<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="Eleuterio" audio_filename="Tzina_Botan_JVC313_waawkilit-Amaranthaceae_2012-07-16-m" version="8" version_date="170925">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Eleuterio Gorostiza Salazar" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Ernesto Vázquez Chanico" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="835.486">
<Turn startTime="0" endTime="6.741" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
Ekintsi:n xte:chilwi, ne:n, ka:nachi taman, ne:n, wa:wkilit tiki:xmattok.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="6.741" endTime="31.813">
<Sync time="6.741"/>
Pos wa:wkilit n..., onkak miak taman, onkak ne:n wa:wkilit chi:chi:ltik,
<Sync time="10.804"/>
wa:n onkak wa:wkilit, ne:n, yo:n kiliah ista:k wa:wkilit.
<Sync time="15.951"/>
Xoxoktik n' ikowyo n' ista:k wa:wkilit. Wa:n onkak n' i:x..., i:xkwi:kwil wa:wkilit.
<Sync time="20.929"/>
Onkak xi..., ihkó:n, ihkwí:n, iwki ke:meh, tamati ke:meh i:n witswa:wkilit.
<Sync time="24.791"/>
Ih..., kwi:kwiltik ihkó:n tepitsi:n chahchahkwiltik. Wa:n onkak n' kowtah wa:wkilit no:. Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="31.813" endTime="35.407">
<Sync time="31.813"/>
¿Wa:n i:n, nochi kito:kah?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="35.407" endTime="45.117">
<Sync time="35.407"/>
*Este**, pos, ....
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="45.117" endTime="55.108">
<Sync time="45.117"/>
<Who nb="1"/>
A:, nimitsilia *pues, este**, ka:n..., ox no:, no:, i:n tikihtowa na:wi taman wa:wkilit tiki:xmattok, ¿ox nochi kito:kah?
<Who nb="2"/>
I:n, onkak, ne:n, nimitsilia ne: ista:k wa:wkilit yo:n xoxoktik n' i..., ima:xiwyo, tikiliah ista:k wa:wkilit.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="55.108" endTime="100.207">
<Sync time="55.108"/>
Wa:n onkak chi:chi:lwa:wkilit wa:n onkak yo:n i:xkwi:kwilwa:wkilit.
<Sync time="58.099"/>
Yeh no: xohxoxoktik pero tikiliah kwi:kwiltik *porque**
<Sync time="60.287"/>
chahchahkwiltik n' ima:i:xko w..., wa:wkiltsí:n, kwa:lkwih parahko tokni:wa:n.
<Sync time="63.448"/>
Yo:n tsikitsitsi:n kitekih, yo:n, yo:n kwi:kwilwa:wkilit, a:mo chi:chi:lwa:wkilit.
<Sync time="67.033"/>
Wa:n nika:n tehwa:n kito:kah n' chi:chi:lwa:wkilit wa:n kito:kah n' ista:k wa:wkilit.
<Sync time="71.131"/>
Wa:n onkak n' kowtah wa:wkilit
<Comment desc="Aparentemente otro nombre para  ahmo:lkilit, Phytolacca rivinoides Kunth &amp; C.D. Bouché"/>
, a:mo kito:kah yeh, yeh mochi:wa sah kowtah.
<Sync time="74.703"/>
Wehwei mochi:wa n..., n' kowtah wa:wkilit.
<Sync time="77.841"/>
Pero no: we:lik ka:yohpatah, se: kikwiti wehwei, wa:n ma:alaxtik yo:n, ma:k...,
<Sync time="80.944"/>
ma:kahkawaktik mahyá: *na:ilon**.
<Sync time="82.819"/>
Ye:kma:alaxtsitsí:n pos no: kimanah wa:n ka:yohpatah kwaltsi:n we:lik no: ke:meh yo:n wa:wkilit, tatsoyo:n we:lik, kwaltsi:n yo:n.
<Sync time="87.774"/>
We:lik tatsoyo:n.
<Sync time="89.145"/>
Wa:n i:n seki wa:wkilit nochi we:lik tatsoyo:n.
<Sync time="90.81"/>
Nochi we:lik, sayoh mah se: kimati, mah mah se: kikwa sah.
<Sync time="94.225"/>
Ke:mah. Pero we:lik iwki sah, ta:a:manal sah, we:lik ta:a:manal sah. Nochi we:lik. Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="100.207" endTime="106.668">
<Sync time="100.207"/>
Nochi i:n e:yi taman wa:wkilit, tein tikihtowa chi:chi:ltik, ista:k wa:n kwi:kwiltik, ¿nochi tato:k?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="106.668" endTime="201.127">
<Sync time="106.668"/>
Nochi kito:kah yo:n, kito:kah. A:mo, a:mo mochi:wa sah.
<Sync time="110.543"/>
Ke:mah, nejó:n, ne:wí:n ahkokopa tak mochi:wa sah, pero onkak *semilla** ompa kika:wah.
<Sync time="115.32"/>
Chika:waya wa:n a:mo kitekih, mo..., ompa paxi:i:ni *semilla** wa:n *cuando**,
<Sync time="119.195"/>
*cuando** mi:lme:wah ya pos ye:....
<Sync time="121.338"/>
*En lugar** kime:waskiah, ehkaw mochi:waskia, kitekih me:..., wa:wkilit wa:n kinamakah tsikits..., *por eso** e:ktsikitsi:n kinamakah ata.
<Sync time="126.664"/>
Tsikitsi:tsi:n wa:n a:mo kikwih ika *rollo**, ki..., kololte:mah sah n' tokni:wa:n kinamakah.
<Sync time="131.097"/>
Pero mi:lah nikita n' ki..., kitekitih, ka:mpa mi:lme:watih ya, *antes** a kitekitih yo:n kiltsí:n para monamakiliah.
<Sync time="136.476"/>
Yehwa yo:n kwi:kwilwa:wkilit. Wa:n nika:n tehwa:n pos, ne:n,
<Sync time="141.231"/>
wa:wkilit kitepe:wah ka:mpa etah oso *chilar** kitepe:wah wa:wkilit.
<Sync time="145.352"/>
Nika:n tehwa:n tiki:xmatih, a:mo tiki:xmatih nika:n, n' Ecatlán ki..., nochi kinamakah
<Sync time="148.49"/>
*porque** a:mo ti..., a:mo tikto:kah ne:,
<Sync time="150.812"/>
ne: ke:meh yo:n *chilito** ne: kowtah.
<Sync time="153.182"/>
A:mo ika titekitih pero
<Sync time="154.508"/>
nikmattok neh *que** ta:tahmeh tein neh nota:tahwa:n kito:kayah, ne:n,
<Sync time="158.616"/>
*chilito o** etsí:n ompa kite..., kitepe:wayah wa:wkilit.
<Sync time="162.089"/>
Wa:n mochi:waya nejó:n chi:chi:lwa:wkilit oso ista:k wa:wkilit.
<Sync time="165.192"/>
Ke:mah. Wa:n yo:n kowtah wa:wkilit pos a:mo se: kitepe:wa, yo:n mochi:wa sah n' kowtah, tehteyowa,
<Sync time="170.116"/>
wa:n iteyo xoxoktik n' *cuando** selik no: wa:n,
<Sync time="172.996"/>
wa:n *cuando** chika:waya tihti:ltik yo:n kowtah wa:wkilit.
<Sync time="176.023"/>
Pero yeh no: taman, yo:n ahalaxtik wa:n kahkawaktik nochi n' ima:xiwyo.
<Sync time="179.809"/>
Ma:i:ka:nkahkawaktik wa:n chi:chi:ltik *parejo** n' ikowyo wa:n ima:kowyo nochi n' ima:..., ima:ki..., ikilo n' ima:kowyo.
<Sync time="184.488"/>
Xoxoktik nochi n' ima:i:ka:n, chi:chi:ltik n' ima:i:ka:n.
<Sync time="187.314"/>
Wa:n ikowyo chi:chi:ltik, chi:chi:ltik, mahyá: tapaloh n' ikowyo.
<Sync time="191.1"/>
Wa:n telalaxtik semi.
<Sync time="193.033"/>
Yehwa yo:n kowtah wa:wkilit, wehwei mochi:wa, wehkapantik.
<Sync time="195.712"/>
Ke:mah. Yo:n mochi:wa sah, a:mo se: kito:ka yo:n, ne: kowtahpa mochi:wa, we:ikowtahpa.
</Turn>
<Turn startTime="201.127" endTime="207.801" speaker="spk1">
<Sync time="201.127"/>
Wa:n yehwa i:n,
<Sync time="205.301"/>
wa:wkilit, i:pa se: kikwa sah *o** xa: no: pahti.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="207.801" endTime="215.516">
<Sync time="207.801"/>
A:, yo:n se: kikwa sah i:pa, i:pa para tapalo:l.
<Sync time="209.654"/>
A:, para pahti a:mo, pero para, para tapalo:l. Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="215.516" endTime="218.721">
<Sync time="215.516"/>
¿Wa:n, ne:n, ixiwyo wa:n ikowyo, ke:niwki?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="218.721" endTime="248.753">
<Sync time="218.721"/>
Pos yo:n tein w..., wa:wkilit tein chi:chi:lwa:wkilit,
<Sync time="222.516"/>
chi:chi:ltik *parejo** n' ima:i:ka:n wa:n ikowyo chi:chi:ltik nochi.
<Sync time="225.507"/>
Wa:n *cuando** kimanah yo:n kiltsí:n nochi kitapalo:tia, n' chi:chi:le:wi nochi n' i..., ia:yo.
<Sync time="230.982"/>
Ke:mah. Wa:n i:n tein ista:k wa:wkilit yeh,
<Sync time="233.534"/>
yeh ke:meh i:pa tomakilit sah, a:mo, a:mo ki..., a:mo kitapalwia.
<Sync time="236.806"/>
Xoxoktsí:n moka:wa ke:meh kilit sah, moka:wa xoxoktik n' ia:yo:tsi:n.
<Sync time="240.177"/>
Iwki yo:n. Pero nochi iwki we:lik ke:meh, ke:meh chi:chi:ltik, ke:meh ista:k wa:wkilit, ke:meh,
<Sync time="244.744"/>
kwi:kwi:lwa:wkilit nochi iwki we:lik. Nochi iwki sah we:lik. Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="248.753" endTime="255.463">
<Sync time="248.753"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n ke:niwki i:n ixiwyo, ox we:weyak, yehyewaltik, pisi:ltik.
<Who nb="2"/>
I:n ixiwyo ne:, *bueno** n' i..., i..., ixiwyo ma:...,
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="255.463" endTime="334.327">
<Sync time="255.463"/>
ma:tepitsi:n *medio** ma:we:weyak pero a:mo semi san ke:,
<Sync time="258.401"/>
ma:..., ma:we:weyak sah pero tepitsi:n kima:..., kiliah,
<Sync time="261.048"/>
ma:yehyewaltik tepitsi:n sah. *Bueno** a:mo ma:pihpitsakweyak, *sino que** ma:meh..., ma:yehyewaltik wa:wkilit.
<Sync time="265.647"/>
Wa:n nejó:n n' ti..., nimitsilia n' ikowyo n' chi:chi:ltik tein chi:chi:ltik wa:n tein,
<Sync time="271.129"/>
tein ista:k wa:wkilit xoxoktik nochi n' ikowyo, n' ima:xiwyo xoxoktik.
<Sync time="274.5"/>
Yehwa yo:n. Wa:n iteyo mochi:wa pos ne:,
<Sync time="277.795"/>
chi:chi:ltik n' iteyo mochi:wa ne:n iteyo,
<Sync time="280.911"/>
wa:n nejó:n ompa ki:sa, ne:n, i..., iteyotsi:n ya,
<Sync time="284.795"/>
para i..., yo:n kiliah wa:wti.
<Sync time="287.228"/>
Wa:wti a n' iteyo. Ki..., ki...,
<Sync time="289.683"/>
sepa se: kitepe:wa mo..., ka:mpa sepa ki..., tato:kah pos sepa kitepe:wah n' iteyo, *cuando** chika:wak a.
<Sync time="294.996"/>
Onkak ne:n i:n, i:n chi:chi:lwa:wkilit nejó:n o:me taman, pero se: taman iteyo ti:ltik
<Sync time="300.322"/>
wa:n se: taman iteyo ne: ista:k. Ista:k iteyo yehwa tein kwali, tein, wa:n yo:n tein yo:n
<Sync time="305.715"/>
ti:ltik n' iteyo yehwa n' tikihtowah *cimarrón** wa:wkilit a, pero no:, no: tein chi:chi:ltik onkak yo:n wits..., witswa:wkilit, no: n' wa:wkilit tein
<Sync time="312.09"/>
chi:chi:lwa:wkilit o:me taman *porque**,
<Sync time="314.077"/>
nikita neh tel..., telchi:chi:ltik pané: esti n' ikowyo wa:n seki chi:chi:lwa:wkilit tepitsi:n sah chi:chi:ltik.
<Sync time="319.023"/>
Ata mochi:wa nika:n i:n kaltsi:ntan, ka:mpa ika n' Arturo etoya. Etoya yo:n se: *mata** tein chi:chi:lwa:wkilit.
<Sync time="325.698"/>
Wa:n yo:n iteyo ti:ltik, yo:n a:mo ista:k n' iteyo, yo:n ti:ltik. Yo:n kihtowah *mocimarronkeptok** a, pero we:lik no:. No: we:lik, no: we:lik.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="334.327" endTime="344.756">
<Sync time="334.327"/>
Pero i:n tein teh tikihtowa ista:k n' iteyo a:chá: yo:n,
<Sync time="339.082"/>
i:n Kwesala:n i:ksá: kwa:lkwih yo:n,
<Sync time="341.484"/>
kita:liliah, *este**, tak nekti tsope:k, ata kinamakah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="344.756" endTime="396.571">
<Sync time="344.756"/>
I:n, yo:n, a:mo, yo:n, yo:n kwa:lkwih seki, seki pané: wa:wkilit mochi:wa ne: para ahkokopa, nika:n ahkwa:lkopa kito:kah.
<Sync time="350.582"/>
Mochi:wa kimi:lowah ne:n wehweika n' tekitih, sake:ra seh se: *estajo**
<Comment desc="Estajo es una medidida traditional, por decir 1 hectarea"/>
.
<Sync time="354.868"/>
Nochi yehwa n' kitepe:wah yo:n pané: kilit. Pero i:pa kitekih iteyo sah, a:mo kitekih ikilyo.
<Sync time="359.614"/>
A:mo n'mati ke:ní:w mono:tsa yo:n xiwit, nikita kitekih ke:meh wa:w..., ke:meh wa:wkilit ixo:chio.
<Sync time="364.36"/>
Kitekih *por rollos** wa:n yehwa n' kitsetselowah, ika yo:n kichi:wah para
<Sync time="366.851"/>
kichihchi:wah nika:n Tlaxcala yo:n tsope:lik kinamakah yehwa de wa:wtet.
<Sync time="370.713"/>
Pero a:mo wa:wte..., a:mo wa:wkilit, sano no: taman yo:n xiwit.
<Sync time="373.494"/>
I:pa iteyo sah n' kikwih, a:mo kikwih ikilyo.
<Sync time="375.838"/>
Ke:mah, i:pa kikwih para yo:n, para sayoh kichihchi:waskeh yo:n,
<Sync time="378.673"/>
kiliah *palanquetas** kino:tsah n' koyo:meh.
<Comment desc="Aquí JVC habla del dulce llamado &quot;alegría&quot;"/>

<Sync time="381.089"/>
Yo:n kichi:wah, pero yehwa n' kito:kah, nochi yehwa ne: ahkokopa onkak.
<Sync time="383.486"/>
Kiki:xtiah n' *semilla** wa:n kinamakah *por kilo**, kikowatih ne: *dulceros**, kichihchi:wah *dulces** a.
<Sync time="387.629"/>
Yo:n kwa:lkwih nika:n kinamakakih, a:mo de wa:wti yo:, a:mo de wa:wti. Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="396.571" endTime="400.022">
<Sync time="396.571"/>
Wa:n i:n,
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="400.022" endTime="408.607">
<Sync time="400.022"/>
<Who nb="1"/>
nochi i:n e:yi taman wa:wkilit tein tato:k, tiki:xmattok nochi ne:n ixo:chio, ke:niwki ox mokehketsa *o** ke:ní:w?
<Who nb="2"/>
Pos tein, tein tato:k wa:n tein kwali wa:wkilit, tein tato:k,
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="408.607" endTime="440.992">
<Sync time="408.607"/>
iteyo mochi:wa o..., mela:..., melawak mochi:wa, ompa teyowa wa:n,
<Sync time="413.821"/>
a:mo mopampilowa ihkó:n, ma:ski kwali wa:kik, kwali chika:wak, ihkatok *como siempre** ihkó:n.
<Sync time="417.995"/>
Tein, tein kwali wa:wkilit, tein, tein tato:k.
<Sync time="420.853"/>
Wa:n yo:n seki *mocimarronkeptok** a, mopampilowa *porque** mahyá: kwomekat mochi:wa ya.
<Sync time="424.572"/>
E:..., ki..., mo..., mochi:wa pitsaktsí:n wa:n ke:mah,
<Sync time="427.42"/>
miak n' ita:kka mahyá: kita:ni, pero i:pa iwki sah yo:n, pero yo:n mahyá: *cimarrón** ya.
<Sync time="430.902"/>
Wa:n i..., iteyo, nimitsilia ti:ltik n' iteyo.
<Sync time="433.045"/>
Wa:n yo:n seki tein moahkokehketsa ista:k n' iteyo.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="440.992" endTime="445.715">
<Sync time="440.992"/>
Wa:n i:n iteyo, ne:n, ¿nochi tiki:xmattok?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="445.715" endTime="582.327">
<Sync time="445.715"/>
Niki:xmattok, ke:meh tehwa:n titekitiah kowtah, tinohne:lmeh titekitiah iwa:n nowe:ipopá:n pos
<Sync time="449.555"/>
i..., tiktepe:wayah yo:n *semilla de** n..., de wa:wkilit.
<Sync time="452.917"/>
Ika no: niki:xmati n' kilmeh ke:ní:w n' ixina:ch.
<Sync time="455.899"/>
Ke:mah, tite..., titekitil..., titekitiah *que de** et oso *de chile verde** 'to:kayah.
<Sync time="459.538"/>
Ke:mah wa:n niki:xmattok ke:niwki iteyo, ne:n, wa:wkilit.
<Sync time="463.034"/>
Wa:wkilit n' iteyo ne:n ista:k,
<Sync time="465.994"/>
wa:n nika:n tehwa:n ke:meh tik..., kipiaya miak wa:wkilit nowe:ipopá:n niktepe:waya,
<Sync time="469.534"/>
t'sentilia n' tiktekiah ne:n wa:wkilit s..., n' ixina:chyo,
<Sync time="473.507"/>
wa:n tikilpia:yah ika,
<Sync time="475.271"/>
ika, ihwa:k onkaya, ika tilmah tikwi:kayah, a:mo onkaya *na:ilon** ihwa:k,
<Sync time="478.231"/>
t'tetekwinowah ika tilmah, onkaya kiliah *harina bolsa** tiki...,
<Sync time="481.258"/>
'kowaya nowe:ipopá:n, ki:xtapa:naya ika t'tekwinowa:yah ne:
<Sync time="483.608"/>
para a:mo xi:nia n' *semilla** ne: ta:lpan x..., xi:ntiwi:ts.
<Sync time="486.963"/>
Tikwa:ma:mayah ika mekapal wa:n tiehkoh kalihtik wa:n ke:mah t'tsetselowa:yah.
<Sync time="489.999"/>
N' iteyo wa:ki a, kitsetselowah, ke:mah ika se: teihsá: tapech
<Sync time="494.262"/>
ompa ki..., kololowah n' iteyo ista:k n' tein, tein kwali.
<Sync time="497.432"/>
Wa:n seki nimitsilia n' chi:chi:ltik, ne:n,
<Sync time="500.2"/>
tein yo:n mopahpampilowa n' iteyo yo:n ti:ltik n' i..., iteyo. Tihti:ltik a:mo ista:k. Yehwa yo:n *cimarrón** kihtowah.
<Sync time="506.843"/>
Pero no: we:lik, ne:n, ikilo no: we:lik.
<Sync time="509.526"/>
Wa:n yo:n i..., wa:w..., iteyo kiliah wa:wti,
<Sync time="511.879"/>
yehwa n' tehwa:n kichi:wa nowe:ipopá:n, ne: ki..., ki..., kitehtekia pane:lah kixi:maya wa:n kinelowa:ya tikwa:yah mahyá:,
<Sync time="519.116"/>
mahyá: yo:n kichi:wah Kwesalan iwa:n, iwa:n pane:lah tein kixi:maya tikwa:..., kinelowa:ya tikwa:yah yo:n.
<Sync time="524.263"/>
Nochipa kitewa:tsayah kwaltsi:n ihkó:n.
<Sync time="526.339"/>
Tatewa:ts kwaltsi:n we:lik yo:n pam...,
<Sync time="528.705"/>
wa:w..., yo:n kiliah wa:wti.
<Sync time="530.625"/>
We:lik.
<Sync time="531.517"/>
Komo a:mo kichi:wah yo:n iwki, kichi:waya m' pino:l, ne:n, nowe:imomá:n,
<Sync time="534.79"/>
kikwe:chowa:ya ne: yo:n, wa:n kikoma:lte:ma wa:n ne:nke:n tewa:ki ke:meh kanaktsí:n.
<Sync time="538.362"/>
Wa:n 'kwe:chowa, k..., kichi:wa pino:l, kite:..., kite:miliaya sepa *pane:lah**, yo:n ke:man *más** i:n *pane:lah**, n' *azúcar** a:mo tikowayah.
<Sync time="543.241"/>
Nejó:n t'chi:wah pino:l pero de wa:..., de wa:..., de wa:wtet.
<Sync time="548.018"/>
Ke:mah, iwki t'chi:wah tehwa:n.
<Sync time="549.882"/>
Ekintsi:n a:mo tiki:xmatih ok yo:n, ta:tahmeh a:mo kichi:wah, pero d..., siwa:pi:pil a:mo kichi:wah, a:mo.
<Sync time="552.929"/>
Ki:xmatih m' pi:pilmeh ne: *calle** wa:n *celular** kitsahtsi:lti:skeh pero a:mo ki:xmatih kichi:waskeh pino:l.
<Sync time="557.496"/>
Ne:, pero yo:n tehwa:n ton..., tota..., nona:nahwa:n te:ch..., te:chchi:wilia:yah pino:l,
<Sync time="561.505"/>
pero kichihchi:wah de wa:wtet.
<Sync time="563.617"/>
I:n no: kwaltsi:n kichi:wah ne:n pino:l komo se: kineki de tao:l. Kitewa:tsah ne:n tao:l, kwaltsi:n tatewa:ts ke:mah kikwe:chowah ika metat *o** ika *molino**,
<Sync time="570.595"/>
wa:n s..., t'pane:lahwia oso *azúcar** ekintsi:n ihsiwka *porque azúcar** t'pante:milia wa:n pino:l ya, de tao:l.
<Sync time="575.318"/>
Pero tehwa:n tikwa:yah de n..., te:chchihchi:wilia:yah de wa:wkiltet, yo:n ista:k. Kwaltsi:n we:lik m' pino:l. Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="582.327" endTime="585.742">
<Sync time="582.327"/>
Wa:n yehwa i:n tikihtowa wa:wkiltet ista:k, ¿ke:niwki yeh n' ixiwyo?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="585.742" endTime="615.516">
<Sync time="585.742"/>
Ixiwyo t... yehwa tein chi:chi:ltik pero a:mo telchi:chi:ltik, sanoke tepitsi:n sah, tepitsi:n, mahyá: tapaltsí:n sah.
<Sync time="590.184"/>
Ima:tampa sayoh, de ii:xpan tepitsi:n ne: chi:chi:ltik pero a:mo semi telchi:chi:ltik.
<Sync time="594.024"/>
Wa:n i:n seki telchi:chi:ltik, *hasta** imetskowyo pané: esti, n' i...., n' seki.
<Sync time="597.631"/>
Yehwa n' ti:ltik n' i..., iteyo.
<Sync time="599.171"/>
Wa:n achi ma:weyak tepitsi:n, wa:n de chika:wayati a ma:weyak tepitsi:n.
<Sync time="602.52"/>
I:n seki no: ma:weyak tepitsi:n, pero a:mo telchi:chi:ltik, tepitsi:n sah n' chi:chi:ltik.
<Sync time="605.48"/>
Yo:n chi:chi:ltik, yeh moahkokehketsa n' iteyo wa:n a:mo, a:mo mopampilowa, sanoke moahoketsa,
<Sync time="609.176"/>
yo:n tein kwali, tein ista:k n' iteyo.
<Sync time="610.962"/>
Wa:n tein yo:n mopahpampilowa mahyá: komekat, yeh ti:ltik n' iteyo. Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="615.516" endTime="620.485">
<Sync time="615.516"/>
Wa:n yehwa ne:n tein tikihtowa ista:k wa:wkilit yeh xohxoxoktik n' ixiwyo, ¿wa:n iteyo?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="620.485" endTime="636.798">
<Sync time="620.485"/>
Iteyo no: ista:k *porque** no: s..., no:, no: ki..., no: kito:kah.
<Sync time="623.802"/>
A:mo *cimarrón** tikihtowah yo:n, no: ista:k n' i..., i..., iteyo.
<Sync time="627.543"/>
Wa:n pisi:ltik n' iteyo, n' ka:n
<Sync time="629.686"/>
*igualito** ke:meh n' chi:chi:ltik, sayoh *que** no: se: taman tepitsi:n xoxoktik wa:n i:n seki tepitsi:n chi:chi:ltik. Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="636.798" endTime="642.035">
<Sync time="636.798"/>
Wa:n yehwa ne:n tikihtowa namehwa:n nakkwa:yah iwa:n *pane:lah**, nochi ne:n, ¿ma:ski xoxoktik n' ixiwyo?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="642.035" endTime="651.303">
<Sync time="642.035"/>
Tikwa:yah nochi, kitewa:tsayah wa:n kinelowah iwa:n *pane:lah**. Ke:mah, tikwa:yah iwa:n.
<Sync time="646.669"/>
Ye:kahwia:k, yo:n tatewa:ts kwaltsi:n we:lik. Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="651.303" endTime="657.388">
<Sync time="651.303"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n, n' ompa ne: kowtah ka:mpa mochi:wa, ne:n, ma:ski tato:k, ¿kikwah okwilimeh, no: ne:n, iteyo?
<Who nb="2"/>
*Este**, ka:n kikwah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="657.388" endTime="690.322">
<Sync time="657.388"/>
Ka:n kikwah ke:meh pihpi:ktok yo:n iteyo pihpi:ktok kwaltsi:n mahyá: yo:n,xxx
<Sync time="660.817"/>
yo:n *merito** yo:n mochi:wa ke:meh yo:n xe:lahxo:chit.
<Sync time="663.933"/>
A:..., a:mo, a:mo k..., a:mo kikwah okwilimeh
<Sync time="666.366"/>
*porque** pihpi:ktok wa:n soh se: kitsetselowa mo..., kwali wa:ki wa:n se: kitsetselowa para ki:sa n' iteyo.
<Sync time="671.089"/>
Se: kitsontawihwi:teki, ki:sa n' iteyo, xixika.
<Sync time="673.098"/>
Yo:n a:mo ki:sa ihkó:n.
<Sync time="674.638"/>
*Porque** yo:n tein, tein se: kito:ka mone:neki, a:mo, tein *cimarrón** a:mo mone:neki.
<Sync time="678.79"/>
Tapa:ni wa:n momoya:wa wa:n yetok a *semilla**.
<Sync time="680.755"/>
Ne: a:mo, ne: kwaltsi:n miak tikwiti pero se: kitsetselowa para se: ki..., 'kwiti *semillita**.
<Sync time="684.92"/>
Mm, para ki:sa ne:, se: kitsontawihwi:teki para ki:sa n' iteyo. Ke:mah. Iwki yo:n se: kichi:wa.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="690.322" endTime="696.474">
<Sync time="690.322"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n tein tikihtowa kowtah wa:wkilit pos, *este**, nehé:n, yeh n' iteyo, tikihtowa ....
<Who nb="2"/>
Yeh n' iteyo, yeh n' iteyo mochi:wa ne:,
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="696.474" endTime="789.57">
<Sync time="696.474"/>
mo...., yeh mop..., i:n mopampilowa ki:sa n' ixo:chiotsi:n,
<Sync time="698.898"/>
mopampilowa ihkó:n,
<Sync time="700.103"/>
ke:ra se:, se: *cuarta** wa:n tahko mochi:wa n' ixo:chio,
<Sync time="703.251"/>
wa:n nika:n ki:sa ihkwí:n ima:tsitsi:n, ihkó:n *iramitas**,
<Sync time="706.188"/>
ompa pohposo:ni n' ixo:chio, ne:,
<Sync time="708.666"/>
achi ihista:k tepitsi:n, *medio** a:kostik n' ixo:chio,
<Sync time="711.501"/>
wa:n ikwa:pan ima:tsitsi:n ompa mochi:wa xo:chitsí:n,
<Sync time="713.956"/>
wa:n ke:mah de wetsi a xo:chit moka:wa n' iteyo, xoxoktik.
<Sync time="716.992"/>
Xoxoktik n' iteyo, mah tikihto:ka:n *azulitos**
<Sync time="719.872"/>
wa:n ke:mah *de que**,
<Sync time="721.403"/>
*de que** chika:waya ti:le:wi a para yehwa ompa sepa ixwa ya.
<Sync time="724.952"/>
Yo:n kikwah chiktehtsitsi:n, *primaveras** kikwah n' iteyo no:.
<Sync time="727.452"/>
Mopahpampilowa ihkwí:n mochi:wa ne:n, yo:n tam..., no: taman teyowa, mopahpampilowa ihkwí:n.
<Sync time="731.649"/>
I:..., ke:meh se: *cuarta** wa:n tahko mochi:wa n' ixo:chiotsi:n mopampilowa.
<Sync time="734.858"/>
Ompa mo..., moka:wa ne:n iteyo.
<Sync time="736.484"/>
Wa:n nejó:n ti:ltik *cuando** chika:wak ti:ltik wa:n ke:mah kikwah n' chiktehtsitsi:n, momoya:wa n' i..., n' iteyo ompa.
<Sync time="741.52"/>
No: taman iteyo yehwa yo:n, a:mo ke:meh i:n, yo:n ke:meh *cimarrón**, ke:meh i:n tsikitsitsi:n tato:k no: taman iteyo mo..., mochi:wa *que**,
<Sync time="746.69"/>
mosenki:tskia ke:meh yo:n xo:ch..., xe:lahxo:chit. Ompa i..., de iteyo moka:wa ya.
<Sync time="751.011"/>
Wa:n iwa:n, i:n seki n' iteyo pos mopahpampilowa ihkó:n.
<Sync time="753.802"/>
Pero mopampilowa n' ihkwí:n *iracimito**. Ke:mah, mopampilowa ke:meh yo:n,
<Sync time="759.909"/>
ke:meh yo:n,
<Sync time="762.655"/>
ke:meh yo:n kiliah ma:sakatao:l
<Comment desc="Rhipsalis baccifera (J.S. Mueller) Stearn"/>
`. Pero yeh *más** weyak, iwki mochi:wa weyakaxtik n' i...,
<Sync time="768.472"/>
ne:n wa:wkilit n' iteyo. *Por racimito** ihkwí:n pihpitsaktik sehse:.
<Sync time="772.481"/>
Ki:sa n' ima:tsa:la:n se: sah, ki:sa nika:n i:n ixo:chio, ompa mo..., teyowa ya.
<Sync time="776.713"/>
Pihpitsakweyak mochi:wa, *medio** tiki:xmati ke:meh,
<Sync time="779.994"/>
onkak, onkak n' teswat 
<Comment desc="No está claro a que Melastomataceae se refiere"/>
tein yo:n mopampilowa ne: i..., ihko:ni xo:chit.
<Sync time="784.012"/>
Yehwa n' *igualito** mochi:wa yo:n wa:wkilit de n' kowtah. Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="789.57" endTime="796.454">
<Sync time="789.57"/>
Wa:n nochi i:n miak ta:taman wa:wkilit, nochi:n,
<Sync time="795.552"/>
nochi teyowa.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="796.454" endTime="819.928">
<Sync time="796.454"/>
Nochi teyowa.
<Sync time="797.182"/>
Xo:chiowa wa:n teyowa. Wa:n iteyo sepa ixwa, se:, se: ki...,
<Sync time="800.276"/>
se: kitepe:wa, koma:mo se: kikwah nochi pos se: kitepe:wa seki a.
<Sync time="803.37"/>
Ke:mah, yehwa yo:n se: kichi:wa. Wa:n i:n,
<Sync time="805.839"/>
we:ikowtah wa:wkilit no: iw..., no: iwki yeh mochi:wa, teyowa ompa moka:wa n' *isemillita**, kikwah chiktehmeh, ompa momoya:wa sepa.
<Sync time="811.558"/>
Yo:n a:mo se: kito:ka, mochi:wa sah.
<Sync time="813.433"/>
Ka:mpa se: kite:xi:ma kowit *o** wetsi kowit ne: we:ikowtahpa ompa sepa ixwa n' kilit, e:kkwahkwali mochi:wa.
<Sync time="817.942"/>
Yo:n mochi:wa sah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="819.928" endTime="835.486">
<Sync time="819.928"/>
<Who nb="1"/>
*Bueno** pos, *este**, komo nochi a i:n wa:wkilit, ne: sayoh xte:chili ne:n moto:ka:y wa:n moxola:l.
<Who nb="2"/>
Pos neh nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n niwa:le:w nika:n San Miguel Tzinacapan.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
