mëëts mëku'uktëjktë xäm ëts ja ja yëk ujts nëmatyiä'äkwä'äny mitëë ja yëk ujts mëk yë xyuuky, pats yë yëk ujts xëëwë ku ja mëjk ja xu'ujkën mëëtë sä yë yëny? nukë kujk yë yëny nukë kujk yë tyia'në jetsyëë wä ye y'ääy yë tsu'ukxy jëts jëy awääj yëny tsom tsom yë pyatëjkë yë awääj, jëtsyë tyiëëm nayëtë'n, pyijy nayëtë'n, wä yë pyijy? nyë poop tsu'unkën yë pyijy määts yë y'ity? ja yë y'ity mäjë nääjx pu'uty, mä jë nääjx nëk ja yë y'ujts'ajty ka'ap yë ti jyi'ikxyëyë, ka'ap yë ti y'ëëkiyëj, ka yëë mä tyiuny miti yë yiktuntëp yë jëyujk miti kakwëtejttëp ja mutsk jëyujktë ja sërë jëyujktë, ja kumyu'utë ja yë jëkxëyëp, ja yë myuuktëp jatents ëëts yë ääy yë ujts nëmatyiä'äky ëxäm ja yëk ujts ja yëk ujts ja yëk ujts ja yëk ujts. jëts ëts nxëëwë Amelia Vásquez Gómez mëëts mëku'uktëjktë xäm tsyä'ät jatëkojk jääk nëmatyiä'äkwä'äny ja ääy ja ujts miti yä'ät yik tejp yëk ujts xääm yä'ät nayëte'enëj yik ijxy yë këëy miti ja u'unk miti ja unä'äjk xäm y'ämtootëp pyëjktsootëp mäyä'ät ja, ja ëjxëën ja ko'owëën nayëte'en pës** miti yëë... yë ujts nayëte'en estee** yik ejxp yë koop mäktäxk eskiinë yë yëk ujts yë yiktijy pës** pëtsëmp yë wa'a yë etp yë käm wiiny kämjëëjty mokjëëjty o kääm pä'ääjy etpj yë'ëpë ujts u'unk përë** ka'ap yë tij wyä'äny, ka'ap yë tiijy tyiuny, ëxëm yë wä'ä yë miti ujts jëëjty tsënaatyëp nayëte'en ëxëm ja kuumyiu' ëxëm ja serë jëyujk, ëxëm ja jëmy ëxëm ja xëwiinky, exëm ja wëk jaten yë pyijy myuuktëp, jaten yë yiktuntëp yikpëjktëp nayëte'en pës jate'ents yë tyiuny pyiky nayëte'en kutsyë pyijy y'unk kuwänë yë tiktuntëj ja pëëktä'äky ja tsyiip** jaa ja tsyiip** yë jyiäwë yë në'kë mäsë wyikaap oojktëp pës** jatëntsy ëë ëxaj n'ijxy këëy uk jate'ents yë yiknajäwë jaten n'tejën kyapxy matyiä'äky xaa yii tyiu'uyë'ëy uk jate'nts ëëts ëxaj nëkapxy nëmatyä'äky naten ka'ap ëëts mapäät tsimy näjäwë uk wän y'ääyyëj tsyëëyë përë** ka yik najäwë, pës** yë ëëts ja'ayë exäm nëmatyiakypy mäpäät yik najäwë jaten päät ëëts nëmatyiä'äky yë jayë ëxaj xëëw yëk ujts yëk ujts yëk ujts ëts nxëëw atypy Octaviano Martínez Vásquez wueno** mëku'uk tëjktë xats ja ääy xats ja ujts n'jääk nëmatyiä'äkt miti xyëëw yëk ujts mayë yë y'ity? yäj yë y'ity käätsy jëëjty määj yë jokx ët säj ja ujts t'ijxy, yëk ujts? përë** mäktäxk eskiinëj**, säts jëy awäj? nayë mäktäxk tu'uk tu'uk ja eskiinëj** jëts jay awäj nayëte'en ku ja y'awäj yë'ëy jëts nayë awäj pyityimy, nayëte'en niy eskiinëj** kijxy jëts jay ääy u'unk nayë mäktäxk pyayë'ëyë pyiattëkë jëts ja'ayë tsyapyëny jets pyijy tsu'unk po'op ja pyijy u'unk t'ijxy titsyë wyiä'äny ka'ap ja tsapkäj ka'ap jëyujk yi y'ëkyë jëts mäts yë y'ity pëtsëmp yë kämjëëjty, pëtsëmp yë moojk jëëjty o pëtsëmts mä ja ääy mäj ja ujts nëk y'ity uk mä ujts patki'ijy ja yë pyityim titsy yë tyumpy yë pyijy ja jëyujk yë jëëkxëp miti wëttetëp ja serë, ja kuumyu'të ja wëktë, ja xëwinyktë, ja yë jëkxëyëtëp, ja jëmtyë, ja yë jëkxëyëp ja yë pyijy pyiëjkëtëp, ja pä'äk pejkëtëp jëts ja pyiä'äk ja y'ëyyë, jëts jay pyiä'äk ja pyityimy ja seerë masë tsoopatp ëxäm apijky kyäjpnëj menk meenyajtp ja'atë, pën jakyaptëp ja seerëe jatënts ja jëyujk tpawitity ja pyääk jatuknäxwiinyët panaxy patëkë yë'ëty yë tyumpy,yëëty yë pijkypy,yë ujts yë pijy,jatën yi tyuntë ujtspijy ti xyëëw ja ujts, ya yëk ujts ja yëk ujts ja yëk ujts ëts nxëëwa'jtypy Simon Martinez Martinez Ejemplar Treinta y Nueve Mil Ciento Cuarenta, Familia Bervenace, probablemente eeh Yerba de un metroo metro y medio, con flores eh rosadas a blanquesinas tallos morados.