Wa'aj yä'ät'ujts, n'ijxyëp ëëts yë'ëj. Wa'aj Yë'ëj, yaa'kp yë mëj. 'yëjkypy yë *tsyiip** yë'ëj ku yë 'yuu'nk'aty. Yëkxon ëëts yë ntaj'ajpootë. Jats ja tsaj[p]kääj, nayë 'yëjkypy yë tsaj[p]kääj yë'ëj ku yë jate'n 'yuu'nk'aty. Kuts yë myajjäänë, ka'aj yë ëy t'uk'ojknë. Jats wa'aj yë´ëj, nëë'aki'ijy yë 'yity. Ujtsjëëjty äämyjyëëjty yë 'yity. Jats pëjp yë nayëte'n. Tajmujkëp yë *serëjëyujk yë'ëj. Ni'ip... wa'aj .... Pä'äkmu'ujkëp yë *serëjëyujk yë'ëj, xëpinykytyë. Jats kuts yë myäj[jäänë]. Nay[ë]te'n ëëts yë njä'äxy'äjtnë ku yë tyëtsnë ku yë myajjäänë. Jats ëëts yë njä'xnë. Jate'n. Yikpätpts yë'ëj, wo'mkipy. Nayë tunp yë nayëte'n. Isabel Orozco Vásquez. Wa'ats yäm nnëkäjpx[w]anypy nnëmatyä'äk[w]anypy yë jonween. Wa'aj yë t'ijxy jë 'yääy, amëjkutypy'ääyën amëjxejts'ääyën. *Përëj** ka'aj, tëkatsy jë xyëëw yë'ëj. Ka'aj yë ja'aj txëëwë kutypy, xejts. Ja'ayë jate'n kyaxi'iky yë 'yääy, ejxëm jë kutypy'ääyën. Wa'ats yë'ëj .... Tiij yë wyä'äny? *Pës** nyëkjä'äxypyëtsimypy ëëts yë'ëj, njä'äxypyëë'typy ëëts yë'ëj. Mëjk yë tyëy. Ka'aj yë jate'n tyëy ejxëm yë tseenën. Ja'ats ëëëts yë nyëkwä'äny. Kuts ëëts yë ..., kuts yë 'yuu'nk'aty, kyu... ku xyëmumy jats yë wye'ey jë tsaj[p]kääj jëyujk yë 'yëky'ë. Pëjpts yë'ëj tëmëpts yë'ëj. *Pës** jëy'ääy... jëyujk yë ajot'äjtëyëp jëyujk yë jëë'kxëp. Jate'ntsëtën ja jujky'äjtën nyaxy. Tumjaayë ja wa'atë ja jëyujk ja jyii'kyxy pyëtsëmtë. Ëjts nxëëw'äjtypy Valentina Vásquez Martínez. *Wenë**, wa'ats yäm nnëkäjpxwanypy yë kipy yë ujts mëti'ij jonween yëktejp. Ja'aj ëëts yë ntijy Säts yë t'ijxy jë 'yääy? Tsë'ëtsy jë 'yääy jëts *nëjsurkjëj** pyatki'py. Yonp yë'ëj yaa'kp yë'ëj. Mëj yë yyëny këjxp yë yyëny. Tunpts yë'ëj, ojkëp jë tsaj[p]kääj yë'ëj. Jëë'kxëp jë *tsyiip** yë'ëj, jëyujk yë'ëj, joon yë'ëj. Pënë tijaty yë jyii'kyxypy ku yë tyëëmë. Tëëmpajtp yë'ëj. Poop yë pyijy jats yë wye'ey tyëëmë. *Tumkanik'unä'äjkën**, säm jë mutykypyajkxtëëm. Jate'nts yë tyëëmë. Jëë'kxëpts ja jëyujku'nk yë'ëj, jaaj jë joon, ja xëwinykytyë ja kuumyu'utë. Jate'n yë tyajmuky'ë ku yë pyijy. Kuts yë yaa'knë kuts yë myajjäanë jëts ëëts yë npëëty jëts ëëts yë njä'äxy. Njä'äxy'ajtypy ëëts yë'ëj. Tsuj yë tyëy. Nayë wo'mpëtsëmpts yë'ëj, nayë tunp yë'ëj. Jam ja 'yawäj jam yë tiij nukë tiy nay[ë]te'n yyëny. Nayë npäx'ajtypyts ëëts ja'aj. Jate'n ëëts yë nyëktuny yë ujts. Ëjts nxëëw'ajtypy Emerenciana Vásquez Martínez. Ejemplar 39087, familia Sabiaceae, género Meliosma, árbol de 20 metros con flores verdes y frutos verdes.