Xämts ja ujts nänk ijxyëyë jaa miti käm ujts, käm jëëts yë y'ity, je'.... tsuunk yë pyijy, jakute'n yë jakam yik pääty yäte'n yë yuk...., yä yuk.... yää yëk yuk'aki'ijy yëk pääty, yuk'aki'ijy ja majääytyëjk tejtë yäj yuk'aki'ijy, käm ujtsën ëën nukë nxëmë'ëy ka'ap ëëts yë on n'ijxyë, ka'ap jam y'ity määj ëëts jam tsënaamyëj, yäte'n yik pääty nëtsomëte'n yë', nëyë'yëmëte'n yë' kajaa ku jam tsonënt käjp jotp jëtsën yë yääj t'ats pääty, ni yäj ja'ayë tejtë kutsääy jë'mët yä tejtë jatsë'n, jatsë'n yë yääj y'ity mäsë jan yii, përë** jate'n yë y'ats pëtyimy ku tsu'uy, ats ookp yë' ats tëtsp yë' kuuj, tuuj kya'ity, jate'nts yë ujts ëxäm nëmatyä'äky, ku tsuunk pyijy, yë käm ujts, käm ujts, käm ujts, jëts jë nxëëw Amelia Vásquez Gómez. Wëno** xämts ja ujts nëmätyä'äkt, miti ja pijy, tsuunk pijy, matsk jëëp yë' yë pijy, ja jë tsuunk, jëts jë poop, mäts yë tsyëënë, mä yë npäajtënt jam ku miiy yik tijy, jëts ku tsääy jate'n yë yikpääty yë ujts, tits yë wyä'äny yëk takuy'ätp, mäj jë nëëj jap, ku miiy jap ëëts yë ntakuy'aty ijty ku ëën tën mutsk'aty, ëëts yë ntukxy jëts ëëts yikxon nëkonë jëts nyëm.... nyëëj wën'atstë, jatënampy sääj pijy y.... pyaxexy jate'n yik petuu'ë jëts yikxon kuts jë pooj myiny, yikxon nyapaputyëtë, jëts nyawënputyëtë, nyay'anäjxukyëtë jate'n yë pijy nëjotp kyuy'aty, tits yë y'ëkpy, ojkëp yë tsyiip** yë', o tsapkääj yë', juunëts yë pyijy tyiempë** këxp ka' njäämyëtsy tii tyëmpë** pyijy yikxon poop, poop nyasjäjë, tsuunk nyatsjäjë ku yikxon y'ats pijy, përë** etp yë kyopk yë' ka'ap yë y'ëëky äätsp yë jate'n jayë ku y'äätsy ka'ap yë tsyap yëëny, ka'ap yë tsääj jate'n yë pyijy'aty, tsuunk pijy, tsuunk pijy, tsuunk pijy, ëjts xëëw Simón Martínez Martínez. Bueno** xämts yää.... yë ujts njääk nëmatyä'äkwä'äny jatëkojk, pës** miti** yä'ät jaa ja' pëtsëmp mä yä'ät yik pääty, jam ku miiy, jëts ku tsääyjë'm, jate'n yikpääty yë'ëpë ujts, pës** pëjp yë tsuunk, jëts pëjpts yë poop, matsk piky yë jate'n ntej yik.... yik ijxy yik pääty, uk jate'nts yë ntej, pyëjtë por** qué** tyiempo** këxp nayëte'n pyijy, ka'ap ëxäm ëy yik najäwë pë tij po' ka'ap ëëy pën tuny yë kuentë** pë juunë merë pyijy yikxon përë** pëjtëp tsujkonë yikxon nyatsjäjëtë, pës** matsë yik takuy'aty mäj ja lakuun** jap ku miiy, jap yë mäsë yikxon yëk nepeepety yikxon yääj pyoj kyanantë jap, pës jate'nts exaj tyuny pyiky uk nayëte'nts yë wa' yëë tsapkääj yë t'okt yë tsyiip yë t'oktë, yë' yë y'oktëp jyëkxtëp nayëte'n tump nayëte'n yë ääy, yë' ujts pës** jate'nts ëxaj yë'ëpë nëmatyä'äky nayëte'n, ëxäm nayëte'n jaa jëts jën këyaky ja ääw, ayuujk pës**, yä'ät ntejënt tsuunk pijy, tsuunk pijy, tsuunk pijy, ëts nxëëw'atypy Octaviano Martínez Vásquez. Ejemplar treinta y nueve mil ciento treinta y uno, familia Gentianaceae, hierba de veinte centímetros con flor morada.