Jatukpiky nnëkäjpx[w]ä'äny nnëmatyä'äk[w]ä'äny yë mokpëëty jë myëku'uk. Nay[ë]te'n ttyimy'ijxy säm ja mokpëëty, nay[ë]te'n yë 'yity tsuu'nk. Wa'ats yë ok'ääjy yikxon jë 'yääy majpyxy jëts tsujxk. Ku nwëku'ejxa['ë]nt tsujxk yë'ëj kuts ja patki'ijy ujk kun ntejën n'ejxënt, nwën'ejxënt njëp'ejxënt, wa'ats yë'ëmë tsuu'nk. Majtskpikytsëtën yë 'yääy yë ujkën tnëjkëjxp'aty. Tsujxk wyënki'ijy jëts jëxki'ijy, yë'ëts tsuu'nk. Jate'nts yë jajp 'tijxy yë yë 'yääy jëts jaayëts yë majpyxy jëts tuktsä'ätjakujkpën nukë yëny. Jëë', payëny, palëw'itskonë, jate'n yyëkkajpyxy, jëts jë..., jamnëmts yë pyijy yë pyety. Kuts yë pyijy yë jate'n ja jam 'yity jawyeen, wa'ats yë'ëmë..., eej ku jate'n 'yity umy. Umy jë majjää'tyëjk tkäjpxtë ku ka'anëm pyijy; kuts yë umy 'yity jëts yë jats yë jëyujk yë muuktë ujk jats yë kuuy yë muuktë. Pë tikëtën jajp sutsëkën jajp? Kuts yë wyënpëjwä'kxnë. Jate'nts yë ëxaaj nnëkajpyxy nnëmatyä'äky, [...] paty jate'n.... Eej, kuts yë wyënpëjwä'kxnë jats yë tyëkäjtsnë, jats yë ka'aj määj n'ijxy jë jëyujk t'uktunk'äjtnë. Jate'nts ëxaaj nnëkajpyxy. Jëts yë.... Mäts yë nay[ë]te'n ntejn 'yejtmë? Määj yë tsäjptsnääjx jëts yë tsä'akujky, ka'aj jyäwë määj n'ijxy, nyëyjyaaj yë'ëj määj tsänääx ujk pu'tsnääjx, nyëyjyate'n, nyëyjyaaj. Jate'n yë 'yettë yä'ätpëj'ääy yä'ätpëj'ujts, yë mokpëëty jë myëku'uk. Pë tiij.... Jotmënts jë xyëëw jajjaaj, ka'aj ['yuk]yëknëjää'wënyë. jate'nts yë 'yääy yë 'yujts yë'ëj. Nay[ë]te'n yë mokpëëtyën ttyimy'ijxy, ja'ayëtën jate'n tyëkatsy. Ku 'yok'ääjy majpyxy yä'ät ja 'yääy jëts jate'n sääj tëë nnëkajpyxy nnëmatyä'äky. Yë'ëts ëxaaj nnëkajpyxypy nnëmatyakypy yë ääy yë ujts, yë mokpëëty jë myëku'uk. Yë nxëëw: José Pérez Vásquez. Yä'ät jë nnëkäjpx[w]anypy nnëmatyä'äk[w]anypy yë tsäjptsmokpëëty. Wa'aj yë'ëj, tsuu'nk jë 'yääy jëts tsujxk nëjkijxy jats tsäjpts jë tyeky jëts jë pyijy nay[ë]te'n tsäjpts. Jats jë 'yääts nay[ë]te'n poop jëts mäts nyäxwënpëtsimy, poop ja wya'aj yääj näxwënkijxy pyëtsimy. Jats jë mokpëëty yyëktijy. Jate'n ja majjää'tyëjk ttejtë mokpëëty, tsäjptsmokpëëty. Jats jë.... Ka'ats yë tiij tjii'kyxy, ka'aj nëjt[iij], ka'ap jëyujk ka'aj tiij tnëjäwë. Jate'n yë 'yity jats majpyxy jë 'yääy, jate'n. Jate'nyë, ka'aj tiij ëë..., ka'aj tiij jëyujk tjii'kyxy. Alberto Torres López. Ejemplar 39034, familia Asteraceae, género Stevia, yerba de cuarenta centímetros con flores amarillas.