Yä'ät jë nëkäpxwampy, nëmatyä'äkwämpy, tii yä'ät wyä'äny, wa' ëëts yë nikwä'äny yuun, wom, jate'n ëëts yë nyiktunkpääty, jats yë kipy, jats jë jä'äxy jate'nyë, ka' yë ëy nukë yëëny jayë, jayë tyany, jaayë nyëkumats, wëne'nën jate'n ëën nyik tunkpääty, wom, yuun, jate'n yë ja'yë wyä'äny, jats jë kipy, jats jë jä'äxy, jate'nyë, ja'yë ëën nyik tunkpääty, ka' yë abonë**, ka'ap yë tiij, ka'ap yë määj, nisutsë'ampy yë', jëts ka' y'ääy tsyëëyë nayëte'n, yë'të'n jate'n, ka yë jëyujk yë t'oktë, ka' yë jëyuujk yë tjëëkxtë, jats ja t'okojtë ku myutskaty, ku yuunkaty ëë.... jaa...., kupewtë, kukontë nayëte'n yë tsyiip** yë päjtëp, tsyiip** yë natyijy kyupyeetëp, kyukontëp, jate'ntsën yë' ëëts jate'n tuny, yik piky nayëte'n yä'ätpë ääy, yä'ätpë ujts, yä'ätpë xoj, përë** jayë ka' nukë tyim yëny, ka' yë nukë pyatëkë jam këxp, jamën komo**, quince** metrë**, diez** metrë**, ka' jayë tyim tyany como** cincuenta** metro** jayë jyäwë tyän'ëëky jayë kyumatsënyë, patsjëntej jate'n yik tijy, Alberto Torres López. Mëku'uktëjktë xats jatu'uk ja ääy ja ujts, ja ääy ja kipy jatu'uk nëmatyä'äkwä'äny, miti atëm najääwëntëp yää, ja xoj kipy atëm nukëtijyëntë përë** jap ja xyëëw yë', miti jë nëkäpxwampy, miti ë xëmëëyëntëp jënko'on, jënko'on xoj jate'n atëm nxëmëëyëntë, yë'ëts ëts nëkäpxwampy, nëmatyä'äkwampy, sutsë atëm yë nyiktuunyëntëp, sutsë atëm yë n'ajot'äjtyëntëp ku yëk kipy'aty jya'aty tunkpätp yikajot'ätp jayë ku jate'n ëts nëmatyä'äkwä'äny sutsë atëm nyik tuunyëntëp tii jaty yë wyä'äny, tii jaty yë tyunkjëëpëp, ku yik najääwë ja' yë wyä'äny, jä'äx kipy, ja' n'ats po'ojtëm xoj kipy, xoj jä'äxy ja jënko'on ja n'ats po'ojtëm, jam të yeeky jam n'ats exënt jëts nënëkxëntët, tity ja wyä'äny jä'äxy kipy ja wyä'äny, ja' këxp ku yë yik tijy jenko'on, äk mapxy yëte'n yë'pë xoj, yë'ëpë kipy, äk mapxy, ka'ap yë jatyë ëy tyëy ku yë tsyuxk po'ojtëm, tsuxk ntsakxën, jate'n yë tsëky nats pootë, jaku yë y'ääkunk yë mapxy ka'ap yë tsyojk tëpiky jatyë ku yë tsuxk njënkämpën, tsuxk nyik juptëëjtsën, pats jate'n yëk xëmë'ëy jënko'on yë'ëts jë nëkapxypy, xë'ëts jë nëmatyakypy, tumpts yëte'n yë' kuwänë yik ajot'aty jamyë yik exkukë, jamyë yik ejxiiy, jam jë yuun, jam jë teemë mä yë yeeky mä yë y'ëyë yik expääty ja yuun, tump ja' yikajotätp ja', uk jamts jë tiypyë muum yëk pääty ja'ats teemë yëk...., nëkxëm uk ja'ats teemë po'ojtëm, jate'n yë tyunk pääty, jatu'uk nayëte'n, jam jë y'aw.... y'awäj jam sääj, jaa kipy, jotmëny ja wom, jotmëny ja tunkpajt nyikxy yëk ajotätp ja jate'n, jate'n yë'ëpë kipy tyuny, ku ja wom, ku ja yuun, jate'n yëk ajot'aty, mäyë yik wëmpootu'uty mä yëk näxpëëty ja jä'äxy ja kipy may jëts ja uunkonë yikxon xëmuumy najääwëntëp atëm ku ja ääy, ku ja ujts yik pëëty, kuwänë xyëmumy, sustëts ja tyunkpätmë jaa ujts lëtsyky ja yik tiijy ja xoj xëmumy'unk ku ja unk konë xëmumy ja ääy, ja ujts, ja'ats ja tsyiip** jëts ja jëyujk y'okooktëp, përë jaayë ja tjëëkxtë jayë ja t'oktë ku ja y'uunk'aty, kuts ja yoonë, kuts ja myajäänë ka'ap ja t'uk oknë, ka'ap ja t'uk jëëkxnëtë, jate'n yë'ëpë ääy, yë'ëpë ujts tyuny, yë'ëpë xoj kipy, yä'ät atëm nxëmëëyëntëp jënko'on xoj, jate'nts ëts yë tënëkapxy, jate'nts ëts të nëmatyä'äky ku ja' yë wyä'äny yuun, jä'äxy, teemë, jate'ntë yë tyunkpääty yë'ëpë jä'äxy yë'ëpë kipy, jate'nts ëts yë nëkapxy, jate'nts ëts yë nëmatyä'äky yë'ëpë ääy, yë'ëpë ujts, yë'ëpë kipy, jate'nts ëts yë n'ääw, jate'nts ëts yë n'ayuujk nyaky, ëts nxëëw'atypy Gildardo Jiménez. Ejemplar treinta y nueve mil sesenta y cuatro, familia Fagaceae género Quercus, ee arbol de mmm, de ocho nueve metros, eeh con frutos verdes.