*Bueno** Hermelindo nika:n i:n timona:mikkeh *que** nikmati... *Bueno** teh xa: tiki:xmattos seki... Xiwit kiliah e:... Ma:tsa:tsaya:mpah neh ka:..., ka:n niki:xmati neh Ne: ke:mah niki:xmattok seki... Xi... Komekat. Seki komekat ma:ahalaxtik wa:n... A: komekat. Pané: ye:... Tamantik sah tsohya:k ne:n... ka:n nikelna:miki pero se:meh nokni:wa:n ke:meh nokni:wa:n siwa:meh seki ma:tsa:tsaya:nia wa:n... Wa:n konkwi:lia:yah xiwit *o** ke:masá: yeh konkwia seki xiwit nikahkwí:n mochi:wa, ne: komekat no... Mochi:wa ne: te:tehko itech teisá:, kowit *o mismo** yo:n tein moskaltia tepitsi:n ke:meh yo:n a:ko:kohxiwit itech te:tehko wa:n mochi:wa nejó:n... A:n tsilia ma:ahalaxtik wa:n ma:we:weyak wa:n i... Ixo:chio ihista:k ihwa:k, ihwa:k xo:chiowa ke:mah. Ne: ka:mpa n... Ta:lna:miki no: mopa:pacha:nia semi *asi** ke:mah wa:n nikelna:miktok ne:n se:... Ne: pos ke:meh i:n ka:mopa se: miakeh se: moskaltia se: kita ne:n... Nejó:n pos de se: ikni:wa:n wa:n nikelna:miktok a:mo, a:mo nikelna:miki katí:n nokni:w ye:k... Ke:meh yo:n tapa:kah *o**... Wa:n tapahpa:kah kihtowah yehwa:n nochipa ya k'kwitokeh a:t. Nejó:n ma:tsa:tsaya:nia ke:meh i:n ka:mpa ika ne:n ima:kpal mahyá: *este** chihchi:chi:le:wia wa:n tsa:tsa... Aha, entos: ihkó:n ne:n mochi:waya tsahtsaya:ni wa:n te:kokoh kihtowah, chichinaka. Wa:n konkwiah ne:n xiwit nimitsilia wa:n kima:xakwalowa:yah wa:n moma:xakwalowilia ya ke:mah yehwa yo:n nejó:n ne:n, xiwit wa:n *por eso** kiliah ma:tsa:tsaya:mpah *porque**... *Porque** pahti yo:n. Ke:mah. pahti pos. Neh ka:n niki:xmati, neh niki... Niki:xmattok pero yo:n... Xa: a:mo n'mati ox yehwa seki niki:xmattok yo:n xiwit, pero a:mo ma:ahalaxtik ma:mohmoloxtik a: pos a:mo ahalaxtik. Wa:n tiki:xmati seki xiwit ne: no: mochi:wa kw... E:... Itech mowila:na itech tehsá: xiwit ke:meh kapolin oso itech a:ko:kohxiwit kowit pero a:mo n'mati ke:ní:w mono:tsa niki:xmattok *que** pané: yo:n... Ke:meh yo:n nejó:n... Ke:meh yo:n seki kwomekat ahkitsmekat ata? Ahkismekat o:me taman seki chi:chi:ltik wa:n seki [xo]xoktik niki:xmattok neh yo:n aki:smekat a:mo n'mati ox yehwa ya yo:n ki... Ke.... Mahyá: ke:mah. A: ke:mah. A:mo okseki. Okseki ke:mah ne: pero neli no: komekat okseki. Pos neli a:mo niki:xmati neh. A:mo a:kin kito:ka mochi:wa sah. Nikahkwí:n nochi n' ohte:noh mochi:wa. Ke:mah wa:n kahkahbe:ntah no: mochi:wa ka:sá:. Ke:mah. Ah a:n. Mochi:wa pos a:mo niki:xmati yo:n. Ke:mah nejó:n yehwa yo:n nimitsilwia wa:n... Ka:n niki:xmati. A:mo, a:mo nikelna:miki neh ke:meh ninohne:l ok katka nikitaya sah pero... A:mo n'mati ox, ox miakpa mota... Pero n'mattok mo:stah mota:lilia:ya ke:mah eski para kina:miki mo:stah. Ke:mah. Ke:mah. Wa:n nejó:n... Pos ke:masá: *hasta** neh ne:chti:taniah mah nikwiti ke:mah. A: onkak pos ompa. Ka:n niki:xmati neh. Ta: pos nochi i:n tokaltsi:ntampa onkak ka:mpa ika tinemih nochi nikahkwí:n onkas. Ke:mah, ke:mah. A:... Eski ye:k miak taman komekat onkak. Ke:mah. Ke:mah. miak taman onkak komekat miak taman sayoh que ka, ka, ka:n... De a:mo se: molwia a:mo se: k'mati ox pahti, aha ke:mah. Aha. ka:n se: k'mati ox pahti. Ke:mah n' *hijomala** ta: neli miak taman xiwit onkak kat... Ka:n timomakh *cuenta** de a:mo se: tek... De a:mo se: pe:wa ika yo:n kokolis a:mo se: momaka *cuenta** to:ni... A:mo ke:masá: se:... Se: ki... To:n te:maka a:ken kipanowa yo:n kokolis pos kimati que to:ni n' pahti ke:mah. Ke:mah yehwa yo:ni. Ke:mah ta: nejó:n pos miak taman xiwit onkak nika:n tehwa:n ne: ka:mpa tinemih miak taman xiwit pero ka:tchi:wah *cuenta** ox tena... ox pahti mochi:wa tika:wilchi:wah sah. Ke:mah. Ke:mah neli. Ke:mah. Pos yehwa sah yo:n Hermelindo nimitstahtania *que** tik... *que** tiki:xmati xiwtsi:n pos *que bueno que** tiki:xmati no: ekintsi:n nimomakak *cuenta** ya no: pos no: nikitas a no: nikte:mo:s ke:nihkwi xiwit wa:n niki:xmatis no: i:pa ke:mah wa:n nimitsilia a:mo nikmati ox miak taman tein yo:ni pero pané: i:pa se: taman sah. Pané se: taman sah wa:n... *así** Wa:n xo:chiowa i:n yankoxtok tikahsikeh ke:meh i:n *mes, mes de julio** pero a:mo nikmati *porque** xiwit nochi me... Nochi n' xiwit xo:chiohtok nochi n' *tiempo** onkak komekat nochi ne:n xiwit xo:chiowa a:mo se: kita:lia *cuidado** ke:mah wa:n pos mochi:wa nimitsilia kahbe:ntah ka:sá:ika nejó:n... E... Ohohte:noh mochi:wa *porque** pos de a:mo se: kito:ka ixwa sah ke:mah. Ne: ehe wa:n ixo:... Ixo:chio ista:k pero a:mo nikmati ne:n, nejó:n... De a:mo se: kimati. A:mo se: kimati ox pahti. Iteyo? Iteyo ke:niwki. Ke:mah. *porque** ne:n... Pos neli nochi, nochi n xiwmeh nochi xo:chiowa wa:n seki teyowa. Ke:mah para ixwatiw ke:mah. Ke:mah wa:n este pos yehwa yo:ni ne:... Ne:n a:mo n'mati t... Pané: n'mati i:pa sentaman sah. A:n pos *que bueno** neh ka:n niki:xmati neh neli nikita xiwmeh miak taman xiwit pero de a:mo... Miak taman xiwit onkak tikpanowihtiemih ke:mah. Wa:n nochi ne:n... Ke:mah. tiki:xmattokeh pero a:mo n'mati ke:ní:w mono:tsa wa:n a:mo t'matih para to:ni *servirowa** ke:mah. Ke:mah ke:meh... Wa:n *este** n'... Pos nimitsilia yo:n, yo:n kokolis no: sayoh mopahtiah ika siwa:meh *porque** ne:n, i:n tita:kameh a:mo no: ihkwi se: mochi:wa pos tehwa:n tima:tsaya:nih *porque** a:mo t'ma:tokah a:t. Wa:n yehwa:n pos nochipa ya k'ma:tokah a:t wa:n tisih exacta... Ke:mah. Pos ika yo:ni kokolispe:wah iwki. Ka:n teh *kinpasa:rowa**. Yehwa i:n *porque** ke:masá: de tapa:kah wa:n seki n'... ehe wa:n *igual** pilimeh a:mo no: *porque** pos n' pilimeh i... Ke:meh aya:mo teh kichi:wah semi pos a:mo no:... Ke:mah. Ke:mah yo:n i:pa siwa:meh sah ika mopahtiah. Tikelka:wah moa... A:mo momah... Moma:pahki:xtilia xapoh tein, tein yo:n xapoh yehwa yo:n tewa:ki xa: kinchi:wilia *dańo** yehwa ika. Pero mah ki:xti:ka:n xapoh eski... Moka:waskia i:pa a... A:mo teh *kinpasaros** ok A:chá: ke:mah. Ke:mah. Iwki nimolia neh *que** yehwa yo:n *pasarowa** ke:masá:. Wa:n seki yo:n ma:tsa:tsaya:nih siwa... Siwa:meh i:pa kokolis sah kokolis. Ke:mah. I:pa kokolis sah *porque** seki de tisih ma:tsa:tsaya:nih n' kihtowah kinkokowa iwki no: nikinkakilia:ya neh pero, pero ke:meh tehwa:n am... A:mo ke:man *te:chpasarowa porque** a:mo, a:mo t'ma:tokah a:t kachi ke:mah neli a:mo... Ke:mah. Ke:mah. A:mo t'tapahpa:kah wa:n yehwa:n pos miak taman kichi:wah *por eso** ma:kokoliskwih. Yehwa yo:n. Pos kwali yetok *que** tiki:xmati neh tstahtani seki... Seki ki:xmattokeh seki a:mo timomakah *cuenta** to:ni yo:n xiwtsi:n ke:mah. Ke:mah. kipia de kitas neli ke:emh i:n ka:mpa se: miakeh pos ta:taman kokolis te:ahsi To:n *servirowa**. Ke:mah. Pos ta... Miak taman kokolis te... Te:chahsi de se: miakeh se:... I:pa se:meh kahsi wa:n ompa se: momaka *cuenta** to:ni... To:ni ne:n pahti ne: onkak ke:mah. Aha. Ke:mah. Pos yehwa sah nimitstahtania lindo, tasohka:matik ke:mah nejó:n, neh nimono:tsa niErnesto Vasquez de San Miguel Tzinacapan. *Bueno** pos neh nimono:tsa Hermelindo Salazar Osollo wa:n no: niwi:tse de San Miguel Tzinacapan. *Bueno** tasohka:matik.