Wa'aj ëëts yä'ät ntijy tsäjptskäätsy. Yonp yë'ëj. Tumyëny yë yyëny. Jats yë pyijy. Jats yë wa'aj yë ëë nyëkwä'äny, kä'äjp, wo'... wa'aj kä'äjp, päxy ujk tsaj[p}kääj yë 'yëjkypy, tsyiipy yë t'ëky. Jate'nts yë tyuny. Jats yë wyëj... wëj... joon yë tw...; yë xuu'kx, yë'ëj tpijymyuuky. [Ë]xaaj yë pi'iy... [ë]xaaj yë *serëjëyujktë** jëmyjyëyujktë. Jate'nts yë tyuny. Jëts ejtp yë ëy ë määj, [ë]xaaj kämjëëjty [ë]xaaj näxwënkijxy. Ejtpts yë muum. Isabel Orozco Vásquez. Wa'ats yäm nnëmatyä'äk[w]anypy yë tsäjptskäätsy. Tits ëëts yë tsäjptskääts nyëkwä'äny? Yë wa'aj ëëts yë nyëkwä'äny, nyëktunypy nyëkpijkypy ku yë 'yuu'nk'aty myutsk'aty. Wa'aj yë kuj'ojkëyëp yë tsaj[p]kääj yë *tsyiip**, yë'ëj yë ojkëyëp. Kuts yë xats yonnë. yonp yë'ëj. Këjxp yë yyëny. Njä'äxy'ajtypy ëëts yë'ëj, ku yë pyajttëtsnë jats ëëts yë njä'äxy'aty. Jats yë *tyëmppë de julio, agosto**, jats ëëts yë *mäsë** n'atsjä'äxy. Ku yë të'ëts, ka'aj yë nëëj yë tyajtëk'ë[yë], tëpyëjkkojpëtën yë'ëj ku ëëts yë njënkäp'ë. Jats jatu'uk ku yë [ë]xaaj ... ëëts 'yij[ty] nmutsk'aty ka'ap jë enk teej, kujëtën ëë tëë nmutsk'aty. Tits ëëts yë 'yij[ty] ntajkuyatypy? Yë pyijy. Wa'aj ëëts yë 'ij[ty] nyukwä'äny [...] *sopa'ajtypy** ëëts yë 'yijty. Wa'aj ëëts yë'ëj, ntojkx'ajtypy ëëts yë 'yijty ku ëë nmutsk'aty jëts ëëts yë ntakuyaty. Yë'ëts ëëts yë 'yijty jate'n nyëkwä'äny. Ka'aj 'yijty jë enk teej ku 'yijty jeky'ënëp. Jate'n ëëts yë n'ejxkapy paty ëëts yë *mäsë** yë'ëj ntejënt ntyimynyëjäwë ku ëëts 'yijty ntajkuyaty, yë'ëj. Tits ëëts yë jatu'uk nyëkwä'äny? Jate'n ëëts yë npäx'aty, ku ëëts ja ntsaj[p]kääj yë ntapawëpy njëyujk yë ntapawëpy. *Mäsë** yë jajp jë tyunk yë'ëj. Yë'ëj ëëts nkä'äjp'ajtypy ku ëëts jë nkaaky ntojkx nyëk'ëyë. Ntojkx, yë'ëj ëëts yë ntajkääpypy yë ntojkx, yë'ëpëk.... Yë'ëpë'ujts, yë'ëtën kajää'wëp. Ëjts nxëëw'ajtypy Valentina Vásquez Martínez. *Wenë, wa'ats yäm nnëmatyä'äk[w]anypy yë yë käätsy, tsäjptskäätsy. Wa'ats ëjts yë ujts n'ijxy'aty, yonp yë'ëj. Yëny yë yyëny pejy yë yyëny, tsujkonë yë yyëny. Jats nyëktunypy ëëts yë'ëj npäx'ajtypy ëëts yë'ëj. Nwo'm'ajtypy ëëts yë'ëj. Wo'm'ëë'yëp yë'ëj. Wo'mpëtsëmp yë'ëj ku yë yyaa'knë. Njä'äxy'ajtypy ëëts yë'ëj. Yë'ëj ëë ntë'ëtskipy'ajtypy ku tuuj ku poot, yë'ëts ëëtsën n'ëjxaapy, yë'ëj ëë npoo'tmujkypy. Ka'ap yë ë[y] nyëënaxyë ka'ap yë ë[y] nyëmatsy'ë. Tsuj yë jyä'äxy'aty, tëëpy yë'ëj. Jate'nts ëëts yë nyëkwä'äny jëts yë pyijy, yëktajkuyäjtp yë'ëj. Ja'ayë tsujkonë pyijy kyaxi'iky, nukë may jë pyijy yë'ëj. Jats ëëts yë ntajkuyaty. Jate'nts ëëts yë nyëktuny nyëkpiky. Ka'ap ëëts yë nukë nyëkwëntëkëy. Tunp yë'ëj. Nay[ë] ojkëp yë tsaj[p]kääj yë'ëj. Yëk'ëxaapy yë'ëj ku moojk ku kämtëëy, ku määj ääy ujts kya'uk'ejtnë jëts ëëts yë'ëj ntsaj[p]kääj nmë'ëy. Nta'atsëëjp'ëp ëëts jë ntsaj[p]kääj yë'ëj *ntsyiip** yë'ëj. Jate'nts ëëts yë nyëktuny yë kipyu'nk. Käätsy yë'ëj, tsäjptskäätsy yë'ëj, ja'aj yë xyëëw. Ëjts nxëëw'ajtypy Emerenciana Vásquez Martínez. Ejemplar 39086, familia Rosaceae, género Holodiscus, arbusto de 8, 9 metros con flores verdes.