwí:n achi:chika pero tel ma:yeh a:n nehnetechtik wa:n nejó:n yo:n chi:chi:ltik wa:n se: taman ne:n... Ista:k pero xoktik ne:n n' ixiwyo pero kiliah is... Kiliah ista:k ne:n yo:n xiwit chikoa:mpah wa:n yo:n nochi pahti tein... Yo:n chi:chi:ltik yo:n pahti para, para okichpi:piltsitsi:n wa:n de yo:n s... Yo:n tein..., tein ista:k tsilia yo:n chikoa:mpah yeh pahti para siwa:pi:piltsitsi:n yehwa yo:n ki:... Ka... Seki ki... Siwa:meh kikwitih wa:n ki... Kimanah wa:n nejó:n ik... Ika kina:ltiah yo:n *cuando** mosenkokowah wa:n seki ne: kima:... Kima:xakwalowah wa:n *mismo** s... *Kicomalixkah** ne:n yo:n xiwit kikwitih ika nochi n' ikowyo wa:n *kicomalixka** mah kwali ka:wa:nto n' *comal comalixka** ke:kepah kwaltsi:n yema:nia ke:mah kima:xakwalowa wa:n ki..., kika:npa:tskiliah n' pili ihkó:n sike:ra o:me e:yi *gotita** ikan... Kikanpa:tskiliah mahyá: *gotita** kikante:kah ya nika:n n' i..., ite:noh wa:n xoxoktsi:n ia:yotsi:n ki:sa yo:n nejó:n kina:miki pili tein yo:n nokta tsahtsi, tepitsi:n koli:ni:s n' imoma:n wa:n tsahtsia eliwis tsahtsi *porque** n'..., taxohxokoli:l seki n' tokniwa:n ipiliwa:n tein pilkone:meh ok kin..., eliwis kinma:a:wiltiah *o** kinihto:tiah itankwa:ko wa:n ke:mah n' pili ipoxnakastan moxohxokolia wa:n yehwa yo:n kokolispe:wa n' pili niman kimati ke:yeh mokokowa n' pili *o** ke:yeh n... Ke:yeh n' tsahtsi *porque** mohkó:n mokalawih xoxoktik *es que** pos tama:xokoli:l n' pili niman momaka *cuenta** ike ike xoxoktik mahyá tomakila:t kichi:wtok *es que** taxohxokoli:l n' pili ika kite:moliah niman yo:n chikoa:mpah para yo:ni seki kikante:kah wa:n seki ika ka:ltiah ya para ihkó:n para kika:wa n' kokolis. Yo:n pahtoi yo:n a:tsi:n sah kan..., kanchala:niliah wa:n yehwa... Kelka:wa yo:n... Kielka:w... ki... Kipolowiliah n' i... kwali n' pahti nejó:n. Inekala:wi:l n' pili ke:meh a:mo... A:mo mokalawia ok xoxoktik ke:meh tomakila:t yehwa yo:n ki... Kipahtia ya *porque** semi kwali pahti yo:n chikoa:mpah kiliah a: kwali pahti pero yetok, yetok para okichpi:piltsitsi:n wa:n yetok para siwa:pi:pil ki... Kinkante:kah wa:n yo:n ki:ni:n tik... Tikmatik *que** kwali para siwa:piltsitsi:n *o** para okich... Pos tehwa:n iwki t'chi:wa *que** neh nowe:i... Neh nomoma:n ne: te:... Tekitia de... Kiliah ne: siwa:itakeh de *partera** wa:n yehika n'mattok neh ke:ní:w kichi:wah n' pilimeh kino:tsayah ne: ke: ne:n... Ka:ni ne:n se: pili mo... Kili:tih ye:ktsahtsi ne: nopili ke:yeh wa:n ye:kxoktik mota... Mokalawia a: pos ta... Nankima:xohxokolia kihtowa nankima:ihto:tiah n' pili nankinehnektokeh na:nkima:xohxokoliah *porque** selontsi:n nakkohokowah n' pili komo nankina:palowah pero a.mo xikma:ihto:ti:ka:n *mejor** x'na:palo:kan sah wa:n ihkwia *porque** pilimeh *delicados** seki. Wa:n ika yo:n iwa:n... yehwa nikakia ke:ní:w kichi:wa nowe... Nomoma:n seki kahkota:tamo:tah. Ne: kinnawatia mah 'kwitih n' xiwtsi:n. 'kwi:li:tih wa:n yehwa kichi:waya *k'comalixkaya** wa:n kan... Kante:kaya n' pili sike:ra om... Sike:ra se: e:yi na:wi kima:xakwalowa:yah ta... *O** ma:kwi:l *gota** kanpa:tskilia ihkó:n wa:n seki ki... Kimanayah ka:ltiah ika ya n' pili para kelka:wa n kokolis. Wa:n kwali moka.wa n' pili ihkó:n a:mo moneki ya:s *botica** 'kwiti:wih ne:n pahti yehwa sah yo:n kipahtia n' pilimeh ke:mah. Pos kwaltia sayoh ekintsi:n a:mo t'chi:wah *cuenta** ekintsi:n ke:meh *hospital** nochi nemitih n' pilimeh Wa:n *hasta** [e]kintsi:n no kwaltia para ika se: mopŕhti:s ompa tsikwi:ntok ma:ski kinkaya:wtokeh sah a:mo no: kimatih ompa tapahti:skeh ke:mah. Sayoh tiowih pero a:mo teh te:chmakah yehika *importa** yowih n' tokni:wa:n pero más a:mo welih tapahtia wa:n ika no: nik... Wa:n yo:n no: kwaltia para teisá: *o** ipa sayoh para pahti ipa: yehwa sah para yehwa sah yo:n pilimeh n' ipah i:pa yehwa sah para n' pilimeh ipah para o:me taman de pahti yo:n oso se:sah o:me taman de n'... Tein n' i... Ista:k chikoa:mpah wa:n tein chi:chi:lchikoa:mpah. Yeh para ta:kameh tein... A:: Tein chi:chi:ltik wa:n tein yo:n ista:k para siwa:pi:piltsitsi:n. Pos nehwa niki:xmattok sayoh de n' ista:k wa:n x'tali *cuidado** sah ke:meh i:n tiow kowtah itech... Mochi:wa itech e:... Ka:sá: kohkowtsa:la:n mochi:wa itech xo:no:kowit *o** chalowihke:span mota:lia yo:n chikoa:mpah wa:n nejó:n tali *cuidado** seki chi:chi:ltik wa:n seki ista:k xoxoktik n' ima:xiwyo mah tikihto:ka:n xoxoktik pos neh nikitstinemi pero a:mo nikita kox ke:ni:n chi:chi:ltik ixo:chio kostik wa:n we:yi mahyá:... Mahyá: we:weyak wa:n kipia iihtik n' i... Mahyá i... I... Koyo:meh kihtowah *estambres** yo:n xo:chitsi:n iteyo kipia iihtik pero mahyá: *trompetita** ihkó:n moketsa wa:n kostik metsweyak weyak sah xo:chitsi:n weyak sah wa:n de wetsia pos kisa: ya yo:n ita:kilo ya mota:lia iyo:la:n ya yehwa yo:n *bolita** moka:wa ya n' *semillita** moka:wa ke:meh eskia tekax ya ista:k n' ita:kilo pos neh niki:xmattok tata:mpa ma:... Ma: nejó:n ma:ne:xtik yo:n seki yo:n de ista:k wa:n pos de wetsia ne: seki wa:n xi:ni no: n' itsi:nkowyo ke:mah. Ke:mah xii:ni. Xi:ni. Wa:n pos yehw ayo:n nikmattok a:mo... A:mo nikmati n' oksé: a:mo niki:xmati ne:n... Yo:n chikoa:mpah niman se: ki:xmati yeh *porque** yo:n a:mo kip... A, a... A:mo momaxalowa ke:meh okseki kowtsitsi:n oso seki xiwit yo:n de e:wa itech..., itech n' itaktsoyo wa:n se:sah mowila:na se: kowtsí:n sah wa:n wa:n semi ima:... Ike:span sah mota:lia n' ima:tsitsi:n ki:stiw mowila:na se:sah yo:n a:mo momaxalowa i:n se:sah n' ki:sa *hasta** ne: yowi ne:n... Mone:n... Moskal... Ke:mah we:weyak mochi:wa n' ikowyo Yeh den chi:chi:ltik wa:n nejó:n yo:n kwali pahti para yehwa ne:n pilimeh kinma:xohxokkoliah pos kwali wa:n yehwa sah nejó:n pahti ke:mah. yi... Yehwa sah yo:n yehwa sah yo:n ka:n moneki tehsá: *más** ki... *Inyección** yehwa sah yo:n kinin... Kininkante:k... kininkanchala:niliah n' a:tsi:n ne:n pilimeh wa:n kipahtih ya wa:n se... Seki xiwit pos ika ka:ltiah ya n' pili. Wa:n ne:nke:n k'koto:nilia n' kokolis. Ki... Kipata n' inekalawi:l ihsiwka. Ke:mah sayoh k'kanchala:niliah wa:n se:tepitsi:n mokalawia kwali ya. Xo:xoktik n' inekala:wi:l. Ke:mah. Ke:mah yehwa yo:n. *Despues** mopata ya ista:k ya moka:wa mopata ya. Mopata ihsiwka ta: pos kikanchala:nuilihkah ikanko ne: n' pilitsi:n wa:n kina:miki yo:n pahti. kwali pahti para n' pilimeh kwali pahti. Ke:mah Yo:n semi kwali pahti. kwali pahti ne:n chiko:mpah kilia yo:n nochi mopihpilowa itech kowit sah a:mo nikihto:s ta:lpan e:wi. Talpan a:mo e:wi, mochi:wa itech kahbe:n ka:sá: ka:mpa kwakwapachyoh n' kahbe:n ompa mochi:wa itech wehweyi kowmeh ke:mah. Pos yehwa sah yo:n ika ne: 'tstahtania *compadrito** tiki:xmattok no: pos ne:... neh niki:xmattok o:me taman teh tikihtowa sayoh se: taman tiki:xmati neh se: taman sah niki:xmati wa:n... Ke:mah. Wa:n x'tali *cuidado** oso x'te:mosah wa:n tikitas komo... koma:mo neli t'ne:chxolopihahsis *que** seki onkak xoxoktik n' ima:xiwyo wa:n seki ne: chi:chi:ltik yehwa x'kita sah komohkó:n para t'neltokas pos no kwalia *que** tine:chilih ke:mansá niá:s newi:n kowtah wa:n niki:xte:mo:s ke:mah. Pos yehwa sah yo:n... Yehwa sah ika nimitstatsi:ntokia ox tik... Tiki:xmati no: niki:xte:mo:s katí:n de o:me taman pos yehwa sah niki:xmati ne:n se: taman x'ne:chili motoka:y wa:n kan... Ka:nika n' tiwa:le:w *compadrito** pos neh nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián niwa:le:w de San Miguel Tzinacapan wa:n no: kwali tine:ch... A: *bueno** tasohka:amtik. Pos neh nimono:tsa niErnesto Vásquez niwa:le:wak nika:n San Miguel no:.