(Eej mëku'uktëjktë, yë xäätsy ëxaaj nnëkäjpx[w]anypy nnëmatyä'äk[w]anypy. Yë xäätsy, Tiij yë xäätsy? Määj yë 'yity? Määj yë muum kajaaj xyää'tsnëtë, may, kawënäkween, kawënäkpiky; ja'akëjxp ku yä'ät jë nay[ë]te'n ja tsaj[p]kääj tjii'kyxy tsäjkääj t'ajot'aty. Sutsots yë kë'm nyänkmyayëyë yë xäätsy? Wa'aj yë'ëj, kë'm yë pyojwa'akyxy. Mäts yë *mäsë** 'yity? Määj nyënyatëk'ëjtuujy, nawä'ätstuujy. Jate'nts yë 'yity ujk jate'nts yë tsaj[p]kääj yë t'ajot'aty ujk myëtsënaapyts yë kuuy yë'ëj, kuumyu'utë. Tsënaatyëp yë jajp nay[ë]te'nmë. Eej, jate'nts yë wa'aj yë t'ajot'äjttë, yë tsajppäxtë, yë *burreektë**. Jate'n yë tyëktuntë. Jëts jatukpikymyë, jaaj ja'amë mëti yyëktejp tsuuts. Nay[ë]te'n t'ijxy säm yë xäätsy. Kuts ja tsuuts, Sutsëj ja tsuuts eej t'ijxy? Määj ...? Wa'aj ja 'yääy ja'aj ..., wa'aj ja'aj pejykyonë, wënmutsk, patë'ëtskonë ja 'yääy jëts kujk'aa'..., kujkjäwë ja 'yaa'tsnë ja tsuuts, ka'ap jate'n säm yë xäätsy kawëne'n tyajknë kawëne'n xyäätsnë. Jotmënyts yë jate'n paty yë xäätsy ttejtë. Jate'nts ja tsuuts eej wya'amë ..., nay[ë]te'n 'yuunëmë nay[ë]te'n pyëjmë, tumpatë'ëtskonë ja 'yääy, tummutskkonë. Ja'ayë tumyënytyë, tumkujk'aa'tsnëtë. Jate'nts yë tsuuts ja tsuu'wejtsmë, jate'n yë tsuutsmë tyunmë. Nayë wa'aj yë..., tsaj[p]kääj yë'ëj 'yojktëp, ja ..., tsaj[p]kääj jëyujktë, ja pëktä'äky mëti yääj yyëkjakyajptëp yääj näxwiiny yääj naxkijxy. Jate'nts yë t'ajot'ättë. Jats yë jate'n 'yity ku .... Mätën jëne'ekëj npääjtënt? Män ..., määj jëpiky, määj natspëk'ë. Ka'ap yë jajp teej määj yä'ät ja moojk ja käm yë .... Määj yä'ät ja xëjk yyëknëkämë. Kuts tupa'ääjy jëts jate'n wëntäkjëëjty. Jate'nts yë y'ettë. Ka'ap yë nääjx yë t'apaxtë, ej..., tajknaatyëp yë ë määj, jam jë tsuuts jam jë xäätsy. Jate'nts yë nwënku'ejxa'ënt, jate'nts yë n'ejxkäjpënt ujk nay[ë]te'nts mee x'ejxt xko'ot kutan janytyëkatsy, mëti'ipë xäätsy jëts mëti'i'ipëts tsuuts? Ja tsuuts më muktsk ja ja 'yääy jats ja ..., ja ..., jats ja xäätsy ja'ats majatyëts ja'aj xyää'tsnëtë, wyëjnëtë. Jate'nts yë ääw ayuujk [ë]xaaj nyëknaxy. José Pérez Vásquez Yä'ät nnëkäjpx[w]anypy nnëmatyä'äk[w]anypy, yë xäätsy. Ku majjää'tyëjk txäätstë 'yijty yëte'n, sääj yä'ät [ë]xääj. Jate'n 'ijty ttuntë, ttuntë, ttuntë yëte'n. Jats xäätsy yyëktijy. *Wenë**, [ë]xyämts ëjts nnëkajpyxy nnëmatyä'äky nay[ë]te'n. Jats tyawa'atëp ..., tyatëjkkojtëp, tsajptëjkkojtëp nay[ë]te'n tpëktä'äktë nay[ë]te'n. Jats jate'n yë 'yijty tyëktuntë jëts jë tsaj[p]kääj jë *tsyiip** t'ëky tjii'kyxy nay{ë]te'n. Jate'n ëëts [ë]xyäm nnëkajpyxy ëë nnëmatyä'äky nay[ë]te'n. Mëët ja majjää'tyëjktë, wëne'n ëëts tëë x[t]uk'ijxy x[t]uknëjäwë *pës** [ë]xyätë'n ja pyijyu'nk [...], nyëjtsyuu'nkjääm pyijy. Jate'n ëxyäm ëë nnëkajpyxy ëë nnëmatyä'äky. Jate'n. Alberto Torres López Ejemplar 39044, familia Poaceae, yerba de 1 metro, pasto amacollado.