Pos a:man *compadrito** t'nekih tikmatiskeh ox no: tiki:xmattok, ne:n, kwowxokot. A:, kwowxokot. Ke:..., ke:mah, żke:niwki, ox tiki:xmattok, ke:niwki moskaltia ox wehkapan *o** wehweikowit mochi:wa, ke:niwki n' ita:kka, wa:n ka:ni n' onkak? Pos neh nijó:n nik..., niki:xmati nika:n kowtah onkak, ka:sika kowtah wa:n ka:sika kahfe:ntah, ka:mpa ka:sika nikita tetah. Wa:n kohkostik nijó:n *cuando** pe:wa ni..., mochi:wa ni..., selik, tsikitsitsi:n. Komohkó:n moskaltihtiw, *después hasta** wehweia wa:n kohkostia wa:n yoksi. Yoh...., yoksi. Wa:n panxi:ni wa:n no:, no: kikwah semi n' yo:n takwatsitsi:n. No: kikwah n' ta:lpan wa:n ka:sika se: yowi pos niman se: kimattok *que** onkak i:n kowxokot *porque** ye:kahwia:xtok. Ahwi..., ahwia:xtok kwaltsi:n. Yo:n ahwia:k, wehka se: kihnekwi. Niman se: kihtowa, ne:pa onkak kowxokot. Ke:mah. Se: kahkoita nij..., kwaltsi:n kose:wtok Kose:wtok. Uhuh. wa:n pampihpilkak. Wa:n de chika:waya seki panxi:ni a wa:n seki kipanxi:niah ne:n takwatsitsi:n. Yehwa:n kipaxi:niah. Takwatsitsi:n wa:n tak okseki a:mo n'mati, ne:n, chiktehmeh xa: no:, xa: no: kipipi:nah pero Ke:mah. pos n' iteyo kwaltsitsi:n ihko:kó:n, Ke:mah. we:weyak pero, ne:n, ne:n, ipaniá:n, kahkana:wak. Kahkana:[wak] n' ie:wayo wa:n Kanaktsí:n ie:wayo, kana:wak. kohkostik. Kohkostik. Pos ke:masá: se: kita no: seki kipia yo:n okwilimeh, yo:n ihkochimeh. Okwiloh no: pos i:n. Ke:mah neli okwilowa, okwilowa. No: okwilowa. No: okwilowa *porque de** panowa ya de chika:wak no:, no: okwilowa ya, pero, Ke:mah. pero yo:n no: *hasta** se: yehwa no: se: kikwa. Ta: we:lik ata. We:lik, we:lik kwaltsi:n. No: we:lik. No: se: kikwa, ika se: ki..., se: kita ne:, tepe:wtok ke:meh ne: pos se: kahokwi wa:n se: kipipi:na. Ke:mah. Se: kipipi:n wa:n se:..., no: s..., no: we:lik. We:lik neli. *Por eso** kintsi:n, ne:n, ka:sika se: kita, ne:n, takwatsitsi:n nemih, Ke:mah. pos kite:mowah no: wa:n ki..., kahsih kikwah. Kikwah no:. Ka:sika ike:span de n' wehweikowit, ike:span se: kita ke:meh tehkoh. Kiwawa:nah, ne:si. De ompa yetok yo:n aha:wixiwit, pos kipetah. Ke:mah. Kipetah ke:masá: wa:..., wa:ltemowah *o** panki:sah. *Cuando** se: kita ne: panki:sah, pos yowi parahko, ne:n, xiwit, n' ixiwyo. N' ixiwyo. Entó:s ompa niman se: kihtowa, pos ne: panki:sak ne:n takwatsi:n. Ke:mah. Ke:mah, ke:masá: pos no:, no: tehwa:n tia:yah ne: kwowtah, no: tikinte:mowa:yah n' takwatsitsi:n, pos tikinahsiah ke:masá: ahko tikitah ne:nentokeh. Itech n' kowxokot. Uhuh, itech kowxokot, nima:n te:chilia:yah n' sekin ne:n iniwa:n nia:ya, kihtowah pos i:n kikwahtokeh ne: kowxokot ne: takwatsitsi:n, ke:masá: se: kita ompa wa:li:xxohxo:ta. Ke:mah. Ke:mah. Ompa se: kipantamo:ta ya wa:n se: ki..., se: kwi:ka ya, ta:. Ke:mah. Ke:masá: no: seki semi toma:wkeh yo:n, porin kwe:liliah ne:n kowxokot *porque** seki, seki xoko:k wa:n ne: kwaltsi:n ne:n tsope:k. Kwe:liliah. Seki tsope:k semi. Tsope:k. Tsope:k, tsope:k, a:mo, a:mo nijó:n xoko:k. Ke:mah, ka:n xoko:k. I:n tehwa:n no: ti..., ne: no: ti..., no: tikwe:liliah. We:lik. Ke:mah. Pos timoahokwilia, ka:sika nijó:n xi:ni ka:mpa a:mo, ka:mpa a:mo semi xiwtah pos paniá:n mote:ma. Pero ka:mpa xiwtah pos no: ihkó:n we:wehka itech n' xiwit xi:ni. Paniá:n se: k..., se: ki... Ke:mah, we:wehka sah. Ke:mah, pos yehwa yo:n neh nik..., niki:xmattok. Ke:mah. Wa:n no: kwali tine:chili:s neh komo Ke:mah, pos nejó:n no:, yehwa yo:ni n' tiki:xmattokeh yo:n kowtet no:. kati:ni t..., tiki:xmati, xa: *más** tiki:xmati *o** ke:ní:w toni, A:mo, yehwa sah. toni kikwah oso teihsá: okseki okwiltsitsí:n xa: *más** kikwah. Ke:mah, yehwa sah. Neh niki:xmati *solamente** nikitani yehwa ya ne:n takwatsitsi:n. A:h. Tehwa:n tikitanih *que** pampi:xowi n' *cuando** oksi, pero a:mo n'mati ox kikwah okwilimeh seki *porque** se: kita miak tet..., tet..., n' iteyo te:ntok miak n' ta:lpan. [Yeh i]ka timolwiah ompa moa:wilowa sah *porque** se: kikwa se: yeh *porque** se: kiahwia:kmati. Ke:mah, *porque** ke:meh a:mo ke:man tikinte:mowah okachi ne: kowtah n' okwilimeh de yo:n iwki. pos a:mo n'mati ox kikwah n' o..., okwilimeh. Ke:mah, se: ..., nejó:n nikmattok tehwa:n sah tikwah yo:n kowtet. Pos tehwa:n tikmattokeh, ke:masá: tia:yah ihkó:n, tikitayah n' ompa hkwí:n yetok ne:n takwatsi:n, pero yehwa sah, n' okseki okwilimeh a:mo tikinitayah. A:ah, wa:n A:mo, a:mo nochi kikwah. pos ta:lpan mote:maya ne:n n' iteyo wa:n ompa ixwa. Ixwa seki, ixwa seki. Ompa ixwa seki wa:n seki ompa pahpala:ni de n' seki selik. De ka:n nochi..., de a:mo nochi ixwa, a:mo nochi ixwa. Ke:mah. Ixwa ya. A:mo nochi chika:wak, de n' chika:wak pos ne: yehwa ne:n ixwa ya. Wa:n yehwa yo:n ompa ne:, tikitah ke:masá: ka:sá: ika tikitah ihkó:n miak te:ntok, pero ka:sika, ne:n, a:mo tikitah weh..., tsikitsitsi:n *matas** ne:n neh nikita wehwei *matas** ya. Ke:mah, ka:n..., Wa:n no: moma:so:sowa. Pa:né: ka:n semi ixwa nochi ke:meh seki kowtet, yo:n *siempre**, iteyo sah pampi:xowi nochi wa:n moa:wilowa ompa. Moa:wilowa, a:mo kachi se: kita mah i..., mah miak onka. Moa:wilwa ompa. Xa: kachi. Yehwa yo:n neh nik..., nikitak, ne:n. Ke:mah. Ihkó:n nikitstinemi ka:mpa i:n titekitih ihkó:n oso kwowtah ihkó:n kahfe:ntah, Ke:mah. tioweh wa:n tikitah, ne:n. No: semi ka:sika mopa:nketsa itech n' tet. Yo:n semi kwelita. Ke:mah, tekwa:ko mochi:wa. Ka:sika m..., i..., panihkak ike:span. Tak semi yo:lchika:wak *o** mopepechowa n' inalwayo. Kipia wehwei nalwat. Ke:mah. Ke:mah, yehwa yo:ni. Wa:n yehwa yo:n ne: tik..., i:n no: n..., yo:n nikitak. Ke:mah. Pos neh a:mo, ke:masá: kihtowah no: kwaltia para, ne:n, kiki:xtiah para, ne:n, ne:n, *tabla** kiliah. Pero pos neh a:mo kachi nikita. Wa:n seki kihtowah *que** no: kwaltia para kowtati:l. Neh a:mo kachi nikita nijó:n ke:meh, kox kitehtekih *o** ki:ní:n, neh nikita n' kowit ihkó:n yetok, pero a:mo, a:mo ke:man nikita mah ..., ne:n, nik.... Pané: ka:n kachi kitatekiwtiah *porque** ke:meh yo:n a:mo okachi motelchi:wa ke:meh is..., tein yeski kowit kito:kah, yo:n mochi:wa sah n' kowit. A:mo tikitah ki..., kowtati:l a:mo ke:man tikitah pero, seki kihtowah *kira:matekih para** kikwih ke:meh i:n, *para poste** kiketsah ix..., ka:sá: ika. Kita:liah yo:n *porque** selia niman yo:n, yo:n kowit. Wa:n a:mo kachi wa:ki no:, ke:meh yo:n chakay . Pos sehselia seki, sehselia seki wa:n Yehwa, yehwa sah yo:n. Ke:mah, selia. Ke:mah. pos a:mo nochi, ne:n, neh a:mo nikita, ke:masá:, ne:n, a:mo nikita kox kitehtekih kowtati:l, Pané: kanah. oso ke:meh i:n kalkowit, seki kihtowah *que** kwaltia para, ne:n, kale:walmeh A:mo *seguro porque** teltohtomaktik mochi:wa yo:n. wa:n para taihtiyo:meh, nochi yo:n, nochi yo:n kiliah tate:nilpil. Ke:mah. Yo:n a:mo, a:mo kwaltia *porque** Ke:mah. Ta:nka:yo:tsi:n nochi kikwih pero pos neh a:mo nikita, ne:n, a:mo ke:man nikita ihko:ni. k..., ne: a:mo *porque** mochi:wa se: kowit mets..., we:i ne:n itsi:ntan n' kowit weh..., tomaktik mochi:wa wa:n ahko pos a:mo wel kitekith *ramas**, yo:n a:mo, a:mo kwaltia para kalkowit, kikwih kalkowit ke:meh i:n kowkone:t sah mochi:wa. Ke:mah. Ke:mah, *porque** ne: we:i semi mochi:wa wa:n ahko pos a:mo wel kitekih n' ima:..., n' ima:yo. Pos yehwa yo:n neh a:mo nik..., a:mo nik..., nikitstok *de que** yo:n Ke:mah. Sayoh nite:kakilia ihkó:n pero neh a:mo nikitstok de yo:n kox. kikwih para kalkowit. Nikita ki... Ka:n kachi se: kita yo:n, a:mo s..., a:mo se: kita okachi. kitekih ihkó:n kiketsah, seki selia. *O** seki selia wa:n seki a:mo no: nochi selia. Ke:mah, ka:n nochi selia, ka:n selia. A:ah, pero yehwa yo:n kikwih ka:sika, ne:n, tatsakwah. Ke:mah. N' i..., n' *irama** wa:n ki..., nochi n' imahma:yo kitekiliah wa:n kikehketsah. Pos kihtowah *que** selia pero a:mo nochi. Ka:n nochi selia, ka:n nochi selia. Uhuh. Para kowtati:l a:mo, a:mo nikita, a:mo nikita. Pos pané: kachi ka:n, ka:n ke:ni..., kitehtekih kowit ika yo:n, ta:ká:n a:mo xo:tak. Yehwa yo:n, te:..., ke:masá: seki a:mo xo:ta. Ke:mah. A:, wa:n yo:n semi eti:k yo:n kowit, a:mo se:, a:mo se: .... A:mo xo:ta seki. Xa: kachi kwehkwecha:wak *o** xoxowik, a:mo, a:mo niman wa:ki. Ke:... Ke:mah, yehwa yo:ni. Ke:mah. Pos yehwa sah ka timonohno:tsah ika i:n, n' kwomeh ke:ní:w n..., nejó:n mochi:wa. Ke:mah. Pos ne:chakas moto:ka:y, ki:ní:n n' timono:tsa, ka:n tiwa:le:w. Pos ni..., nimono:tsa niErnesto Vázquez, de San Miguel Tzinacapan. Pos nehwa nimono:tsa Anastacio Nicolás, no: *igual** niwa:le:w de ompa ne: xola:lpan de San Miguel Tzinacapan. Ajá. A:, *bueno, bueno**.