We:noh pos Hermelindo, sepa nika:kwí:n timona:mikih ne: nimits..., n'neki nimitstahtani:s ox tiki:xmattok yo:n xiwit kiliah ne: ta:la:ni:l. Ox no: iwki tikto:ka:itia, pero n'mattok, nikakini neh kihtowa:yah a:..., a:ni:l pero e:..., kiliah seki ta:la:ni:l, ox tiki:xmattok yo:n xiwit. Ke:niwki wa:n ka:ni mochi:wa. Nehjó:n ke:mah niki:xmattok, ne: nikelna:miktok neh niki:itaya i:n nika:n, nika:n, nika:n San Miguel a:mo, a:mo mochi:wa yo:n mochi:wa ka:mpa *más** tasese:ya, nejó:n ne: ke:man ya, ne: ke:man ya niki:itaya onkaya no: i:n yo:n talwiah we:iixta:wat, i:n ahko Ne: mokehketsa tsikitsitsi:n iwki ... Pané: wehkapantik iwki sah ke:meh yo:n, ke:meh yo:n *este,** ke:ní:w nankelna:miktoyah, yo:n ta:lokot pané: iwki sah, sioh ke yeh ma:yehyewaltik, pané: yo:n, ata nika:kwí:n onkak seki xiwit, kiliah a:okwilpahxiwit. A:okwilpahxiwit. Mahyá: yo:n moewalohtiw wa:n ma:..., ma:ihihkak ne:n mochi:wa wa:n ma:nehnextik tepitsi:n Ma:we:weyak tepitsi:n. ihkó:n sah. Aha:, nejó:n a:mo wehkapantia, wehkapan ke:meh se:, se: *cuarta** wa:n tahko sah, wehkapan, ke:mah. Ne:n wa:n, wa:n mochi:wa ixta:wai:xko mokehketsa, ta:li:xko ihko:ni. Neh nikelna:miktok, se: *viaje** a:it a:koni ne:chilihka ke kito:ka:itiah *anis**, ke:mah, pero *mismo** yehwa yo:n wa:n yo:n ye:kahwia:k. ke:[mah], yo:n komo ... ke:meh nimitsilia ka:mpa onkak, komo se: [ki]kechkoto:n wa:n se: kihnekwi, ahwia:k. Ke:mah. Ahwia:k, ah..., Se: kihnektiw ihkó:n, ne: se:, se: kwali se: kima:xakwalowa, se: kihnekwi ahwia:k Nejó:n ahwia:k ihkwitik ke:meh yo:n, yo:n *pan** ata ke:masá: ok ekintsi:n ka:sá: ika se: kowa, Ke:mah. yo:n *corona** wa:n ki..., te:ilia *pan[adero]** ka:mpa se: kowa, kipia *anis**. Iwki, iwkitik yo:n xiwit. Iwki, iwki neli ahwia:k, ke:mah. Ne: nimolia neh ke yo:n i:pa para kiahwia:liah teisá: Sayoh, sepa kiahwia:liah. Ke:mah wa:n nikelna:miktok neli ne: ke:man ni..., nipili ok katka nimo..., *cuando** nimoskaltih nejó:n nikitaya ke:masá: ne:n ... Ne: ke:man no: taman mochi:waya teisá: *porque** nikelna:miktok no:pá:n kwi:katinemia ... ne:n ... ke:masá: yo:n kiyo:le:wah ka:sá: ika mochi:wa se: *compromiso**, ke:masá: kwikatiniah *botella porque** a:mo onkaya tak miak *botellas** ke:meh a:man. Ihwa:k ka:mpa se: ka:wati de n' tai:l, sepa se: 'kwiti se: *ibotella** mo:stika Aha:, ihkó:n katka. wa:n kite:ntsakwayah ika se: olo:t *o** ... Se: olo:t kite:ntsakwayah ika *o** kowit wa:n kita:lilia:yah *seńa** se: ikech..., ikechko ne:n *botella**, se: *hilo** chi:chi:ltik *o** xoxoktik *o** ista:k yehwa seńa ke se: 'kwiti a se: *ibotella**, te:titaniah se: ipopa:wa:n xikwiti a *nobotella porque** nikwis sepa. Aha:, ihkó:n katka. Mm. wa:n nejó:n nimitsilia nikelna:miktok neli ke onkaya seki nejó:n *botellas** ipanko kipiaya se: *mono** wa:n katka yo:n mahyá: tepitsi:n *medio** chi:chi:ltik *color**, mahyá: *anaranjado**. wa:n yo:n kihtowah katka *bebida de anis** wa:n nikinkakilia:ya ne:n tein wehwei:n wa:n kihtowa:yah ke, ke neli yo:n onkaya yahwa yo:n se:, se: para ta:wa:nayah Mm. pero de *anis** chihchi:wtoya Ke:mah. ke:mah wa:n nejó:n ... Yo:n nimitsilia, ka:n nikelna:miki pero a:koni yo:n niahka iwa:n ne: ahkwa:kopa wa:n ihwa:n ne:chilih, kihtowa "x'teki yo:n xiwit wa:n xikihnekwi kwaltsi:n ahwia:k". Mm. We:iixta:wakopa. Wa:n neli nejó:n, ekintsi:n, we:noh, onkas eski komo se: yowi nika:kwí:n nochi yo:n i:n *o** ixta:wakopaya *o más** ahkoya ne: *por** Equimitan, yo:n ixta:wat, onkas. Cha: [xa:] onkas eski, mm. Nikelna:miktok se: *viaje** neh nitemo:ka yo:n i:n Cuautahpehual, para Nauzontla, ata yo:n ixta:wat se: temo:tiw, onkak. Ke:mah, yehwa yo:n *mismo** yehwa tein tikihtowa a..., ta:..., a:ni:l *o** ke:ní:w tikihtowa A:ni:l, *mis..., mismo** yehwa, *mismo** yehwa, soh ke ta:ta:man tikto:ka:itiah. Ke:mah, *mismo** yehwa. Ke:mah, nejó:n ... Ke:mah, nimitsilia wa:n pos yehwa yo:n, nimolia yo:n, yo:n xiwit kikwiah ne: ke:man para kiahwia:lia:yah teisá: eski, ihkwitik ke:meh yo:n *yerbabuena o** Ke:mah. pimienta**, sayoh ke pos ne:n nochi okseki xiwit Kikwih sayoh iahwia:kka sah. Ne: para tai:l sah, ke:mah. iahwia:kka wa:n para tapalo:l wa:n ne: pos ne:n xa: yehwa para ta:wa:nayah wa:n yehwa para *pan** kiahwia:liah no:. Ke:mah. Nejó:n a:mo se: kimati, tak yo:n *pan** kita:liliah eski ko..., xa: teisá:, xa: nejó:n mahyá: a:t eski kikowah, yo:n atox ... Xa: yehwa nimolia kichi:wah *porque** iwki a n' ahwia:k ke:meh yo:n xiwit se: kihnekwi *igual** n' ahwia:k. Ke:mah. No: iwki a. Nejó:n *igual** a:mo n'mati teh ox no: tiki:xmattok, ox ... Pos neh no: niki:xmattok yehwa yo:n xiwit pero tehwa:n tik..., tiki:x..., we:noh tikto:ka:itiah a..., a:nil pero seki nikaki kihtowah de ta:lpana:ni:l pero, pero *mismo** yehwa. Mm. Nejó:n soh t'patah sah de ito:ka:i pero *mismo** yehwa yo:n xiwit. nejó:n neli a:mo wehkapan moskaltia wa:n achto pos, *más** ne: ke:man ya onkaya xola:lpan yo:n xiwit, i:n ka:mpa nimitsilia ne: *es..., palacio** kalte:noh, ka:mpa ne: xa:l San Miguel, onkaya xiwtah yo:n xiwit, ye:k, ye:k ye:k ti..., [ti]kokototsayah n' tehwa:n, ke:meh tipi..., tipi:pilmeh tima:wiltia:yah, tiescueleros, tikokototsayah xiwit, tikihiktinemih ihkó:n, ahwia:k yo:n x..., yo:n xiwit. Wa:n nejó:n neli nejó:n se: ki..., kikwiah se:, para tai:la:t ika kiahwia:liah *porque** ke:meh ekintsi:n, ke:meh i:n kichi:wah miak tai:l miak taman kwali kita:lili:skeh yo:n para mah ahwia:ya yo:n para tai:l kinamakaskeh, ke:meh ne: ka:mpa ne: *kalate** kichi:wah, kwali kita:lili:skia, yo:n soh ta:kat a:mo ki:xmati yo:n xiwit, a:mo wel kita:lilia. Aha:, xa: ke:mah neli. Yehwa yo:n nimitsilia. Nejó:n soh kahwia:liah sah teisá: ika wa:n pa:ntsi:n neli tikitah yo:n ki..., kiahwia:liah, ke iwki a ahwia:k ke:meh yo:n tikiliah a:ni:lxiwit, ke:mah wa:n yehwa sah yo:n. Ne: ... Ika taahwia:liah, *hasta** a:mo kikwih para pahti, nió:n tei, i:pa sayoh para taahwia:liah sah teisá: ihkó:n de para se: kikwa:s *o** para se: tai:s. A:mo nikmati neh, teh xa: ton *tiempo** ... Yo:n tak xo:chowa ox teyowa no: *porque** eski ne:n iteyo n' ixwa. *Este,** xo:..., xo:chowa no:, xo:chiowa no: pero a:mo tikchi:wah kwe:ntah ke:[niwki] ixo:chio, a:mo ke:man ni..., a:mo n'ta:lia *cuidado** ke:niwki ixo:chio pero tehwa:n tikitah nochipa xiwit sah pero xo:chiowa eski, [ke:ní:w] mosemilla:rowa. Nimolia neh *porque igual** neh nikitaya nochipa xiwit sah nochipa xiwit sah katka Xiwit sah. wa:n pos ke:meh a:mo no: *seguido** se: yowi ne: ahkwa:kopa, Pos ka:n se: kichi:wa kwentah, de a:mo impo:rtah, a:mo se: kite:mohtinemi yo:n xiwit, ke:mah. ke:mah, pero neli eski xo:chowa eski wa:n eski teyowa *por eso, porque** pos yo:n mochi:wa ise:lti, a:mo a:kin kito:ka. I:n a:mo kito:kah yo:n, mochi:wa sah. Ke:mah, mochi:wa sah. Mochi:wa sah. Ke:mah. Mochi:wa sah pero servi:rowa teisá: *por eso** nejó:n no: ... *por eso** nika:kwí:n a:mo tei ok *porque** teisá: servi:rowa, teisá: ke:meh yo:n kitatekiwtiah para teisá: kiahwia:liah para tai:l kita:liliah Ke:mah eski, mm. ke:mah. Pos yehwa sah yo:n ika nimitstahtania *porque** neli seki a:mo tiki:xmatih wa:n para mah se: ki:xmati, mah se: motapowi para se: kimatis toni yo:n xiwit, para toni servi:rowa wa:n ka:ni onkak. Ke:mah, neli. Ke:mah, pos yehwa sah yo:n nimitstahtania, tasohka:matik, ne:chilwi moto:ka:i wa:n ka:ni tiwa:le:wak. Ke:mah. Pos ne: ... Neh niHermelindo Salazar Osollo wa:n niwi:tsa de San Miguel Tzinacapan. Pos neh no: nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n niwale:wak San Miguel Tzinacapan. We:noh, pos no: tasohka:matik.