[Ë]xyäm yä'ät ja ääy ja ujts njaak'uknëmatyä'äkt. Yä'ät ja kääj'äkx, ja kääj'äxkkujtäk mëti yä'ät naxypy mëti yä'ät eej kajaaj ja ..., majpyxy ja 'yawäj ujk jatëne'nts tyajknë. Jate'n yyëkkajpyxy ku yä'ät ja ..., yë jaayë 'yawäjë 'yaxeenyë nyënyaxkijxy. Jate'nts yë mëmëj ja'ayë yyoojnji'iky. Jamëtën yë jyäwë majtsktsä'ät tëkëktsä'ät. Jate'n yë yyontë. Ja'aj ku yë wya'atë ..., ka'ap ëy ja wa'aj pyäätyë ja ja än ujk ja ..., yä'ät ..., määj yë jyayëk..., ntejën 'yettë yë'ëpëj'ääy yë'ëpëj'ujts. Jaaj nyëjkkyojpk..., kojpk..., kojpk..., kojpk'akujky, nyëjkkyojpkkijxy. Jate'n, ka'ap yë ëy teej määj yë mok..., mokkäm määj yë mokjoojt. Ka'ap yë jam yyëkpääty yyëk'ijxy. Jamëmts ja kääj'äxk, ja'aj mëti yontëp. Kuts yä'ät yë kääj'äxkkujtäk, wa'aj yë'ëtë ..., nyëjyate'n yë 'yettë awa'aj..., nyëwya'aj ..., nyëy'atëk'ëjtuujy. Jats yë npääjtënt jats yë n'ejxënt. Jate'n yë majjää'tyëjk tkäjpxtë, kääj'äxkkujtäk. Ja'aj ku nukë matskonë nukë wa'akonë nukë takkonë jate'n tsyee'tsnëtë. Patyën jate'nën txëtejtë. Jëts yë pyijy, wa'aj yë pyijy yë'ëj, pu'ts yë pyijy. Kuts yë ntejën yyaa'kpëtsëmmë nay[ë]te'n, ey ..., ku yë yë wya'u'nk yë tyëëmpety ujk yë 'yumy jëts yë yë wa'aj yë xëwinypy twa'atë tnëmentë. Jëë twa'atë tnawëtettë ujk tmuuktë, säjaty yë jam ee tmëtapyäättë jëts nay[ë]te'n yë yë wa'aj ..., ka'ap yë tsyëëyë ka'ap yë tiij. Jate'n yë ja'ayë wyëntëkëy ku yë myajjää'yënyë. Ku yë myajäänë, wa'ats yë'ëj yyo'tsp kump yë wa'aj yë jate'n ..., nay[ë]te'n ka'pyxy säm jë kääj'äxk. Jëts yë jate'n wa'anë ..., ey ..., ku yë myajjää'yënyë, kump yo'tspts yë nay[ë]te'n. Jëë, patyts yë nay[ë]te'n nayë kääj'äxkkëntën yë'ëj jë jyëëjp ujk yëte'n jyëpkëjxnë, ja'ayëtën yë naxypy. Patyts yë majjää'tyëjk yë jate'n txëmo'otë txëtejtë kääj'äxkkujtäk. Jate'nts yë ääw ayuujk [ë]xaaj ee nyëknaxy, jate'nts [ë]xaaj nnatskäjpxë ujk jate'nts yë ääy yë ujts yyëktijy, kääj'äxkkujtäk. Yë nxëëw José Pérez Vásquez [Ë]xaaj nnëkäjpx[w]ä'äny nnëmatyä'äk[w]ä'äny yë ...kujtäk, kääj'äxk, kääj'äxkkujtay ...kujtsë'ëtsy. Jate'n ëëts yë ntijy jate'n ëëts yë nxëmë'ëy. Ëjtpts yë kämwiiny, kämjëëjty yë 'yijty; mokjëëjty, ejtp yë nay[ë]te'n jaaj. Jëts jate'n yë majjää'tyëjk ttejtë kääj'äxkkujtay. Ja'aj yë 'yijty yyëktijy. Ja'ats ëëts ëxyäm npakajpyxypy nay[ë]te'n. Pëty .... [Ë]xats jë nkäjpxnaxy nay[ë]te'n, *pës** ..., jats ëë wa'aj ..., tsuu'kyxy jë 'yääy jats pu'ts jë pyijy, jats jäämyëjk jë tyeky. Jate'n ëëts [ë]xyäm nkäjpxnaxy yä'ä[t]pëj'ujts yä'ä[t]pë xyëëw, kääj'äxkkujtay kääj'äxkkujtäk. Jate'n yyëktijy yë'ëpëj'ujts. Alberto Torres López. Ejemplar 39057, familia Asteraceae, género probablemente Hidalgoa, yerba de cuarfenta centímetros con flores de lígulas amarillas.