Yë wa'ats ëxaaj nnëmatyä'äkwanypy yë xojnuuky [xojniiky]. Yë'ëj, jä'äxy yë ja'ayë wyä'äny ka'ap yë ëy ë tiij wyä'äny. Yë 'yäwäj ka'ap yë jyëntsë ku yë nkipy'äjtënt, nyëktuu'nënt; wo'm ku tii njayëkwä'nää'nën[t] ka'aj yë jyëntsë. Ja'ayë niiky wyä'äny ja'aj yë xoj [wyä'äny]; [yë] (xoj...) xojniiky, yë'ë yë ja'ayë wyä'äny ku yë xjä'äxy'ätt ka'ap yë tii wyääny; tyimyjyate'nyë yë tyuny, ja'ayë jä'äxy. Ku xwo'm'ätt ka'a jyëntsë, wojkëp yë'ëj, tajtëjkëyëp yë jëyujk yë'ëj. Jëts jë jëyujk jatu'uk nyëminyë mëti pyä'äm'ajtypy: kipykyaa'tspë, ja'a xyëëw. Ja'ats kuyojktuujtëp. Ka'ap yë ëy myëjk'ë jyënts'ë. Ëjts nxëëw Tewdosia Jiménez Pacheco. Yë wa'ats [ë]xaa nnëmatyä'äk[w]anypy yë (wa'a...) yë xojniiky. (Wa'a...) määj yë 'yity? Nyëyuk'ääw jëts (ka'ap yë wye'ey...,) ka'ap yë ntejn may yyontë ka'ap yë 'yettë. Muum mää yë jatë'n wyëyontë, ja'ayë ku yë jëyujk yë (nyëm...,) nyëminyë, kyeepyë; kipykyaa'tspë nay[ë]te'n. Wojkëtëp. Jatë'nyëts yë ka'aj (wa'atë...,) myajäwtë ujk yyontë. Jëts tiij yë wyä'äny? Ka'ap yë ntejën tiij tyuny ka'ap yë tiij wyä'äny, ka'ap yë yuu'n'ëyë nëjtii yë kya'ëyë, [nyëjkyaj]wo'm'ëyë; wa'a yë ja'ayë wyä'äny yyëkjä'äxy'äjtp. Jëts (ku yë nyëkwa'ajënt...,) ku yë njä'äxy'äjtënt (wa'ap yë'ëj...,) yë'ëpëjxoj[kipy] [yë'ëpëj]niikykyipy, tëëpy yë'ëj, oy yë tsujxk (nxënwa'ajënt...,) xjënkäp'ët ku yyëktse'kyxy ujk ots amuum, tëëpyts yë'ëj, ka'aj yë ntejën jyëky, ka'ap yë ntejn (wye'ey) 'yumy. Wa'aj jë nxëëw Reynalda Gutiérrez Pacheco. ejemplar 39006, familia Fagaceae, género Quercus, árbol de 15 metros aproximadamente, con fruto verde