Xämëts ja jii'nk n'uk nëkäpxt n'uk nëmatyääktë, yë kipy naytë'n yë tsyäpyëny sämë paktsëkttë nyiy jatë'nënyë yontë jëtsyëë nyikipy nyiputs yë 'tijxy nyiputs yëë yëëky yë kipy nyiyjatën yë yikpëëty nyiyuunk ka'ap yë juun yikpëëty jatsyi 'yääy tsuxk yë t'ijxy kutsyi ya'ak apety jëtsyë' pyëjnë jëtsyë' pyijy yi pyajtnë kutsyi pyëjnkixy jëts yi tyëëmënë, jats jë tyëëm,jatën yë t'ijxy jë tyëëm,sämë nään... nään... nääntyëëmtë nään...näänpijy nääntyëëm nyiyjatë'ntëkë yë tyëëmëtë kuts ja tyëëm yë myajäänë,jëts yë pyäjk yë pyëtsëmnë jëts yë wyää këjxnë jë tyëëm nyawäkxkëjxnëyë, jëtsyë kyä'äkojmë jë pyäjk jëtsyëë kyääkojmë jë tyëëmt nayë'yëts mujxkojmëtëp uk ku tsyi kipy naytë'n yikkupëëty,yikapëëty,jëts yë xëmumnë,xëmump yë kipy ka'ap yë tuktënyë y'ëëky tistyi wyä'äny pës** yikjä'äxy ajtp yë' yik jo'kxpëkp yë,yëtën yë wyä'äny jatënën yë tyuny uk jamts naytë'n tmëëtë ja nëjp ja wom,ja jojk oyiti naytë'n yikwäänënt pënë tii yë nyikwä'änänyëm nyiktunkpäjtënt otsyi naytë'n nkäjp'äjtënt naytë'n ëxam yikmëtapyäjttnë,uk yik nëwënmäänypyäjtne,ku yi yiktsatsnë yik xaa ëyënë yikxaapäjtënyë yäät jaa kukäp naytë'n,uk naytën ja to'kx käjp,yäät ja kutsyäärë** ja ja to'kx jajp,pës tunk pätp yë naytë'n,uk ka'atsyë' yëëpë kipy tyuy patskëxp jëtën ja ja tapyäjtën yikpätnë yikëjxnë pës jap yë tyunk pëjk yë natë'n jatë'nts mëku'uktëjktë jatë'n ëëts ëxäm nëkapyxy nëmatyä'äky yä'ät ja ujts miti yiktëjp jii'nky ka yiknajäwë pë jatits'këjxp jatë'n yikxëmë'ëy pë jatits këjxp jatë'n ja xyëëw ojts tpiky t'ijxy,tim jatën yik awëjë,yik akajë ku ja tuunën ja pëjkën nyaxy käm wiin käm jëjty pës jatë'n yë yikpääty jatsë'n yi yik'ijxy ku yitë'n ja ää... et nyiknäjxënt y'äämnë,jëts ja yikpääty yikijxy yë kipy ka'ap yë nukoo ity jënakipy tëjk'akipy,pës ka mëku'uk yë jap yuk'ya'aknë ka mëku'uk yë jap y'uktsoknë oy yë' ja niijpyim ,oy yë ja këëjyëm këmëtën yë myuxy,këmëtën yë pyu'ujy ka'apënën yë ni'ipy tsëky,jatë'n mëku'uk ëxäm nëkapyxy Ëts nxëëw Magdalena Orozco Vásquez Mëku'uktëjktë xäm ëjts n'uknëkäpxt n'uknëmatyäktë yë jii'nk jii'nk yë xyëëw,titsyi jii'nky mä yë ku yë yëny mëj yë yëny tsakox yomp yë',tiy yë 'yëny mätsyii tsim jaak ëyyë ku yë wa' ku yë tiiy yikxon të yyëny,wa' tyikwä'äntë teem,miti ja tsajpkääj yik wa'ap yikta... tyayuupy jatsyi wyä'äny jëts ijty ja majäätyëjk tyikwämetë teeny ja ijty xyëëwmë miti escalërë yik pootp,ja'ts ijty yë majääytyëjk yë tyikwä'äntë yë jii'nky,miti yikxon tiy kats yë ëxäm yë teeny y'uktunë tum eskalërë** xäm tunëp,tëtsën yë kipy jatën yikmatstu'uty,katë'n yuk yik ëjxëënë jatë'n,sämë ijty ja majäatyëjk tyktuntë tyikpëjktë jats naytë'n ka nyäjx'pëxy ejtp yë oy omäj yë ity ka yë nëjment ku yë nyäjxpëxy mä yë ntëjë'nt mä tyimtsääjtuun,mää...mää nuko tsäjjojt jatsë'n yë mutsk nëjxpäjtënt,përë** ku yintëj oy omääj majatyits yë yëëky yë'ëts mëku'uktëjk ëxäm nëkapxy nëmatyajkpy. Ëjts nxëëw valentina Vasquez Martinez pëts yä'ät kipy unk xa yikxëtëjp yäät jii'nky kipy yë xyëëw pë tisyi wyäämë? pës nëjp äjtp miti yikxon tiiy yontëp yiknëjp'äjtëp yë,ka yäät tsyëëyë,ka yä'ät ti wyä'än y jayku jatë'n yikjäxp yë'më yikkukäp'äjtp yë'ëmë yik teem äjp yë'ëmë yiknëjp äjp yë'ëmë jatëntsyä'ät tumë yäät kipy ka'ap yë tiij ji'kxy ka yë tiij y'ëky ja yë jëyujk unk yë tsyiip unk yë waajnaty y'atskumu'kxtëp,përë** ka yë ëy yik oktë,kam yë ëy yik jë'kxtë ka yë tii jëyujk yë ji'ikxyë xa yi pyijy xa yëë jë tyëëm yë yë jëyujk ,tsujk iiy jëkxëyëtëp yë yë wëkojnëp,wekajpëp yë yi ujts jëyujk yintëj jyëkxtëp miti näjxjutjëtypy tsenaatyëp,näjxjëtypy tsenaatyëp yë jëyujk yëë tsyi jyëkxtëp,yë tsyi wya'atëp,tyajjukyäjtëp tipë ka yi wyë'ëy ka yëë ji'ikxy,ka yë pën tji'ikxy xë yë' kipy yë tump,para** nëjp para** teem para** kukäp, jatënts yë tyumë uk mäts muum wom muum pyityimy nëëykipy ku y'atsnëëy muum wom ja'ts tunk pätp nayëtën kyëëky ntëj wa kipy äjtmë,yëpë kipy yëpë, yonp äätsp yë tsapyonp yë ya'akp yë,ka yë mutsk ity,ka yë mutsk tyanë mëj ampy yë' yeeky naytë'n,mëj kipy yyëëky ka' yë mutsk kipy,yëëky përë** këjxp yë yyëny këjxp yë tysapyëny ka yë naxpy ity jatë'n tsyä'ät tyunk tmeetaty tyunk ntëj ntëj wa ntëjënt tunk pätp yë'ëpë kipy ka yi nukoo ja wëntëkëy miti tiiy yikxon,tunk pätpsën yë jayëëpë kipy yë'ëpë jatë'n tyuuyë'ëy yë jya'jatënts yë yik ajot'ajty yë' yik jäxp yik pëjkp yë' ku yë tsyiitsy ku yë piky mä wënkon,yik jäxp tsyë' ja yë wintëkëy mä jakam jëxkëm ëxëm yää ntëj yä'ämpy tsyëënë tyanë yë ujts yä yeeky yä kutsääy jyi'ijy yääj kipy'ajtp yë yyääj,yääj yë kyunääxjë kyukämë yääj y'ëtëp yë yääj,yë'ëpë kipy jatë'n tsyityunk'pääty,jatën tsyë yik ajot'ajty yë'pë kipy,jatë'n yintëjënt yik'pëëty yik jëë'tsyi,jatë'npë kipy ku yë mä tiiy mä ëy jatë'ntsën yë kyukäp y'ëyë, wom y'ëyë,nëjp y'ëyë nëjp y'ëyë jatënts yë'pë kipy tyu'më jatë'nts yë ëxaaj ëëtsyi yäät nyiktuny yikpiky yë kipy yääj tujk jëjpyë jayë 'yujts'ajty ka yë kawënäjäkpiky 'yujts'ajty,ka yë kawënäjäkpiky yë'ëpë xyëëw a tëë tum jii'nky äjtp miti jii'nk tyimyyiktëjp majaty kipy yë yyaaktë,ka yë mutskipy,ka yë mää myiku'uk yë'ëpë tum jatë'n yintëj xyëëw yë'ëtë,ka yë mää tyëkatsy jatën unk yë'ëyë. xa yë ääy yë ujts të nëkapxy nëmatyääky,Bonifacio Orozco Vasquez. Ejemplar Treinta y Nueve Mil Noventa y Cuatro Familia cletrase,genero cletra Arbol de Cuatro Metro con fruto Café Maduro.