*Bueno** mëku'uktëjktë, yë ujts mëtits ëxaaj jatu'uk nnëmatyä'äk[w]anypy, wa'aj yë xyëëw tsaj[p]kä'ujts. nayëte'n Jate'n ëëts jë *npajpaa** tëë xyuk'awejë tëë kux'akajë, ja nteety ja ntääk. Wa'aj yë ttejtë tsaj[p]kä'ujts. Ja'akëjxp ku yëv..., ku yë tyëëmë, wa'aj yë tyëëmë, wënanp yë tyëëm yë'ëj. Wa'aj ..., ku yë tyi'itsy yë tyëëm jëts yëkxon xyëtiy. Jëts y¨¡e jate'n yyëktakuyaty amëjtsaj[p]kääjën ja'aj ku yë wäjmëët, jate'n kyaxi'iky jëts jë tyu'tstu'nk. Jate'n yë kyaxi'iky amëjjëyujkën tsaj[p]kääjën. Ja'ats jate'n .... Yë tyëëm may yë tyëëmë. Ja'ats ëëts 'yity, ku ëë nmutsk'aty, *pës** ntakuyajtypy ëëts 'yijty, yëkxon ëëts yë nyëkte'pxji'iky yëkxon ëëts yë nyëkwënä'äny. Janytsy wa'aj xëtejt... xëtejtp yë'ëj ku yë yë wye'ey tyëtskëtä'äky. Ku yä'ätpëj'ujts, määj ëëts yë ntejn tëë n'awejë n'akajë, *pës** jaaj yë ntejn *mäsë** 'yity määj jo'kx'etjëëjty jëts mäy... määj 'yany. Ejxëm xem apä'äjttum ejxëm xëm Pëtyëjkp, jate'n yë ntejn yä'ätpëj'ujts, jam yë yyëkpääty, jam yë may'amypy yyontë, majaty yë jam yyontë. Ee, tits yë nayëtë'n wyä'äny? *Pës** wa'ats yë'ëj, jyëë'kxtëp yë ujts jëyujk yë tsaj[p]kääj yë'ëtë, yë tsyiip yë jëyujk. Janytsy yuu'nk jë 'yääy yë'ëj, mutsykonëjaty jë 'yääy yë'ëj *për** yuu'nk yë'ëj. Yë'ëts yë jëyujk tsaj[p]kääj jyëë'kxtëp Yë'ëj yë 'yojktëp. Jëts nayëtë'n jë pyijy, pu'tyskonë yë pyijy. Tyajmujktëpts yë pijymyuyu'kpë yë'ëtë, yë totktë, yë'ëtë mëti kakwëtejttëp. Mëti pä'äk yyëkpëtsëmtëp. Yë'ëj yë myuu'ktëp, yë'ëj jany..., ja'aj ku janytsy tsuj yë pyijy yë pyëtsimy. Pu'tskonë yë pyijy. Jate'nts yä'ätpëj'ujts ëjts nnëjäwë. *Pës** wa'atën yë'ëj, *estee** [n']enk'ajtypy ëëtsëtën yë 'yijty. *Pero** nayëtë'n yë ujts ntejën tyuny ku yë tsaj[p]kääj jëyujk yë jyii'kyxyëyë. Tits ëjts ëxaaj nnëmatyakypy mëti xyëëw tsaj[p]kä'ujts, tsaj[p]kä'ujts tsaj[p]kä'ujts. Ëjts nxëëw Victorina García González. Ejemplar 39147, familia Leguminosae, género Crotalaria, yerba subfruticea de 60 centímetros con flores amarillas y frutos morado verdosos