Xämts ëts ja ujts nëmtyä'äkwä'äny miti ëxaj yëë unä'äjk yëk tëëtëp, yë jaa xuxyky sustsë ëëts yë nyik.... tën expääty uk sustsë ëts yë n'exkapy, susts ja majääytyëjk yë tiktuntë, ku yë tsëëy, ku yëë, yik, ku jë mutsk yik pääty, ku mutsk kyaxi'iky jëts ja unktääk yë t'uuktë, jëts yë tik wëkë'ëtë, jats ku nayëte'n jë pä'äm pyääty ku tyä'ätsy wi'itsyëtë nayë yik wëkëëtëp jëts t'uktë, jëts ëën takuy'ätmë, jëëts ëën taxu'uxy jate'n ëëts yë ujts të n'exkapy uk jate'nts ëëts najäwë tyuny, xuxky yë xyëëw, xuxky, xuxky, jëts ëts nxëëwë Amelia Vásquez Gómez. Yë ujts ëxa ti yë xyëëw yë', xuxky yë xyëëw, ja yë y'ity mä jë nëëj nëmonts, jëts yëë tsyëëy'aty, yë'ë tä'ätsy wi'itsyë, jëts ëëts ntakuy'aty ëën we'ey yë' ntejën, jate'nëte'n tsyëëy'aty ku tä'ätsy wyi'itsyë, jëtsëte'n jaa ku ja pä'äm nyaxynyëm janëm yë' yik mastu'utynyëm, jayë we'eynëm jayë uuky wyëki'iy jate'n yë tyuny yë', jëts y'ëkypy jë tsapkääj yë' tsyiip yë', jate'ntsëte'n yëëny yë', jate'n yë'ëpë tyuny yë'ëpë ujts, xuxky, xuxky, xuxky ja' yë ujts xyëëw, Gerardo Gutierrez Vásquez. Yë ujts xyëëw xuxky yë xyëëw ¿mäts yë y'ity? nëpokp kijxy yë y'ity nëëjmonts jëëjty jats yëk pääty, ka' yë nukë ajäwë y'ity, jëts jatuk jë xyëëw yë jap estee** wa' yë xyëëw tsäänyxëyu'uy, tits jë tsyëëy? mä yë tsyëëyëp j.... jëë.... tä'ätsytyukyë , tä'ätsywi'itsyë, jëts nayë y'ëkypy yë tspakääj, nayë y'ëkypy jë tsyiip**, nayë y'ëkypy jë burro**, ëts nxëëw Simón Martínez Martínez, jëts yë ujts xyëëw xux.... xuxky mäyë yik pääty mä yë nëkopk ja yë y'ity, tsääny xëyu'uy yë xyëëw, tsääny xëyu'uy yë xyëëw, tsääny xëyu'uy yë xyëëw, ëts nxëëw Simón Martínez Martínez. Ejemplar treinta y nueve mil ciento veinte y seis, familia Equisetaceae, género Equisetum hierba de metro y medio.