Pos a:man ke nika:kwí:n timona:mikih sepa ti..., tiknekih timonohno:tsaskeh *o** nimitstahtani:sneki ox tiki:xmattok yo:n mo:so:t, ka:ni, ka:ni mochi:wa o..., ox onkak se: taman, o:me taman oso ka:nachi taman onkak mo:so:t. N'neki nimitstahtani:s no: neh. A:, tikneki tikmatis, nika:n ti..., timona:mikih itech i:n ohti pos ..., Ke:mah, ke:mah. no: kwaltsi:n se: motahtania de ke a:koni ki:xmattok nehjó:n mo:so:t. Ke:mah. Pos neh no: niki:xmati ne:wí:n onkak, ne:wí:n ka:mpa mi:lah, ka:mpa ohte:noh. Mm. Ka:mpa kahkafe:ntah, onkak nehjó:n mo:so:t. Wa:n yo:n no: kwaltia para se: ki..., kikwi, no: ke:masá: se: kikwi para pahti *o** para teisá: ihkó:n. Pos no:, no: kwaltia. Wa:n yo:n no: kwaltia para ne:n tapala:n. Ke:meh i:n ka:mpa se: imi:lah nehjó:n no:, no: semi se: kite:xi:ma wa:n pala:ni. Ke:mah. No: kwaltia para se: ..., tapala:n para se: imi:ltsi:n. Ke:mah. Wa:n yehwa yo:n ne:n mo:so:t no: kwaltia iyo:lselo ne:n i:n, yo:n okwiltsi:n kiliah mo..., mote:tekpa:nah yo:n chokoymeh. Mm. Yo:n chokoymeh ka:mpa te:ihixkah ihko:ni, *porque** yo:n ipaniá:n kipia nihjó:n we:weyak, ke..., ke:meskia yo:n iwi..., iwitsio. Ihwitsitsi:n mokehketsa wa:n yehwa ne:n te:..., se: te:ixka, se: mahxi:ltia wa:n te:ixka . Te:ihixka, mm. No: kwali se: mota:lilia, mm. Entó:s se: kima:koto:na nihjó:n ompa se: kikwiti iselo wa:n ne:n tepitsi:n komekaxiw[it], n' iselo. Se: kima:xakwalowa wa:n tepitsi:n ya ma:talin wa:n se: mota:lilia ka:mpa ne: te:ixka. Pero ne: ka:mpa ne: te:ixka, ne:n, no:, no: ko..., koto:n..., de ke se:, ihko:ni moka:wa, ne:n, ti:ltik de ke ka:mpa, ne:n, se: ki..., te:ixka. Ke:mah. Wa:n yehwa yo:n, ne:n, te..., te:na:miki no:, no: ke:meskia, ne:n, se:, se: tata no: se: ise:katan wa:n *después** de ke se: kita:lilia yo:n. Ke:mah to:pitsmeh de se:, se: ise:katan ka:mpa te:ihixka. Mahyá:, mahyá: yo:n to:pitsmeh ya mokalakia kihtowah, to:pits. Wa:n yo:n pa..., *hasta, hasta** mi:to:nihtok ne: ka:mpa te:ihixka. Mm, ka:mpa te:kwa. Wa:n yehwa yo:n te:iliah mah se: kikwiti a nihjó:n mo:so:t wa:n mah se: mota:li[li] wa:n ekintsi:n no: nochi kimattokeh wa:n tehwa no: xa:, xa: tikmatis no: wa:n no: yo:n, pos no:, no: niki:xmattok ne:n no: se: taman. Se: taman nehjó:n chi:chi:..., ista:k ne:n i..., ixo:chio wa:n achi wehkapan. Wa:n iteyo ne:n wihwitsioh. Wihwitstik. Mahyá: sempowalxo:chit iteyo, mm. *Casi** xi:ni ke:meskia yo:n ne:n sempowalxo:chit n' iteyo. Wa:n yo:n ka:mpa se: kitamo:ta, ne:n, se: kite:xi:ma, nihjó:n, ixwa. Ixwa. Ixwa, ka:sá: ika se: kita tsikitsitsi:n yo:n, pero yo:n, se: kwihwita wa:n a:mo, a:mo semi takwa:wak. Yema:nik, mm. Paniá:n sah. Ke:mah, mm. Pa..., payema:nik, paniá:n sah mota:lia, se: kita:tamo:ta ne: wa:n wa:ki. Nihjó:n yehwa yo:n no: semi ..., kwali, ka:sá: ika se: kita ka:mpa se: tato:ka. Semi ixwa, e:wi. Ke:mah. E:wi nihjó:n *semillita**, kiliah, ne:n mo:so:t. Pero yo:n mo:so:t, ne:n, seki kihtowah ne:, ne: ke:man te:kakilia:yah, *cuando** te:chilia:yah tota:tahwa:n ke we:lik no: para se: kimanaya. Se: kia:mayaya wa:n se: kima:pa:tskaya wa:n se: ... kwa:yah ne:n tokni:wa:n pero ke:meh ekintsi:n pos a:mo, a:mo tikmatih kox, ne:n, we:lik. Ke:mah, a:mo se: kimati. Para .... Ke:mah. Tikitah ne:wí:n, tikitah *solamente** para i:n totato:k, para kahfe:ntsi:n *o** para teisá: tomi:ltsi:n tik..., T'te:xi:mah wa:n ne:wí:n tik..., tikta:li[ah] .... We:noh tiktamo:tah pos ompa pala:ni a wa:n ki..., kipale:wia ya ne:n ta:lmanik. Ke:mah. Entó:s ihkó:n *hasta** ne: to..., totato:k ihkó:n ki..., kipale:wia ya para ne:nke:n moskaltia. Mosema:nelowa iwa:n yo:n ehkaw. Ke:mah, ihko:ni. Ke:mah. Ehkaw moma:nelowa ya wa:n pos yo:n nochi yo:n o:me taman *o** e:yi taman, semi tel..., teltapala:n. Ke:mah, ata pala:ni. Teltapala:n, yehwa yo:n se: kitsi:nte:te:milia ne:n mi:ltsi:n oso ka:mpa ne: se: kite:nxi:ma se: kitamo:ta pos kwaltsi:n tapala:ni wa:n sa..., sa..., *hasta** ka:mpa se: tekiti pos se: kitila:na ne: ... kwaltsi:n ne:n tapala:nyohtok . Ke:mah. A:mo paniá:n moka:wa pero de se: kite:nxi:ma oso ke:meh i:n se: kitamo:tas ne:wí:n moka:wa semi paniá:n. Ke:mah. Semi paniá:n, semi moka:wa semi ihkó:n, ne:n, semi kwi:ka n' a:t, ne:n, n' a:oh..., a:ohpana:t, *casi** moohtia wa:n kikwi:ka nihjó:n tapala:n, n' tahsol. Ke:mah. Wa:n yehwa yo:n wa:n ekintsi:n pos no:, no: teh xa:, xa: kachi tikmattos de ke, xa: kachi tikmattos de ke para ton yo:n se:, se: kikwi. Ke:mah, pos no: tiki:xmattokeh tehwa:n ne: yo:n, no: tiki:xmattokeh mo:so:t, neli mochi:wa mi:lah ke:meh tikihtowa wa:n nehjó:n ista:k ixo:chio wa:n, nehjó:n, ma:i:xse: sah. Para to:n ki..., se: kikwi xa: ... Wa:n neli *cuando** chika:waya ya pos ne: te:kwihkwi ata iteyo ne:n .... Xi:ni xo:chitsi:n wa:n moka:wa iteyo, tekwihkwi a komo se: panowa ompakawí:n. Te:kwihkwi. Wa:n no: kwa..., kwali, no: nite:kakiliah neli ke:meh tikihtowa, ne:n, para ke:meh i:n se: motsonteki *o** se: kokot te:kwi wa:n se: kima..., se: kima:xakwalowa, se: kipa:tska, ia:yo te..., se: kita:lilia. Kina:miki wa:n a:mo te:malowa, ki:xwa:tsa wa:n moskaltia nimantsi:n, i:xpanki:sa. Yehwa yo:n t'te:kiliah yo:n mo:so:t i..., yo:n kiliah, mi:lah mochi:wa yo:n no: mo:so:t. Yeh..., A:, yo:n mowi:wila:na itech kahfe:n xiwma:ko. Wa:n onkak o:me taman mo:so:t, ta: se:, se: kwamo:so:t, yo:n koma:pan mochi:wa itech ka:mpa xiwka:wal ata. Yo:n, yo:n mowila:na, yo:n kwowyohalaxtik, yo:n a:mo, a:mo *esquinado**, i:n mo:so:t, ta:lpan tikihtohtokeh, i:n mo:so:t, tein mi:lahmo:so:t, yeh ata *esquinado**, na:wi *esquina** kipia. Moke na..., mahyá: *cudrado** tikihto:ka:n, mm. Na:wi *esquina** kipia yo:n. Na:wi *esquina** wa:n semi te:kwihkwi ne: ka:mpa ... Na:wi *esquina** kipia. Pero te:kwihkwi iteyo wa:n i:n seki i:n, i:n kwamo:so:t yeh nehjó:n m..., yeh mihmiliktik ne: ikowyo wa:n takwa:wak, semi kakaltik ata. Mehmela:wak wa:n ..., ma:pisi:ltik, yo:n kachi ahko mo..., mota:lia. Yehwa yo:n. Ke:mah wa:n kachi ma:pisi:ltik yeh kwamo:so:t. Ke:mah, pero ixo:chio, ixo:chio no: kostik mochi:wa, ika, ika, weh..., wehwei *racimo** mochi:wa ixo:chio. Yehwa yo:n kwamo:so:t tikiliah. No: iwki a wa:n no: iwki a, ke:mah pero kachi *más fuerte** n' ahwia:k yo:n kwamo:so:t. *Telfuerte** ahwia:k ata. No: tikilia ko..., kwomo:so:t *porque** no: *igual** ke:meh ne: oksé: mo:so:t. Kachi ke n' oksé:, ne:n ..., Ke:mah, i:n seki a:mo, a:m...., a:mo ahwia:k pero i:n seki ahwia:k, seki kwamo:so:t. Niman se: kimati ke katí:n kwamo:so:t. Ke:mah, mochi:wa ka:mpa xiwka:wal, ka:mpa mi:lah, a:mo mochi:wa yo:n, ka:mpa se: tame:wa pos ne: a:mo, a:mo mochi:wa. Pero ka:mpa xiwka:wal mochi:wa ata yo:n kwamo:so:t. Yo:n wehka:wa onkak, ke:mah, weh..., wehwei taktson mo..., ke:mah, wehwei taktson mochi:wa yo:n, yehwa yo:n. Ka:mpa onkak miak ihkó:n, teisá: kowtsitsi:n, ompa mowi:wila:na. Ihkó:n mowi:wila:na wa:n ... Ke:mah, yehwa yo:n pero neli. Ta: tak itahta:i, itahta:i. I..., iwki no: pero i:n itahta:i eski nimolia *o** ke:mah itahta:i. Pos kiliah no: kwomo:so:t, kiliah no: ke:meskia n' itahta:y xa tak ne:n oksé:, ne:n mo:so:t, *casi igualito** no: ke:meh ne:n ... Ke:mah, yehwa *porque**, ne:n, no: taman ne:n ... Ke:mah, yehwa yo:n, yo:n a:mo mochi:wa mi:lah, *porque** ke:meh milah, *seguido** se: tame:wa. A:mo mochi:wa. Wa:n ne: mochi:wa ka:mpa wehka:wa, a:mo niman tam:wah *por eso** ne: wehka:wa yo:n, yo:n kowit mochi:w, n' komekat. Wa:n ... Wa:n yo:n mo..., motaktsonta:lia, wehwei *mata** mota:lia para moskaltia, wehkapan mopa:pacha:nia koma:pan ata. Wa:n okseki niki..., nikita ka:sá: ika nikitstinemi, xa: no: tikita ne:, kikwah semi yo:n chapolimeh. Kikwah wa:n ... Mm, ke:mah kikwah. Yo:n chapolimeh ki..., ki..., ima:ko mota:liah wa:n kiko..., 'kohkoyo:niah. 'Kohkoyo:niah wa:n yo:n tak semi kwe:liliah no: i..., ima:xiwyo. Ima:xiwyo wa:n pos yehwa yo:n ka:sá: ika nikitaka pero ka:sá: ika se: mohtia, Tak kwe:liliah, kwe:liliah. wa:n ka:mpa onkak semi te:kwihkwi komo chika:waya. Chika:waya ya wa:n te:kwihkwi wa:n yo:li:k a se:, se: ki..., se: mokihki:xtilia itech se: itilmah. Ke:mah, te:kwihkwi iteyo, mm. Te:sohso. Ke:mah. [Ke:]mah. Te:..., te:sohso porin pihpitsaktik, ekapihpitsaktik. Ta: ika ne:n te:neh wa:n, tak no: takwa:wak sikie:ra tepitsi:n ta: wehkatan moto:ka itech se: itilmah. Wa:n yehwa yo:n, ne:n, pos no:, no: kwalia de ke ti..., [ti]momati:ltiah ke:meh i:n tinentinemih, tite:tekitiliah oso ka:sá: ika kowtah tiowih, tikwohkwowitih oso ke:meh i:n tiowih pos tikitah yo:n mo:so:t. Ke:mah, moto:ka, moto:ka. Mm. Yo:n mo:so:t tikitah kwaltsi:n yo:n a:mo, a:mo semi te..., a:mo semi, a:mo witsioh. Yo:n a:mo witsioh, alaxtik. A:mo, witsyoh i..., iteyo *cuando** chika:waya ya yehwa se: kimowilia tepitsi:n te:..., te:sohso. A:mo witsioh, yo:n alaxtik. Pos te:sohso wa:n pos seki, ne:n, .... Pero yo:n a:mo, a:mo chichi:k, yo:n, yo:n kwaltsi:n sah. Mm, te:sohso. Pos ne: ... Tak ke:mah tak eski *porque** .... Kanah pero tak kikwah tapialmeh, ke:meh pio:tsitsi:n *o** to:tolimeh oso ke:meh yo:n tapial, wehwei tama:manih, ke:meh in *caballitos** kikwah ne:n xiwtsi:n. Oso xa: a:mo se: kimati, ta: xa: ikowyo xa: chichi:k eski. Pos yehwa yo:n kikwah ne:n, Iwa:n kwi:kah ehkaw, kiteki a:kin kipia tapialts..., kitekih nochi ika ehkaw wa:n mo:so:t, iwa:n kikwa. pio:tsitsi:n oso to:toltsitsi:n Ke:mah, ke:mah, kikwah yo:n. Ke:mah. A:mo witsioh. kwaltsi:n. Tak we:lik eski a:mo semi *se...,se..., siempre** tak chichi:k eski tak, a:mo se: kimati xa: de s..., Kwe:liliah tapialmeh yehwa:n, yo:n kwe:liliah. Wa:n yo:n nikneltoka no: de ke kwaltia para ne:n ka:mpa se: moteki, *porque** .... Ke:mah. Ke:mah, pahti no:. Pahti no:. Tak yo:n, tak no: kima:xakwalowah wa:n tak de kie:ra de e:yi ki..., kikwih. Kie:ra, kie..., De e:yi kikwih para te:na:miki. Ke:mah, kima:pa:tskah wa:n koh..., kohsah ka:mpa se: moteki wa:n te:na:miki a yo:n. Pos yo:n ka:mpa se: moteki nes..., no: nikte:kakilih ke no: nikmattok tota:tahwa:n ihkó:n ka:mpa timotekiah. Ke:mah, mm. Pos para kitsa..., kitsakwilia ya ne:n esti. Kitsakwilia ya, nihjó:n kipante:te:kiliah, kam..., kima:xakwalowah wa:n kima:pa:tskah wa:n pos kitsakwilia ya. Ka:n eski:sa ok, moketsa esti. Wa:n no: para motsakwilia:ya pos no: te:ilpia:yah *o** se: kilpia:ya ika yo:n komekat wa:n kita:lilia:yah yehwa yo:n xiwtsi:n kima:pa:tskayah wa:n kitsakwilia:ya no: *porque** .... Ke:mah. Pos ke:masá: ihkó:n de ke, ka:sá: ika kowtah ne: timo..., timotekiah, timahxi:ltia:yah, ne:n, *machete**. Pos kilpia:yah ne:n tota:tahwa:n wa:n tik..., kitsakwilia:ya nihjó:n esti. Ke:mah, kitsakwilia no:. Ke:mah, kitsakwilia:ya *mientras** ke tiahsih para ne: kalihtik, ta: yo:n semi owihka:n. Wa:n pos no: kwalia ke, ka:sá: ika tikitah nejí:n, timona:mikih wa:n ti..., timoliah. Ke:mah. Ka:n onkak yo:n mo:so:t pos no: kwaltsi:n no:, no: tikmattok, yo:n semi kwali para ne:n tapialmeh. Ke:mah, no:yá:n, no:yá:n mochi:wa wa:n seki, ne: ne:pa ne: tehwa:n, nika:n San Miguel para nepaka nochi mochi:wa, ne: ka:mpa .... Mi:lahmo:so:t no: nika:kwí:n tetah no: mochi:wa no:. Nika:kwí:n mo:so:t tikitah, ohohte:noh *o** mi:lah no: mochi:wa. Mochi:wa, no:yá:n mochi:wa yo:n xiwit, ke:mah. Ke:mah. No: mochi:wa, nowiyá:n ne:n mochi:wa sayoh pos nowiyá:n tikitstinemih, ihkó:n, ne:n .... kwali yetok, pos timolwihtahsih ke:ní:w .... Pos yehwa yo:n *compadrito** ne: nimits..., timona:mikih nika:n, timotahtaniah ke ox tiki:xmattokeh pero neli tiki:x..., tiki:xmattokeh yo:n mo:so:t, o:me taman wa:n ika yo:n mah, mah nimitstahtani ox no: tiki:xmattok, neh niki:xmattok o:me taman wa:n tohtoni se: kikwi, para toni *servi:rowa** yo:n. Ika ti..., ni..., neh mah nimitstahtani timona:mikikoh nika:n *porque** neli de a:mo se: ki..., motatsi:ntokia a:mo se kimati ke:ní:w, para toni yo:n xiwit se: *kinesita:rowa, o** teisá: kwaltia, *o** para teisá:, para tapala:n. Pos neh..., Ke:mah, yehwa yo:n n'nekia nimitstahtani:s no: *porque** neli ka:n ..., seki a:mo tikye:kmatih wa:n a:mo, koma:mo tikmatih pos mah timotatsi:ntoki:ka:n ke:ní:w para timoye:kmela:wiliah ke:ní:w para no: tikmattoskeh nochi kwaltsi:n ke tohto..., para toni *servi:rowa** xiwit. Pos kwaltsi:n se: motahtania ke:meh i:n ti..., [ti]mona:mikih itech ohti pos nehjó:n se:, se: molia wa:n se: kimattiw. Mm, ke:mah. Ke:mah, ihko:ni. Yo:n kwomo:so:t pos *casi** ne: se: mo:so:t wa:n se: kwamo:so:t. Ke:mah kwamo:so:t, mm No: niki:xmattok, yehwa yo:n itech kahfe:n mowi:wila:na. Ke:mah. Wa:n yo:n pos a:mo nikmati kox, kox we:..., we:lik ne:n neh a:mo ke:man nikita. A:mo, a:mo we:lik pero kikwah ne: yo:n. Ne:n kwomo:so:t pos no:, no: *igualito** ke:meh ne:n mo:so:t. Ke:mah. *Por eso** kiliah ne:n kwomo:so:t. Ke:mah, ihko:ni Wa:n yo:n kwaltsi:n ahalaxtik wa:n ..., ahalaxtik wa:n a:mo witsioh. Ke:mah, mm. Pos nika:n ni..., nimitsili:ti nihjó:n mo..., kwo..., kwomo:so:t niki:xmattok ne:n ahalaxtik pero a:mo witsioh Ke:mah. Wa:n oksé: ..., ahalaxtik, a:mo witsyoh wa:n pos no: *ce:cerca** n' i..., n' ima:yo. Ke:mah. Ima:i nihjó:n wa:n no: selia, no: wehka mowila:na. Ka:sá: ika mowila:na itech se: kowit oso ima:pan de n' kahfe:n. Ke:mah. *O** teisá: kowtsitsi:n ihkó:n ompa ka:mpa yetok, yo:n semi kikwah yo:n tikiliah a:kwetahmeh. Kikwah semi. Mm, mm. Yo:n ka:sá: ika se: kinita pata:nte:wah wa:n ompa ne: yetokeh, ta: yo:n kikwah .... A:mo se: kimati kox n' i..., [i]yo:lselo oso xa: i..., ima:i tein chika:wak. Nihjó:n a:mo se: kimati ke:ní:w de n' we:lik, ta: kwe:liliah semi ne:n chiktehtsitsi:n wa:n .... Ke:mah. Kikwah chiktehmeh. Pos yehwa yo:n a:mo, a:mo witsioh, ta: yehwa ne: *casi** ahalaxtik ne:n, ik..., n' ikowyo. Ke:mah. Ahalaxtik wa:n mimiltik wa:n pos a:mo nikihto:s nehjó:n tel..., motohtoma..., seki tohto..., motohtoma:wa wa:n seki ne:n pitsa:wa:k, *mis..., mis...,** pihpitsaktik de n' i..., ima:yo. Wa:n, wa:n mimiltik, mimiltik. Yo:n .... Pihpitsaktik, pihpitsaktik. Ke:mah. Pero de itsi:ntan ne:n mia..., we:i *mata** mota:lia wa:n achi tohtoma:wak itsi:ntan wa:n ye:k ... Yo:n, ke:mah, motaktsonta:lia wa:n miak nimah ki:sa yo:n ata ka:mpa e:wa. Ke:mah, ka:mpa e:wi ihkó:n tak, ne:n, de ikone:wa:n ya wa:n pos yehwa nihjó:n pero a:mo, a:mo witsioh. Ke:mah, mm. Ka:n witsioh, ke:mah. Mm. A:mo witsioh, kwaltsi:n nihjó:n kwamo:so:t, yo:n yehwa, ne:n, kikwah pero a:mo n'mati xa: no: tikmattos katí:n okwiltsitsi:n, xa: kachi seki kikwah. Ke:mah, ka:nah, ka:n ..., i:pa nikita kikwah yehwa ne:n a:kwetahmeh kikwah yo:n xiwit wa:n achi ahwiá:k yo:n xiwit, achi taman sah ahwiá:k wa:n, wa:n nehjó:n yo:n seki mo:so:t, yo:n tein mi:lahmo:so:t a..., yo:n a:h..., ahwia:k pero i:..., i:pa xiwit sah pero yo:n seki telahwia:k i:n, i:n seki ne:n kwamo..., kwamo:so:t kiliah, telahwiá:k kwali kikwah, ne:n, a:kwetahmeh pero yo:n mo:so:t pisi:ltik a:mo kikwah a:kwetahmeh, yeh[wa:n] kikwah ke:meh i:n pio:tsitsi:n oso, oso pitsotsitsi:n, *o** tapialmeh, wehweitapialmeh kinte:miliah. Pos yo:n a:mo kikwah, a:mo tikmatih, ne:n, de se: ki..., yo:n ahwia:k kihtowah de se: kima:xakwalowa. Yo:n niki:xmattok. Ah..., ahwia:k ata, ahwia:k. Ke:mah ahwia:k *fuerte**, ke:mah ihko:ni. Ahwia:k ne:n kwamo:so:t, okse: pos a:mo, a:mo kachi ahwia:k pero yehwa kwe:liliah, yehwa, ne:n, pio:tsitsi:n. Ke:mah, yehwa, yehwa kinimakah, mm. Kimpilowiliah, ke:mah ihko:ni. Pitsotsitsi:n, nochi ne:n to:toltsitsi:n, nochi kinmakah wa:n 'kwiti sikie:ra se:, ihkó:n se: taki:tskil wa:n ki..., kikwitih wa:n ki..., kilpiah ika ne:n *hilito** wa:n kin..., kipilowiliah. Ompa ya ne: ki..., kikwih, ki..., kikwah ya. Ke:mah. Kikwah, mm. Kikohkoto:ntiowih wa:n *hasta** kitamiah ya. Pero no: kikwitih tein a:mo yo:n ma:..., ma:kohkoyoktik, seki ma:kohkoyoktik, ne:n ki..., kikwah yo:n tak ne:n okwiltsitsi:n. Ke:mah te..., te..., ke:mah seki kohkoyoktik ata, mm. Chapolimeh. Sipomeh, yo:n sipomeh, yo:n seki tihti:ltikeh no: ki..., kikwah. Yehwa, yehwa, yehwa ata kikwah. Kikwah no:. Ka:n ta: kikwah yo:n kiliah kwopach. Mm, kikwah. *Porque** kwopach no: o:me taman onkakeh. Ke:mah, o:me taman, mm, mm. Yo:n ti:ltikeh wa:n yo:n xoxoktikeh wa:n po:ktikeh. N' Wehwei:n no: semi te:ihixkah, no: *igual** ke:meh ne:n chokoy. No: *ig...,** no: iwki a neli. No: yo:n moka:wa ka:mpa te:ihixka, moka:wa ne:n ih..., n' ihwiyo. Yehwa yo:n te:kokoh ya, mm. Yeh yo:n ne:n, yo:n kihtowah ne:n ipaniá:n tes..., te:senkwi komohkó:n te:..., te:kwik. Ke:mah. Yo:n a:mo mokehketsa ihwiyo, a:mo se: kimati, yo:n te:..., k..., ompa xi:ni itech se: ima:ko *o** se: imetsko ne:n i..., ihwiyo. N' kopachsipo. Ke:mah, kopachsipo seki.Mm. Seki teh xa: tik..., xa: tikitani ne:wí:n. Mm, ke:mah tikitanih, yo:n iwitsio moketsa mahyá: mahmaxaleh. Wa:n yehwa yo:n te:kwi:ltia, yehwa yo:n te:..., te:ihixka ya no:, yo:n ma..., chokoy no: taman motake:ntia ipanko wa:n ne: kopachsipo, yeh ki..., kiketsa i..., ihwiyo ihkó:n wa:n mahmaxaleh, yeh..., yehwa yo: yo:n ne: te:sohso ya, te..., te..., te:..., mahyá: ika te:ihixka. Te:ihixka, yo:n seki yo:n xoxoktikeh. Yo:n seki we:weyakeh, *hasta** ihko:kó:n wa:n ka:mpa se: kitas ne: mopilowa, ka:sá: ika se: panowa itech, itech xiwma:pan, ompa yetokeh Ke:mah te:ihixka. Ke:mah, pos yehwa sah yo:n ika ni..., ke:mah. Mm. Mm. *o** itech kahfe:n *o** itech mi:ltsi:n wa:n *cuando** se: kimatis se: ilo:mohko pilkatiw a, itech se: ikami:sah. Ke:mah. Wa:n komohkó:n ne:n itech se: itilmahtsi:n pos ompa ne: panowa, ne: te:ihixka ya. Ke:mah. Ke:mah pos ne: .... Ke:mah, pos yehwa sah yo:n nimitstahtania ke ox tiki:xmati yehwa i:n mo:so:t wa:n ekintsi:n n'matik a no: wa:n soh 'ne:chili ne: moto:ka:y wa:n ka:n tiwa:le:wak. kwaltia, ta: ya:ken nika:n ti..., timahsikeh wa:n timolihkeh pos kwaltsi:n no:, pos nehwa nik..., nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián. Niwa:le:w ne: San Miguel Tzinacapan. Ke:mah, pos neh no: nimono:tsa niErnesto Vázquez no: niwa:le:w ompa ne: *mismo** San Miguel Tzinacapan. A:, we:noh, tasohka:matik.