Tiij [ë]xaaj nnëmatyä'äk[w]anypy? Yë jääm'ujts, jääm'ujtspijy yyëktijy. Ja'akëjxp ku yë jate'n 'yujts'aty jaaj muum kipy'ëx'ääjy, xoj'ëx'ääjy, tsen'ëx'ääjy. Jats yë kyijpyxy yyënyë, ja'ayë ii[y] jyä'äty tuktsä'ätjakujkp. Jate'n yë yyënyë yë ääy yë ujts ka'ap yë määpäät yyëny, tuktsä'ätjakujkp ujk majtsktsä'ät. Ka'ats yë tiij wyä'äny, ka'ap..., nuk[ë] yë jate'n jyääm'ujtspijy'aty. Ka'ap yë tiij ka'ap yë tsyëëyë, ka'ap yë ëy (wye'ey...,) yyëk'ijxyë. Nay'amäätyäknëp yë nay[ë]te'n, ka'ap ëy 'yukpëtsëmnë. Jaaj yë 'yity määj natëk'ëjtuujy määj natspëk'ë yë et yë näxwii'nyët, määj ka'aj ëy (ja wa'aj...,)tyëk'ëtë ja katyee'pyë, ja tsaj[p]kääjtë ja juyujktë. Jate'ntsëtën yë jaaj (eej) jyujky'aty yä'ätpëjjääm'ujtspijy. Yë'ëts ëj ëxaaj nnëkajpyxypy yë'ëts ëjts ëxaaj nnëmatyakypy. Jate'nts yë'ëj, ka'ap yë tiij ka'ap yë tsyëëy'aty. Yë'ëts [ë]xaaj nnëkajpyxypy ujk jate'nts yë ääy ayuujk [ë]xaaj nyëknaxy ujk jate'nts [ë]xaaj nnëkajpyxy nnëmatyä'äky yë jääm'ujtspijy. (Eej, nukë....) Jate'n yë'ëj säm jë ujtslë[j]tsyky, nyëyjyate'ntëk'ë yë'ëj myëku'uk, (jate'n) nyëyjyate'ntëk'ë t'ijxy. Ja'aj ku yä'ät jääm jë 'yääy ku yë ka'anëm pyijy. Kuts yë pyëjnë jats yë tsyujxkë. Jats yë jate'n. Ku pyëjkupajtnë jats yë nyëjtsujxk kyaxë'knë. (Jëts yë....) *Përëj** jäämts yë ntejn 'yujts'aty (jëts yë) patyts yë jääm'ujtspijy txëëw'aty. Yë'ëts [ë]xaaj jate'n nnëkajpyxypy nnëmatyakypy. José Pérez Vásquez. Yä'ät jë nnëkäjpx[w]anypy nnëmatyä'äk[w]anypy yë ujts, jääm'ujts mëti..., paty ëë ntijy jääm'ujts *kumë** jääm jë 'yääy jëts ka'ap ëy tyijy. (Ka'ap jë kun....) Nyëy'eemy waanë. Paty ëëts jääm'ujts ntijy *për** ka'ats tiij wyä'äny, ka'aj 'yääyë ka'aj tsyëëyë. *Burrek, tsiip**, tsaj[p]kääj, yë'ëj 'yojktëp. Alberto Torres López. Yä't'ujtsu'nk, [ë]xaaj nnëkajpyxy ku yä'ät txëëw'aty jäm'ujtsu'nk. Jääm'ujts ëëts yë ntijy. Jajaaj yë myëku'uk yë majtskpiky *përëj** apiky ja'aj. (Tëë....) YYonp ja apiky. Timyä'ät, [ë]xaaj nänyky'ejxë. Jate'n yë 'yujts'aty, jaaj yë yyëny. Oy yë määj 'yity oy yë määj yyëny, wënwä'ätstuujy, ë määj. Ja'aj ku yë tsaj[p]kääj jëyujk yë t'oktë. Oy yë määj yë ujtsu'nk 'yity, oy yë awä'ätstuujy 'yity ujk ja (na) ejtp[ë]n yë mokjëëjty *përë** jate'n 'yujts'aty, kon yyëny ka'ap yë tsyajpyëny këjxp. Jaaj jë myëku'uk, majtskjëëjp yë'ëj; *përëj** yyonp ja'aj. *Përëj** wa'aj tsyëjkypy..., pu'utynyääjx ja nay[ë]te'n tsyojkmëp. (Xam....) Ejtp ja mokjëëjty kämjëëjty, ja'amë, ja ujts. Yë'ëyë. Ëjts jë nxëëw [ë]xaaj nnëkajpyxy: Plutarco Cardoso Jiménez. (Ja'aj....) Ejemplar 39031 familia Commelinaceae, género Tradescantia, Tradescantia purpureaceae, yerba de treinta centímetros con flores moradas.