Myëtukpiky jatu'uk yë ujts ujk yë tsi'ipy nnëkäjpxt nnëmatyä'äkt, yë ëxmotspatsy. Wa'aj yë ëxmotspatsy eej 'yity mokjëëjty ujk ejtpts nay[ë]te'n muum mäaj yë wëntäk, jaaj määj yë tsaj[p]kääj tëë wyëtity. Säts yë 'tijxy? Wa'ats yë ejtxtë, yëny jë 'yääy jëts jë jyëëjp tumyo'tsp, tumkump tumyo'tsp yë ëxmotspatsy. Nyëpatë'ëts yë 'yääy yë'ëj, nyëwa'aj yë'ëj ..., nyë.... Jëts wa'aj ..., jëts juun, nyëy'eemy, jate'n yyëktontë jëts yë pyijytyë na[yë]te'n. Pu'ts yë pyëjtë. Jate'n ja pyijy yë pu'ts t'ijxy jëts yyëny yë tyanë. Wa'aj yë yyëny, jä'tp yë oy wëxujk xä'kën, jëëj, wëxujk'axä't'a'ën, jate'n, kun ja n'atsä't'a'ën, jëëj, wëxujk atsä'ätë. Jate'n n'uknatsjää'w[a']ënt, yyëny Jate'nts yë ëxmotspatsy, nyëwa'ats yë'ëj nyëjkyo..., nyëjkyump nyëjyo'tsp. Wa'aj yë *mäsë** nyëyëkjii'kyxy kutën yë tyojkx'aty, ku yyëktëjkyxy, ku yë ..., ja kää'yën uujkën nyaxy jëts yë yyëktsi'ipy'ëky jëts yë yyëkkäänë ujk yyëkniiyë. Jate'nts yë yyëktëjkyxy mëët jë änu'nk. Jate'nts yë tyuu'witsy, jate'nts yë'ëj myëtukpiky, yë'ëj ..., yë'ëj ëxmotspatsy. Jate'nts yë tuu'nën yë pëjkën tyuu'witsy ujk tyuu'pääty jëts jate'n yyëktukmatowtë nëkajpyxy nëmatyä'äky Jëts myëmajtskpiky, wa'ats yë'ëmë, yä'ät mëti yyëjtep eej namatytyëjkyxy Wa'ats jë 'yääy yë'ëj yuu'nk. Kuts yë yuu'nk yyëkpääty yyëk'ijxy ja 'yääy. N'ëjkypyts ëëts yë tsujkx. Ëë nwëjja'kkëjy jëts ëëts yë n'ëky. Jëts myëmajtskpiky, nwa'aj ..., ku yyëkpujmë jëts yë mëjkajmëj kään yyëktanëwijy jëts yë wejkyxykyëjxp jëëj yyëkwe'ey yyëkpäätsy ujk jam yyëkxwijy ujk jam yyëkkëxkëny jëts yë jate'n yyëkpäätsy. Yë'ëts ntejn jotkujk ujk nyëjya'ayë jyäwë jëjkytsy, yukjää'wëp yëkxon mëët jë kyäänu'nk, mëët jë kaaku'nk apëtejtënt. Jate'nts yë jyëjkytsyë yë na..., namatytyëjkyxy. Kuts myëtëkëkpiky, nay[ë]te'nts yë ëëj nyëyjyëne'ekëjawë jate'n tyuny ujk jëne'ekëjäwë jate'n yyëktëjkyxy ujk jate'n määj ..., ujk jate'nën yë yyëktajjotkuk'ë ku yyëktsi'ipy'ëky ku yyëktsi'ipytyëjkyxy, ku yyëkkänë yyëkniiyë jëts mëët ja 'yänu'nk jate'n yë yyëktajotkujk'aty, jotkujk'atyëmtën yë jate'n yyëk..., yyëkkay yyëktëjkyxy, yyëk'uuky ujk jate'nts yë myäjätuny. Jate'n yä'ät jë ja ääw ayuujk nyëknaxy ujk jate'nts yë namtytyëjkyxy ëxaaj nnëkajpyxy nnëmatyä'äky mëti jyaween tëë nnëkajpyxy ja jaaj. Yë'ëj ëxmotspatsy, nyënyay[ë]te'n yë t'ijxy ja'aj kutën mëmëjy tyëkätstë, jaaj ja'aj mëtu kump mëti yo'tsp jats ja'aj mëti ejxkujk, pejykyonë yë'ëj yë kyumpë yë yyo'tspë yë namatytyëjkyxy. Jate'nts majaty ja 'yääy. Jate'nts yë tyuny jate'nts yë tyuu'witsy yë tuu'nën yë pëjkën ujk yë nëjää'wën, yë tsi'ipy'ojkën. Jate'n ëxaaj nnëkajpyxy nnëmatyä'äky yë tojkxëk, yë tsi'ipy..., tsi'ipy..., tsi'ipytyojkx. Jate'n [ë]xaaj mëëts ntukmatëy. Jëts jë nxëëw: José Pérez Vásquez. Yä'ät jë nnëkäjpx[w]anypy nnëmatyä'äk[w]anypy ëxmotspatsy. Mëti majjää'tyëjk tyejtëp ëxmotspatsy. Jats jë 'yääy yo'tsp jëts jë tyeky tsujxk nay[ë]te'n jats jë pyijy, pu'ts pyijy. Jats wa'aj yë'ëj, yëk'ojkp yë'ëj, yëkjëë'kxp yë'ëj. Ku majjää'tyëjk ëë x[t]uk'ejxpääty, tu'tsjëtypy tyëkkë'ëtë jats yë yyëktëjkyxy, ëë ntëjkyxy mëët ja nteetytyë ja ntääktë. Jate'nts ëë [ë]xaaj ëë nnëkäjpyxy ëë nnëmatyä'äky yä'tpëj'ëxmotspatsy. Yëkjëë'kxp yë'ëj jëts 'yëkypy jë tsaj[p]kääj yë'ëj 'yëkypy jë *tsyiip** yë'ëj, *burreektë**, 'yëjkypy yë këy, 'yojktëp yë jate'ntë. Jate'n ëëts yë njëë'kx[t]amuky. Jëts yä'ät, namatsytyëjkyxy mëti yuu'nk jë 'yääy jëts ka'aj yyë'ëtsy. Jëts wa'aj yë nay[ë]te'n yyëk'ojkp, yëkjëë'kxp yë'ëj. Njii'kyxypy ëëts yë tsujxk mëët jë niiy mëët jë kään. Jate'n ëëts yë n'ëky tsujkx. Kuts yë majjää'tyëjk tyëkkëwä'äntë tu'tsjëtypy nay[ë]te'n jats ëëts yë ntëjkyxy jats jë niiy ttapujmo'otsëtë jats jë änkaaky yë mëët yyëktamëkayë yyëktamëtojkxë. Jats yë .... Kuts yë yyëktijy, të'ëxyëjk ojts nyamatsy'ëtë. Paty yyëktijy ëxmotspatsy, wa'aj namatsytyëjkyxy Të'ëxyëjk ojts nyamatsy'ëtë, nyëte'n ojts nyayukxäjnaxyëtë. Jate'n, paty ja jate'n yyëktijy ëxmo..., wa'aj namatsytyëjkyxy. Tëts ëëts yë ntëjkyxy, tëë ëëts yë n'ëky, tëë ëëts yë njii'kyxy mëët jë *tsyiipy** mëët jë *burreek**, tsaj[p]kääjtë, këyty, tutktë. Jate'n ëëts yë n'ëky Yë'ëts ëjts [ëx]yäm nkajpyxypy, nnëmatyakypy yë ääy yë ujts. Alberto Torres López Ejemplar 39041, familia Asteraceae, género Sonchus, probablemente son cucelorasyus, yerba de 1 metro veinte con flores de lígulas amarillas.