We:noh nika:n timoahsih, timoahsikoh itech i:n kaltsi:n, nehjó:n timotapowi:tih de yo:n chikoa:mpah, ox tiki:xmattok teh. Yo:n chiko:mpah niki:xmattok. Tiki:xmattok no:. Niki:xmattok no:. Wa:n teh tiki:xmattok toni ti..., ke:ní:w teh tikwi. Pos tehwa:n ne:, ompa ne: para timopilpahtia, ika topili ke:meh yo:n tel..., moxohxokolia topili, ihkó:n ke nochi kikokowa ke:meh yetok. Mm. Wa:n yo:n moxohxokkalawia. Yehwa yo:ni n' pahti. Yehwa ya yo:n chikoa:mpah tikwitih. Nehjó:n tik..., tik..., tikwih se: we:i, se: we:iolo:chtsi:n. Mm. Wa:n tein ikechselotsi:n tikwis sikie:ra e:yi kechselo:t. Wa:n tikma:ma:xakwalowah yo:n xiwtsi:n wa:n tik..., tikpa:tskah ya n' ia:yotsi:n. Mm. Sikie:ra se: tahko *cucharadita** tikinmakah pilimeh. Ika tepilitsi:n istat paro a:mo telfue:rteh ki..., ki..., *porque** pané: tete:lik yo:n xiwtsi:n. Teteltik. Mm, ke:mah ta: yo:n moke ne: teteltik, mm. Wa:n seki ne:hjó:n kika:kawa:ntiah ika refi..., ika refi:noh ya wa:n itech koma:li:xko kika:wa:ntiah wa:n kwaltsi:n nochi kimpahpachowah ke:meh yetok pili *porque** de yo:n moxohxokoliah pos neli mosenkokowah pilimeh. Ke:mah, senxohxokoltiah wa:n moxoxokihkwitah Wa:n yehwa yo:n ika nehjó:n kimpahtiah wa:n kinina:miki, ke:mah. Mm. Pos tehwa:n no: tikwih no: tik..., tik..., tikimpahtiah ika pilimeh. Wa:n yehwa yo:n ne:h a:mo nikmati ke:ní:w namehwa:n nankikwih para namopahtiah. Pero ne: no: tikma:xakwalowah ika ne: refi:noh wa:n ika istatsi:n. Ke:mah.i Wa:n tikinta:liliah *parejo**. *Parejo** nakita:liliah. Mm, *parejo** tikinta:liliah. A:mo nankite:ntiah tepitsi:n.. A:mo, tehwa:n a:mo tikinte:ntiah, sioh tikinta:liliah. Pos tehwa:n ompa ne: neh nikitani ne:n tote:iskaltihka:wa:n ke:meh se: kinili:s mokokowa topili, toni kina:mikis. Mm. Niman te:iliah ta: i:n moxohxokolihtok i:n pili. Mm. Xikonkwi ne: kowke:span, ne: chikoa:pah wa:n tikma:xakwalo:tih, tsikitsi:n tikanchala:ni:tih n' pili mah, mah kitolo para mah kina:miki yo:n moxoh..., xohxokolihtok, pos kina:mimki xiwtsi:n. Ke:mah wa:n yehwa ya kina:miki, mm. Kina:miki, mm. Ke:mah, yehwa ya ika kisempahpachowah, ika yehwa refi:noh ki..., kikawa:ntiah No: ni..., pos yo:n, yo:n ixo:..., xiwtsi:n no: niki:xmattok. Wa:n kisempahpachowah No: tiki:xmattok. Wa:n no: n'mattok ke pahti. Pos ke:mah, semi pahti yo:n xiwtsi:n. Mm, no: n'mattik ke pahti. Wa:n yehwa ya yo:n neli se: ka:kawa:ntia, kininsempahpachowah wa:n ke:mah kintetekwinowah, kinkochte:kah. Mm. *Cuando** ne: ihsati a n' pili ye:kmi:to:nia *porque** kina:miki yo:n pahti, kina:miki. Kina:miki yo:n pahti. Mm. Ke:mah wa:n ne: kowke:span mochi:wa yo:n xiwtsi:n. Nehjó:n ixo:chiotsi:n kohkostik. Kohkostik wa:n s..., wa:n nehjó:n seki chi:chi:ltik. Kohkostik. Ke:mah, ta: pos o:me taman onkak yo:n. Wa:n, wa:n neh nikmattok no: kwali yo:n chiko:mpah kilwiah, o:me taman onkak. Ke:mah, o:me taman. Para siwa:piltsi:n yeh ne: tehwa:n tiki:xmatih para siwa:piltsi:n tikta:liliah yo:n nehjó:n chi:chi:ltik, mm. Yehwa ya ista:k, yehwa ya ista:k para n' okichpi:piltsitsi:n. Ke:mah no: iwki tehwa:n timopilpahtiah, yehwa yo:n chi:chi:ltik tikwih para siwa:piltsi:n. Ke:mah wa:n tein para okichpi:pil yehwa ya ista:k senki:s, senki:s ista:k. Pos no: iwki namehwa:n namopilpahtiah. Wa:n para n' okichpiltsi:n yehwa yo:n ista:k. Mm, o:me taman onkak. Ke:mah, ta: nehjó:n o:me taman onkak yo:n xiwtsi:n *porque** ... Kinina:miki pilimeh yehwa yo:ni, ke:mah komo siwa:piltsi:n pos yehwa yo:n chi:chi:ltik. Ke:mah wa:n okichpiltsi:n. Mm,yehwa yo:n chi:chi:ltik *porque** no: o:me taman onkak ne: xiwtsi:n. Ke:mah, o:me taman, o:me taman onkak, ke..., yehwa yo:n semi tana:miki xiwtsi:n pos neh ni..., Mm, neli xiw..., xiwpahtsi:n, mm. Pos para pilimeh ika se: kinimpahtia, ke:meh ne: wehka:w katka komoke a:mo teh ne: pahti, i:pa yehwa sah xiwtsi:n tikwiah, mm. Pos i:pa yehwa sah ika timopilpahtia:yah, a:mo tiki:xmatiah ne:n tapahtia:nih. Ke:mah, a:mo tiki:xmatiah ne:n teisá: pahtsitsi:n ne: de iwa:n ne: tapahtia:nih ta: i:pa tehwa:n tikwiah de yehwa yo:n xiwpahmeh, miak taman xiwpahmeh tiki:xmatiah wa:n tiki:xmatih ok seki ne: ti..., tikwih ok no: wa:n ti..., kinina:miki, mm, mm. Ke:mah, nochi ... Yehwa miak taman xiwtsitsi:n ika se: mopilpahtia:ya komoke kikwi opochehkat pos neli nochi miak taman ne:sia. Kinina:miki pilimeh ta: pos se:, se: kinima:se:walpahtia ok pero a:man nikilia i:n nochi mokoyo:pahtiah ya. Pero pos ma:ski koyo:koya kiniwi:kah no: pero ka:n no: kinina:miki ta: *siempre se: se:mi a kinina:mi ok xiwpahtsi:n, mm. Nochi yehwa ya. Ka:n no: kinina:miki. Kinina:miki xiwtsitsi:n se: kima:xakwalowa. Pos i:n tein a:mo titaskaltiah ok pos neli a:mo tikimpahtiah ok pero ke:meh i:n a:kin taskaltia pos se: kilwi:s ... Yehwa i:n kina:mikis mopili, ma:xakwalo wa:n xiksempahpacho ika. Ke:mah, mm. Yehwa yo:n tik..., Ke:mah, tein taskaltiah tox..., topi:pilwa:n ya, toxwi:wa:n ya, yehwa:n toxwi:wa:n ya ekintsi:n taskaltiah, ta: tehwa:n i:n tia:weli:tas a a:mo teh tikpiah ok. A:mo tei ok pero pos se: ki..., tein se: kinemilia pos se: mopale:wia, se: kinimpahtilia n' pilimeh. Ke:mah, yehwa yo:n se: mo..., mopale:wia ya ke:ní:w pahtis n' pili. Mm, yehwa ya tein se:, tein se: i:xwi:wa:n ya se: kinilwia ke:ní:w kipahti:skeh inpili, mm. Oso seki no: se: kimpahtilia ok. Ke:mah, ta: yehwa ne: nimitsilia se:, se: mopale:wia se: kimpahtia. Mm, mm. Se: kili:s x'wa:lkwi n' pili mah tikpahti:ka:n. Pos iwki yo:ni neli. Wa:n neh no: ni..., nika:n niwa:lah, niki:xmati pahtsitsi:n. Wa:n neli kinina:miki yo:n xiwtsi:n. Wa:n no: name:chilwi:ti ne: niki:xmati neh no: ke:meh yo:n tein se:..., tein yo:n se: tatasi, semi kwali yo:n tsontsapotet. A:, no: semi kwali. Mm, tsontsapotet semi kwali mah se: kimana wa:n mah ika se:, mah se: kitolo ke:meskia. Kihtowa:yah ne: wehka:w ne: to..., towe:i..., towe:ina:wa:n ke ne: se: kimpia kit okwilimeh se: itoskak. A:, pos yo:n a:mo nikmattok yo:n pahtsi:n komo semi pahti. A:, yehwa ika kit, yehwa ika kit yo:ni se: toskatsahtsi. Mm, ke:mah, se: kikwa pero pahti iteyo, pahti iteyo. Aha:, welis tak neli *porque** pos neh a:mo nikmati yo:n ox pahti, nikmattok ke se: kikwa ne:n tsontsapotsi:n pero a:mo nikmati ox pahti iteyo. Wa:n no: *igual** yo:n n' ike..., ike:se:wayo tein yo:n we:i, we:itsapot a ike:se:wayo no:, no: pahti, no: pahti, mm, no: pahti seki. Mm, a:mo, ta: pahti no:, mm. Welis no:. No: pahti semi, pos yo:n a:mo nikmattok ox semi pahti, nikmattok ke we:lik ne:n kowtetsi:n, se: kipampipi:na. Ke:mah, pero a:mo nikmati ox no: pahti n' i..., iteyotsi:n. No: pahti kihtowah iteyotsi:n. Wa:n neli no: pahti *porque** se:, se: to..., *tovecino** no: tel..., tehwa:n ne: tani, teltatasia. Mm. Wa:n toskatsahtsia, wehka mokaki toskatsahtsi. Ke:mah. Entó:s ata yo:n ne: nikilwih mah tai yehwa yo:ni wa:n kichihchi:wilih kit ina:nahtsi:n wa:n kimakak mah tai, tai:k. Wa:n kina:mik. Kina:mik, pahtik ne:n ta:totsi:n ya. Pos semi kwali a ke:meh yo:n ne:si ... Tamati:yak de yo:n toskatsahtsia. Semi kwali a ne:si pahtsitsi:n *porque** neli i:n koyo:ko se: yowi, se: tahtaniti pahti pos seki a:mo te:pahchi:wa. Mm. A:mo te:pahchi:wa, mm. Ne:si ok, ke:meh yo:n kalampa neli ke:meh i:n xiwtsitsi:n kow..., kowke:spane:watsi:n neli se:, se: kie:waltia wa:n se: tai. A:mo te:pahchi:wa pero kwali a ke ne:..., ne:si ok pahti ke:meh i:n kalampa. Ke:mah. kwali ok yo:n, mm. Semi kwali ok pahtsi:n. Pos yehwa sah i:n neh no: niknekik nikmatis tonika ne: ika namopahtia ompa ne:, ne:kwi:ni wa:n neh niwa:le:w nika:n San Miguel Tzinacapan. Wa:n nimono:tsa niCelina González Nazario. A:. iwki timono:tsa. Iwki nimono:tsa. Pos neh no: niwa:le:w wehkatsi:n ya ne: tani, mo..., motano:tsa Tecoltepec. Ke:mah. Wa:n neh nimono:tsa Leonor Osollo Segura. Pero niki:xmati miak taman pahtsitsi:n *porque** nitekiti de yo:ni, niparte:rahti. Mm, ke:mah. A:, no: tiweli titapahtia. Pos no: kwali a. Ke:mah. Mm, ni..., nipilma:chia, neh niweli nipilma:chia, ne: *tiempo** ya pe:wak nipilma:chia wa:n ika yo:n nochi niki:xmati a teisá: pahtsitsi:n. Ke:mah. Mm, we:noh. Mm, pos yehwa sah i:n nimitstahtanih, miah tasohka:matik, ke:mah.