We:noh Neto, nika:n sepa timoahsih, *este,** nikneki nimitstahtani:s ox tiki:xmattok yo:n kiliah poliwinixiwit A:, yo:n xiwit kiliah poliwini, niki:xmattok, niki:xmattok ke:niwki ima:i, ke:niwki ne: ikowyotsi:n wa:n, wa:n ixo:chio niki:xmattok ke:níw. Pero ekintsi:n a:mo kanah se: kita, nine..., ninemini ihkó:n, ne: ka:sá: ika ihkó:n itech ohti, ne: ohte:noh mochi:waya, ekintsi:n a:mo kanah nikita neh, a:it ke:yeh yo:n pasa:roh, ox, ox teisá: kokolis kahsik yo:n xiwit *porque** a:mo kanah nikita neh *o** xa: ka:sá: ika ne:wi:n onkas, a:mo n'mati. Pero nejó:n yo:n s..., yo:n poliwixiwit semi kwali katka, kwali kipahtia:ya chi:chi:lkokot. Wa:n a:mo se: kito:kaya yo:n, ka:sá: a:kin yo:n, a:ki yo:n kinesita:rowa, mokokowa ki..., kite:mo:ti ne:wi:n ohte:noh sah i..., ta:pe..., tape:pettinemi ihkó:n xiwtah, ihkó:n, ampó:n, te:wa:n ompa, onkak yo:n xiwit, mochi:waya n' xiwtsi:n wa:n ye:kiwki a n' tamati ne: ke:meh yo:n ekintsi:n koyo:meh kiliah *amor de un rato**, yo:n xo:chit ekintsi:n ... pero miak taman itapal, seki chi:chi:ltik, seki *morado** seki, seki kostik wa:n seki ista:k. Wa:n ne: a:mo, ne: ixo:chiotsi:n katka ne: i:pa chi:chi:ltik, chi:chi:ltik ix..., ixo:chiotsi:n ne:, ke:meh yo:n, ke:meh yo:n chanampilo:l ikolo:ryo, chi:chi:ltik tepitsi:n, a:mo seki sanké:n chi:chi:l, *medio** chi:chi:ltik pero a:chi:petik. I..., *hasta i..., ipunta** mota:lilia ixo:chiotsi:n wa:n, wa:n poso:ni se: wa:n sepa se: poso:ni, kwahkwa:pitstik mochi:wa i..., itsihtsi:nkaxyo, komoke *cuando** selik xochit, kwahkwa:pitstik mochi:wa wa:n *después** poso:ni a yo:n xiwtsi:n. Pero a:mo wehkapantia, tsikitsi:n sah mo..., mosowa, ihkó:n ke:meh yo:n *amor de un rato** yeh, yeh kito:kah mopahpampilowa ihkó:n ata, pero a:mo ta: ne: mosowaya xiwtsi:n wa:n ... yo:li wa:n mosowa, wa:n ma..., ma:pihpitsaktik, iwki a, iwki a ke:meh i:n xo:chit nimitsilia, *amor de un rato**. Pos ... wa:n ikowyo ne:, xoxoktik ikowyotsi:n wa:n mota:lia ixiwyotsi:n ihkó:n mo..., nochi moyewalo:ltia, ihkó:n ki:sa, de ni:nipa, *igual** ke:meh yo:n *amor de un rato**, yo:n, yo:n xo:chit kiliah *amor, amor de un rato, ye:kiwki a mochi:wa, sanipa mochi:wa n' ima:i, a:mo soh, a:mo sayoh ipoxnakastan ihkwí:n ki:saya. Iwki a sah nochi mo..., mcohi:waya n' imahma:i wa:n tsikitsitsi:n, ihkwí:n sah ke:meh se: ... wehwei ke:meh se: *centímetro cerca, hasta menos**, ima:xiwyotsi:n pihpitsaktik sah. Yehwa yo:n niki:xmattoya ne:n poliwinixiwit pero ekintsi:n a:mo kanah nikita, a:mo kanah nikita yo:n mochi:wa. Wa:n yo:n semi kwali ke, kwali kipahtia:ya ne:n chi:chi:lkokot Yo:n tehwa:n timoskaltihkeh ne: komo se: mokokoh ika tepitsi:n *o** tiksere:nohwih A:, yehwa. ne: wa:n tein se: *delicado**, chi:chi:lkokot niman mokepa, a..., a:mo ... Pahti, pahti pero mo..., mochi:wa chi:chi:lkokot a ne:n wa:n yo:n chi:chi:lkokot, ke:mah, yo:n nehnemi. Nehnemi n' chi:chi:lkokot wa:n koma:mo tik..., koma:mo tiki..., [tik]ta:[li]lih teisá: mah ki..., mah kitsakwilo yo:n semi kitsakwilia wa:n semi pahti no: se: kita:lilia tilmah chi:chi:ltik, se: *listón** chi:chi:ltik *o** se: tilmah tein chi:chi:ltik, se: kilpilia ka:mpa te:kokoh se: imetsko para a:mo panki:sas ok de n' imets, *porque** yo:n, yo:n ne:nemi yo:n kokot. A:mo seko sah mota:lia wa:n ka:mpa yo:n motehte:mpitstihtiw tepitsi:n wa:n ye:ktoto:nka:powetstok, *hasta** te:kwi toto:nik yo:n kokolis de n' chi:chi:lkokot. Wa:n yehwa kita:liliah, kipacha:niliah yo:n nimitsilia, ne: kite:mowa:yah wa:n ki..., kikwe:chowa:yah wa:n ki..., kipacha:nilia:yah wa:n kil..., kilpia:yah ika se: tilmah wa:n ika yo:n koto:nia ya n' kokolis de i:n chi:chi:lkokot, n' semi kwali yehwa yo:n para n' chi:chi:lkokot, yeh ika kiliah poliwini xiwit, *porque** kipolowa teisá: ... Chi:chi:lkokot kipolowa:ya. Ke:mah, yehwa yo:n pero ekintsi:n a:mo kanah nikita yo:n, yo:n xiwtsi:n. Ke:meh ton *tanto de tiempo** ya pe:wak ka:n tikita, wehka:wak a n' i:xpoliw. Pos a:mo nikye:kelna:miki pero ke:meh se:, ke:meh se: *veinte ańos** a a:mo nikita Aha:, entó:s a:mo ... Ke:mah, *porque** wehka:w a nejó:n tehwa:n *cuando** timoskaltihkeh onkaya ne:n xiwit, a:ksá: ihkó:n mokokowa:ya, ihkó:n tikitah [tikitayah] kite:mohtinemi ne:kwí:n ohte:noh wa:n kiahsiah. Ke:meh ne: kali:ka:n, nochi yo:n ka:mpa ye..., ka:mpa mocha:ntihkeh yehwa ne:n, yo:n *mos..., moparientes, mosobrinos** a, nochi onkaya yo:n ohte:noh, *porque** yo:n ohti ya:ya ka:mpa ika yo:n Pablo Kowxiwit, panki:saya se: ohti ihkó:n, panki:saya *hasta** ka:mpa ne: ikalte:noh Ramos Hernández, panki:saya se: ohtsi:n ihkó:n wa:n nika:mpa ka:mpa Kowxiwit sepa icha:n ihkwí:n ya:ya se:pa se:, se: ohtsi:n pero ki:saya ka:mpa ne:n, ka:mpa Modesto i..., ikaltsi:ntan. Wa:n yo:n ka:mpa ekintsi:n ah..., ah..., ka:mpa n' Antelmo icha:n ihkó:n, a:mo ya:ta ohti, ompa katka cahfe:ntah, colori:nkowit, wehwei katka kolori:meh, katka kahfe:ntah ompa, yeh ika kite:mowa:yah, mochi:waya ompa yo:n ohte:noh ne:n xiwit, yo:n pahti. Pero ekintsi:n ke:meh nochi kalmeh, ka:n ne: wa:le:wati xiwit ok, a:mo, a:mo teh mochi:wa ok. Ke:mah, achto *porque** a:mo, a:mo telkalitah katka semi katka nochi xo:no:ochpa:wa:syoh wa:n mochi:wa yo:n poliwinixiwit. Nochi se: kite:mowa:ya *hasta** parahko, ka:mpa Modesto ikalte:noh ihkwí:n, *difunto** ya, pero ekintsi:n nochi tei:xko, a:mo teh mochi:wa yo:n pahti ok, poliwik. Poliw. Ke:mah, poliwik, achto telonkaya om..., ompa semi kite:mowa:yah, ke:mah semi kite:mowa:yah, i:n nika:n Tacho ikalte:noh no:. I:n, i:n ohte:noh nochi mochi:waya. Ka:nika, ne: xo:pana:kokopa. A:, Tacho Aguilar, Tax..., Taxiti:mpampa, mm. Nika:n i:n, nika:n i:n Tacho, Tacho, ne: Tacho Aguilar ikalte:noh nochi mochi:waya yo:n xiwit wa:n ekintsi:n onkak yo:n nexokoli:lpah, yo:n onkak ohte:noh ata. Yo:n mochi:wa yo:n pero poliwini xiwit ekintsi:n a:mo kanah nikistok neh, Kanah. A:mo kanah nikitstok, ke:mah. Se: taman sah. Wa:n ka:nachi taman katka yo:n, i:pa se:, se: taman sah. Se: taman sah. Se: taman sah, yo:n ikowyotsi:n ne: xoxoktik. Xoxoktik. Xoxoktik ikowyitsi:n. Ke:mah im..., xoxoktik ikowyotsi:n. Mochi:waya sah. Mm, wa:n tikihtowa ke a:mo, a:mo se: kito:kaya, *sino que** mochi:waya sah. Mochi:waya sah, mochi:wa wa:n, wa:n nejó:n, ixwaya sah wa:n a:mo a:kin kime:waya *sino que, sino que** a:mo mone:nekia, tak wa:n ekintsi:n tak porin nochi kalmeh kichi:wkeh, kita:lihkeh *calzada** pos poliwik yo:n, yo:n xiwtsi:n. Ke:mah pero nochi *calzada** n' ekintsi:n pos a:mo kanah ika ta:l ok n' servi:rowa, onkak ki..., *por eso** ne: poliwik. Ke:mah. Pero onkaya semi yo:n xiwtsi:n nika:n xola:lte:noh onkaya ne:n xiwit, kite:mowa:yah para ika mopahtia:yah. Yo:n ke:mah semi telsegui:doh se: kikakia chi:chilkokot, chi:chi:l..., chi:chi:lkokot wa:n chi:chi:lkokot wa:n ekintsi:n a:mo tei ne:si chi:chi:lkokot *porque** tak tapahtia:nih kininta:liliah *vacuna** n' tokni:wa:n, ika yo:n a:mo teh tikakih chi:chi:lkokot, Kitsakwilihkeh no:. pero yo:n chi:chi:lkokot semi te:kokoh. Kihtowah ke ye:kte:kokowa:ya. Te:kokoh neli. Ye:k, ye:koksi wa:n pané: tata wa:n totomoka ne: ka:mpa yo:n te:..., te:kwi wa:n nejó:n nehnemi wa:n te:kwi toto:nik *fuerte**. Mm. Yehwa te:toto:nikkwi:ltih yo:n chi:chi:lkokot, Wa:n yehwa ika kipahtia:yah poliwinixiwit. yeh ika kipahtia:yah yo:n, yeh ika kipahtia:yah. Semi, semi pahti yo:n para chi:chi:lkokot, yehwa, yehwa kina:mikia nochi, ke:mah. Pos ekintsi:n a:mo nejó:n wel se: ki..., a:mo wel se: ki..., se: kihtowa se: kite:mo:ti ok *porque** nejó:n, nejó:n pos tikihtowa a:mo tei ok no:. Pos ka:n kanah onkak ok, kanah se: kita. Ke:mah, nejó:n ... Ka:n se: kita pero nejó:n *ojalá** se: kahsiskia, pero a:it a pero. A:mo kanah se: kita yo:n xiwit ekintsi:n Ke:mah, nejó:n ne: *este,** pos ka:n n'mati ox teisá: tikneki tine:chnohno:tsas ok de yo:ni, ne: tikihtoh ya nochi ke:ní:w xo:chowa wa:n ke:ní:w[ki] ikowyo. Ke:mah. Xa: teisá: tikelka:wa ok. Pos a:mo ne: niki..., nikowak nimits..., nimitsilia ikowyo ne: mochi:wa telwe:weyak, ne: se: *geme o** se: *cuarta**. Moso:soki..., ixwa wa:n mowila:na sah ihkó:n xiwtsi:n pero a:mo monalwayo:tia, *sino** i..., *sino que** seko sah itsi:ntan wa:n ne: mi..., semi nalwayowa wa:n seko sah yetok yo:n wa:n sepa ihitsmoli:ni sepa imahma:tsa:la:n, itsmoli:ni para mochi:wa we:i *mata**. Yo:n se: k..., ka:..., kit ka:sá: konkwiah pos kwiwitatih. Ke:mah. wa:n de kwiwitah, xa: yeh ika yo:n a:mo, a:mo mochi:wa ok *más, porque** ki..., kipolowah de kwiwitah, a:mo ta:..., a:mo, a:mo, a:mo itsmoli:ni ok. ke:meh yo:n ne: ka:mpa kahsiah pos kwiwitayah wa:n ki..., kikwe:chowa:yah, kichi:wayah pahti. Pos cha: [xa:]. Mm. Ke:mah wa:n nimitsilia ixo:chio ne: mochi:waya .... Ikechtan mochi:waya wa:n ma:..., ma:pisi:ltik, ma:pitsakwe:weyaktsitsi:n ne:n xiwtsi:n, ke:mah, wa:n yehwa yo:n kina:mikia para i..., i:n para pahti ika ... Chi:chi:lkokot kita:lilia:yah. Chi:..., chi:chi:l..., I:pa yehwa sah katka, okseki teisá: kokot *o** teisá: a:mo, a:mo kita:lilia:yah. Kanah, i:pa sayoh yo:n para chi:chi:lkokot kipahtia:ya. I:pa yehwa sah yo:n ki..., yehwa ne: i:pa i..., ipah katka yo:n wa:n chi:chi:lkokot pos miak taman kipahtia. Ke..., ke:meh i:n chi:chi:lkokot para [i:n] kokolis, no kipahtia yehwa yo:n tomakilit, no: ki..., *o** tenexa:t se: ki..., no:, no: se: kita:lia para se:wi yo:n kokot [*porque**] tata fie:roh. Tenexa:t no: kipahtia, komo se: chi:chi:lkokoti yehwa ne:n se: tilmahtsi:n se: ki..., kita:lilia wa:n se: ki..., se: ki..., se: ka:pachowa wa:n se: kite:te:kilia a:t yehwa ya para a:mo niman ne: wa:ktiwetsi wa:n tomakila:t no: yehwa no: se:, se: kima:xakwalowa wa:n sepa se: kite:kilia no: para tepitsi:n se:wi wa:n wa:n nejó:n onkak yo:n seki xiwit, yo:n pané: ma..., pané: yo:n, pané: ma:pa:pata:wak, yo:n xiwit ampo:kwí:n ka:sá: ika se: kita, chi:chi:ltik ata. Chi:chi:lxiwt tak mono:tsa, yehwa se: kimax..., se: kima:xakwalowa wa:n se: kipa:tskilia n' ia:yo, ia:yo sah, Mm, ne: ke:mah, niki:xmat[tok]. chi:chi:ltik, chi:chi:ltik, yo:n ki..., yo:n ki..., yo:n kipahtia pero ki..., ki..., kitawilia porin chi:chi:ltik, n' mahyá: esti se: kite:kilia, yehwa, yehwa ika kipahtia. Yo:n porin *color** ika kipahtia wa:n sese:k no:. Ke:mah. Ke:mah pero para n' chi:chi:lkokot kinamiki a yehwa yo:n xiwit wa:n tomakilit wa:n, wa:n tenexa:t. Yehwa yo:n nochi, nochi kina:miki yo:n chi:chi:lkokot pero i:n seki, i:n xiwtsi:n i:pa sayoh ta..., i:pa yehwa sah se: ... Kipahtia para n' chi:chi:lkokot sah. *Bueno**. Mm. I:n kiliah poliwinixiwit. Pos nejó:n koma:mo teh tikneki tine:chnohno:tsas ok de yehwa n' poliwinixiwit pos ne: ta:sohka:matik, soh xine:chilwi moto:ka:i. Ke:mah. Ke:mah, pos neh nimono:tsa niErnesto Vázquez, ni..., niwa:le:wa de San Miguel Tzinacapan. We:noh, pos nimono:tsa Hermelindo Salazar wa:n *igual]**, niwi:tsa [de] San Miguel Tzinacapan. A:, we:noh. We:noh.