*Bueno** na:no, a:mantsi:n 'te:chilwi ke:ní:w mono:tsa i:n xiwtsí:n. I:n teha:n tiki:x..., tiki:xmatih xo:me:t. Mm. ¿Kani mochi:wa? *Este**, mochi:wa ne:, sekime:h kikwih *lindero**, wa:n tiseki:meh ika tikchi:wah ne: *tocorral**. Mm. ¿A:mo mone:neki? A:mo 'ne:neki, i:n mochi:wa, seliya n' ka:mpa se: kita:liya. Mm. ¿Wa:n i:n ka:nachi to..., ka:nachi taman xo:met n' teh tiki:xmattok? Pos neh niki:xmattok yeha i:ni wa:n yo:n, yo:n kiliah, ne:, kwowtahxo:met, yo:n wehwei. Eheh. Pero no: oksé: taman, ta: i:n ma:pi:pisi:ltik. Wa:n yeh wehwei n' ima:y wa:n *más** wei kwowit mochi:wa. Mm. ¿Wa:n ixo:chio ke:niwki? Ista:k. Wa:n iteyotsi:n wa:n ke selik ok ne: xoxoktik wa:n ke ne: oksi a, tihti:le:wi. Wa:n yo:n, ne:n, tatetsí:n no: kwaltia para pahti. Eheh. No: kwali se: ki..., kisentiliya wa:n mah se: kichi:wa ne: teihsá: pahtsí:n para nemowtil. Kwali se: ki..., kikwi para *jarabe**. Mm. Para se: ta..., para, ne:, tai:s se: pili, pero semi tepitsi:n sah. Uhuh. Ke:mah, i:n xo:me:tsí:n tiki:xmatih. ¿Wa:n kowtahxo:met iteyo no: pahti? Ka:n nikmati. Niki:xmattok n' kowtsí:n pero a:mo nikmati ke:ní:w, ne:n, ke:ní:w ne:n kitekiti:ltiyah. Uhuh. A:man ne:n i:n tein, *este**, xo:me:t, ¿toni ne:n kipahtia wa:n ke:ní:w se: kikwi? I:n ne: teha:n tikwih i:pa *hasta** ne: ke:man ya ne:n nikitak wa:n ke neh nimoskaltih, kikwiyah komohkó:n yo:n se: pili ne: tikwi:kakeh ne: kanah ika nechiko:l, wa:n ne: kikwik se: tsahtsi:lis ne:n topili. Entó:s yeha i:n xikwi, xikteki i:n xiwtsí:n, wa:n tikte:mowa se: pio:tet wa:n se: chi:ltepin wa:ik *o** se: chi:lwa:k wa:n se: *cachito de ajo**, wa:n se: *hoja de** me..., de awakaiswat. Kwaltsi:n xikta:li seko sah, xiksentili yo:n ixiwtsitsí:n, ke:mah ne: kwaltsi:n xik..., ne:n pili ne: xte:ka, kwaltsi:n ika xikchipa:wa ihkwí:n. Ihkwí:n kwaltsi:n tikpo:powa ika yo:n, *parejito, parejito**. Ompa ke:mah tiktapachowa m' pili. Para ikwa:ko tiwa:le:wati ihkó:n kwaltsi:n tikchipa:wa, kwaltsi:n nochi, nochi ihkwí:n t'chipa:wa. Ke:mah yo:n pio:tet tikxama:ni:s itech se:, se: tapalkat, kipias a:tsí:n. Pero yo:n tapalkat, ihkwí:n tiketsas wa:n ne: kipia n' a:tsí:n wa:n t'panta:liya m' pio:tet, pero tikitas n' a:t ke:ní:w yetos ne: ox teihsá: mone:xti:s itech n' a:tsí:n wa:n yo:n pio:tet. Uhuh, tein na:lto:ni. Uhuh. Ke:mah ne:, ompa ya yo:n moitas komohkó:n ehekayowak m' pili. Eheh, *porque** kikwi n' tsahtsi:lis wa:n a:mo wel kochi ok. Telkwehmoliwi. Mm. Wa:n komohkó:n ehekayowak sake:ra o:me *viaje** tikchi:wili:s oso e:yi *viaje**. Ika yo:n kwali moka:was. Eheh. A:mo moneki n' koyo:tapahtihkeh, sano kanah, yeha ya yo:ni ne: i..., ipah, mm, ika yeha i:n xiwtsí:n. A:man yo:n tikihtowa ne: na:lto:ni, kwali se: kikwi te:skat eski wa:n komohkó:n toni, ne:n, mota:lia itech m' pio:tet, tikihtowa komo teihsá: mota:lih. Ke:mah, pero para kwali se: kiita. Eheh. *Porque a veces** ne: moita. Eheh. Komohkó:n, ne:n, *bwe...**, tikihtowah. Ehekayowak ne: topili yeh ika ne: telcho:ka, ka:n wel tamati:ya, ka:n wel kochi. Wa:n ika yo:n tikchipa:wah ika yo:n pio:tetsí:n entó:s *contento** moka:wa ya m' pili. Yo:n, yo:n kwaltia *hasta** tiwehwei:n, a:mo *importa** pili sayoh. Mm. ¿Wa:n toni, ne:n se: kita itech m' pio:tet? Moita itech yo:n, itech yo:n tapalkat ne: komo semi *mal, mal** yetok ne: pili, moketsa *velitas, al según** ke:ní:w ki:sas, ke:masá: ki:sa *hasta siete velitas**. Ke:meh *foquitos** pohpol..., *como que** xohxo:tatok. Uhuh. Wa:n ke:mah ke:meh eskia yo:n *globitos** mota:lia ne: tatampa, nahna:ltoktik kiyewalowa nochi m' pio:tetsí:n i:sta:ka:yo. Nipa wa:n nipa wa:n nipa nochi moka:wa, moka:wa miakka:n, pero nochi *bolitas**. Ke:meh eskia *vejiga**, eheh, pero ne: miak. Wa:n koma:mo se:tsi:n. Koma:mo semi *mal** yetok m' pili, se:tsi:n mone:xtia. Wa:n se:tsi:n tane:x. Mm. Wa:n komo tel *mal** yetok ne:, mone:xtia miak. Wa:n a:mo *importa** pili, ma:s we:i tokni:w. Ne: tokni:w we:i, ne: kipia se: *dolor** nika:n ipanko *o** nika:n ipoxko *o** imetsko, wa:n a:mo weli ok kanah ika nió:n *porque** n' koyo:tapahtihkeh kitato ya wa:n a:mo kina:mikik, yeha no:, yeha no: xikchi:wili. No: xikchipa:wa ika yo:n pio:tet wa:n ika i:n xiwtsí:n. Wa:n yeha yo:n tein nikihtoh nochi. Xik..., kwaltsi:n xikchipa:wa ika ne: *persona** ka:mpa 'kokowa. Kwaltsi:n, kwaltsi:n xikchipa:wa. Neh *ne:chpasa:roh**, ne: San Andrés yetoya se: ta:kat, pero nochi yahka ya kit. Pe:wato México, ompa kikwik yo:n kokolis, wa:n ke:mah nochi pano:k ima:ko *doctoras**, a:mo kanah ika *hasta** iwki wa:ltemo:k, nika:n ehkok sepa kimpano:k *doctoras, igual** sah. Nika:n i:n *dolor** pero kipia, pero nochipa, yowal n' to:nal, a:mo tamati:ya. Entó:s te:chilwihkeh wa:n tikchipa:wakoh, nikwa:lwi:kak nota:totsi:n, tiwa:lahkeh t'chipa:wakoh. Wa:n kwali nane:chili:skeh nixolopih, a:mo neli. Pero neh n'mattok *que** neli *porque** neh nikitak. Kwaltsi:n tikchipa:wkeh wa:n i..., wa:n itech yo:n tapalkat nikihtowa se: *vaso** tein na:lto:ni ompa tikpanta:lihkeh yo:n pio:tet. Ki:sak nankimatih to:ni, ke:meh se: *chileanchotet**, Nankitah *chileancho** iteyo kiwi:kak m' pio:tet, ixo:chio, wa:n yo:n *globitos** mochi:wak miak. Wa:n de yo:n ki:sak, sayoh o:me *viaje** tikchipa:wkeh yo:n *persona**, wa:n pahtik. Mm. Pero yeha yo:n tiki:xtilihkeh. Uhuh. Yo:n neh a:mo nikmati ke:yeh, ox neli, ne:n, yo:n kihtowah te:ta..., te:ta:liliyah teihsá:, oso ke:yeh yeh ika iwki. *Porque** i:pa nikinchipa:wani m' pilimeh, pero a:mo ke:man nikitaya iwki. Uhuh. Wa:n yo:n *dolor** kika:wak. Ekintsi:n sepa *como siempre** tekititok México. Mm. Yeh ka neh ah..., ahachichi nikneltoka ika neli tana:miki. Uhuh. A:man ne:n kowtahxo:me:t, ¿no: kwali se: kikwi pahti? Pos yo:n ka:n nikmati, a:mo nikmati. Kihtowah no: kikwih pero neh a:mo ke:man nikwi. Eheh. Neh i:pa n'tekiti:ltia i:pa yeha i:n. Mm. Yeha i:n iwa:n tekiti wa:n *albahaca**. Mm. Tasohka:matik na:no tite:chtapowih, ne:n, toni, ne:n, ika, ne:n, Pos neh no: name:chtapowia ke:meh nikmattok niktekiti:ltia. Uhuh. Xte:chili, ne:n, moto:ka:y wa:n moxola:l. Neh nimono:tsa niCristina Vázquez Hernández, de Xalpantzingo.