Meets mëku'uktëjktë, [ë]xyämts jatu'uk *estee** ääw ayuujk nyäkwä'äny jëts meets yä'ät xmato'ot. Tu'uk ëjts yä'ät nnëmatyä'äkwä'äny, äpmatyä'äky. Mëti'iyëty mee ntukjää'myatswanypy ujk ntukmatoowanypy. Sääj 'yijty ja majjää'tyëjktë? Majjää'tyëjk ku ja kyämtuntë. Jate'nyëm ëxyäm ntejën ja kämtuu'nën 'yity, yëktajjujky'äjtp yë kämtunk. Ja'aj ku 'yijty, amääy ja *tyëmppoj**, jamnë ja *tyëmppoj**, jeky'ënëp ja'anë. Paty'etën yyëktejnë *cuento**. Jëts ojts ja majjää'y nyijkyxy, kamtunpë, moo'tspë. Ja'aj ku 'yijty jë majjää'tyëjk jate'n tkäjpxtë ku ja et amääy, mo'ojtsën. Ka'aj pën ja täjk wo'mk. Oj nyijkyxy moo'tspë jëts ojts tyëk'ëyë tyëkpäätë ja kyäm. Oj tpääty ja *tyëmppoj**, määj oj nye'eptë määj oj tpääty ja ne'ep'ääts. [Ë]xats ja nyëjkxtë neppë. Säts ja oj tyëktsoo'ntä'äktë ja tyunk? Nnëjää'wëntëp atëm ku kujwänë ja et ja näxwii'nyët yyëk'am[ë]tëy ja *permiso** jëts ja nmoojk jëts ja nxëjk jëts ja nmoojk jëts ja ntse'ej nneejpënt . Jëts ja ntajjujky'äjt n'am[ë]too'ënt, nay[ë]te'n säm ja yyëktsëky'aty, ja et ja nääjx, ja ääy ja ujts yyëkkupotë . *Pës** nay[ë]te'n säts ja nkäm ja nmoojk njep'ijxy wyënpett, ja ntunk ja npejkk. Ojts ja nye'eptë ojts ja kyojtë ojts ja ..., jati'inyë. Ka'ap jë nyëëj ka'ap jë pyä'äk , nëjtiij ja tkamo'otë ja yëjkjujky'äjtpë. Ojts ja myoku'nk ja yyontë ojts ja myoku'nk ja y... 'yëyë pyäätë ja mokyon. Ojts ja tyëëmpety ojts ja pyijypyety , tseky'ëm jotkujk'atyëm. Yëkxon ja xyontä'äky ja majjää'tyëjktë, ja kukäm ku ja myoojk ja janytsytsuj ojts yyëny. Ojts ja myoojk ja tyëëmë *përëj** moojkën, sämëkën jyäwë jotkujk'aty nnayjyää'wëyënt. Säts ojts jyaty ja moktëëm? Ku ojts pyijpyajtnë ku ojts tyëëmpajtnë jëtsëk ojts jë maynyoo'tspë myiny maytsyek oj myiny . Jëtsëk ojts ja yyëknëëjmë jë wenkpë kuk ja jëyujk jë moojk tnëwä'äkë ku ja jëyujk nyoo'tsnëpëjkënyë . [Ë]xats ojts ja tunpë t'ijxy. Të'ëxyëjk ojts yyëknëëjmë, të'ëxyëjk jyakyapt. Wan ja moojk t'ejxy'ity, wan[ë]m ja ttuujy, wan[ë]m ja tyä'äxy tjëky ,. Jate'n ja ojts ja tunpë t'ijxy. Kuts ja ojts jate'n ja tpääty ja tyunpë ojts ja tkujpiky. Jëts ja yyëknëëjmë, yääyë më mtsëënët, yääj më myä'äxt yääj më mjokt yääj më mtuujt jëts yë jëyujk tsyë'ëkët jëts ka'ap yë moojk jate'n tyimyyëktu'nt . Nëmpëk ojts ja tunpë yyëknëëjmë. Pyatuunts ja'aj kyujpëjk ja'aj *kumë** wa'aj ja yëkmëju'upy ja'aj. Ojts ja yyëktukmatëy wënë'n ja jyuu'ny ja yyëkmo'ot. [Ë]xats ja tpatuu'ny . [Ë]xats, ojtsën ja ..., kyëmjekynyëm jatëkoojk tnënijkyxy ja myoojk ja kyäm. *Kumë** jam jë jakyajpë, jam ja tyuujy jam ja tsyajp'ay, jam ja moojk ja tkupëky . Jate'n ja twënmay. Kuts ojts nyijkyxy, kä'äp ja jate'n jyaty kä'äp ja jate'n jëp'ijxy kutën kajaaj myoojk yyëknëwä'äkë. Jëts ojts ja tunpë yyëkpääty ja tunpë yyëknëëjmë. Jamëtën ja 'yity? Wyënmääpyëtën ja moojk? 'yejxy'ijtypyëtën ja moojk? Tuujpëtën jam ja'aj? Yäxp jojkpëtën jam ja'aj? Ujk ka'ap?. Wënetts ka'aj yyëkmëju'uty. Jate'n ojts ja tunpë yyëknëëjmë. [Ë]xats ja tunpë 'yatsëy, [ë]xa'ts ëjts[ë]n yëte'n njaj... njajtuujy [ë]xäts yëtë'n ja jëën njayëkmëjë . Ka'ap jë nmä'äy, [ë]xyääj x'ejxtët, yët'en ja kipy jam ..., *kumë** kämtëëytsëk. [Ë]xaaj yë kipy x'ejxtët, yëte'n nwënpëjktu'uty, [ë]xaaj jä'äxy yëte'n njajënpëk'ë, jëën njayëkjëky njayëktëy , njajtuujy. Ka'ap yë jëyujk tsyë'ëkë. Tsunaxy yë jëyujk, ja'aj ku namay. Matsyëk ku jyäjtä'äky, namay jëyujk [ë]xem kyo'onëtë, namay [ë]xem jëts ëxem jyääktyimykyëtä'äky. Jamëk kämkupäjkp, määj jate'n ja näxwii'nyët pë säjätyën ja jyättë kyupattë. Jëtsëk may, jamëk jë *kutsy** kyëtä'äky, namaytämëk jë *kutsy** jam. Titsëk jam? *Kutsyëkën** ja tijy? Jëts ja yyëknëëjmë, ka'aj. Wa'axnëtën ja'aj, ëtsëm. Jate'nëk ja kukäm nyii'myxë, wa'aj ja'aj ëtsëm ka'ap ja *kyutsy'ë**. *Tyimykyutsy'ën** ja kyaxi'iky nay[ë]te'n, *përëj pakutsy**, ëtsëmxën ja'aj, ja'aj xyëëw. *Përëj kumë** noo'tstëp ja'aj. Ja'ats ëxem jate'n kupäjkptë jëts jë maytsyek ëx[y]äätë yëte'n. *Perëj** jajtuujp ëjts, ka'ap ja jëyujk tsyë'ëkë. Nëmpëk ja jakyajppë wyä'äny. Mmm, *wenë** ëxyääj t'uktanëj'exjt, ëxyäjpts jë ntujnu'nk, nëmpëk ja kukäm. *Perëj** tyujnëpëk'ëpëkënt ja maytsek, nukëk ja ja'ayë 'yats'ejxji'iky ja jëyujk. 'yaku'ejxëyë ja tujpë. Pë tik ja wënänp, nëjkya'uktëpyëjknëk ja tyujn. Ja kukäm kë'm tyimyjyajtonwänp, ja jëyujk nyäx'ookt. *Përëj** ka'atsëk ja jëyujk nyayaky'ë, nëjtu'ukëk ja kyamatsy'ë ja jëën. Sutsëts ja jyaty sutsëts ja kyupety ja'aj? Jats ojts myay tyäjy ku ka'aj nëjtu'uk oj tkajpiky ja kukäm. Ë]xats nyimy jatëkoojk, *përëj** ëyëm mnay'ejxët, kunët ja *kutsy** jyä'ätt, mäjtsp tsu'utsp yë yë'ëj mëti jaaj tëë x'ijxy *kutsy**. Ka'aj sääj xnëëjmët ka'aj jyëx.... Yë tsek, yë'ëj *mäsë** ja'ayë mjaakpawopp mjaakpajkä'ätsp. Nëmpëk ja ojts ja jakyappë yyëknëëjmë. [Ë]xats ja jate'n, *kumë** tsë'ëjkënyëptsëk ja jyää'wnë ja jakyajppë. Pë namayxëk ja jëyujk. Ojts ja kukäm wyënpity ojts ja ..., jate'nën ja tyujnpäjk nukë t'ëxwëjkijxy, *për** ka'ap ja jëyujk ja tpiky. [Ë]xats ojts nyijkyxy jëts ja .... Jamtsëk jë jyayäp, jam[ë]k jë tsujn ja'amë. Jyayäp oj ttukmatëy, jyayäp oj tnëëjmë . Jayäp, pë tits jayäp xjäjtp? Yëkxonts yäm n'uk'ayoo'npääty. Nëmpëk ja jyayäp tnëëjmë. Timts jayäp mjäjtëp? Sääj mjaty? Ti'ayoo'n mpatypy? Nëmpëk ja jyayäp. Ka'ap jayäp tiij. Moojkëts jayäp ëxyäm ja jëyujk xyëkkëjxp moojk [ë]xyäm tëë yyëknëwä'äkë. Tiwaa'n jayäp? Jate'nts jayäp, mtu'np jë may'äjt. Jaaxë mejts jayäp jë mtujn. Jää'mëm[p] jayäp jëts n'atstajmujkënt. Tiwaa'n jayäp ntejën? Jate'n jayäp tun jë may'äjt. Jyayäp ojts 'yatsëy. Ti'ëyëp jayäp, tiij [ëy] n'uk'ats'ejxt, tyimytyin ja jëyujk. Jaaj tiij wan yë pujx ttunkpääty. Nëmpëk ja jyayäp. Titujn mën jajp mëët? Këti jajpxëkën ja nyëy'ëypyë? Ka'ap jayäp ja'aj, wa'ëmts jë njanytsy'ukmëët'äjt'ëë'kypy 30 30, jate'nëk ja tujn txëmë'ëy. Mmm, pë to'np jayäp yë'ëj, nyëmayëmts yë 'yajko'opaky. Nëmpëk ja kukäm. Tëë xyontä'äky. Ojts tpääty ja jyayäp. Nyëjkxtë kyëmjapom. [Ë]xamëk ja jëyujk jate'nyëm nyëëtsy [ë]xamëk ja jëyujk jatenyëm wyëtëttë . Tëk ja kyäm kyukwa'kyxy, tëë nwëke'ttu'uttë. Ja moktëëm, jam ja moktëëm, *përëj kumë** ja jëyujkëk ja yyëkkijxypy. [Kum] jam ja maytsyek jëts jamyëmëk jate'n ja'aj mëtits ja ntijpy ëtsëm, jam ja kämkupäjkp jate'n 'yejxwoontë. *Kumë** jëë'kxtëptsëk ja na[yë]te'n, ka'ap jam ja nukë 'yettë. Mmm, myëënyëpëjkëp. Jyä'ttë jam. Ejx jayäp ëxem[ë]n ja jëyujk. Nëm[pë]k ja kukäm. Janytsy jamëmtäm ja'aj. Tiij yääj t'uknëpëktën jë jya'aj yääj t'uk'ejxmätst. Tiij, ka'aj ntyimytsyë'ëjk[a']ënt. Nëm[pë]k ja jyayäp. [Ë]xatsëk ja ttujnëpëk'ëyii'ny. *Për *kumë** ka'atsëkën ja nay[ë]te'n ojts ..., nay[ë]te'n ja ojts jyaty. Tiii timts jayäp? Sämts jayäp yëj... yääj yë et 'yejxë? Tiij yë näxwii'nyët, sutsë yë'ëj? Pë ka'ats yë tujn tyëpyiky. Nëmpëk ja jyayäp. Jate'nx[ë]ts jayäp ojts njaty. Yëkxon jë ntyimyjyajmë'ëy. Nukëts yë *kaskiyë** ja'ayë tyajpëjë jajpy'ë. Nëjkyapëtsimy yë jënpäjk. Ntyimyjyaj'ejxkëp ëjts ëk tu'uk mäjtsën. Pë ka'apëmts ja... [ë]xyäts ..., tëts ..., këjxpts ja njënpäjk. Nëmpëk ja jyayäp nay[ë]te'n oj wyä'äny. [Ë]xats ojts jate'n jyaty. Nijtiij nijmääj. Tumjate'n ja jyayäp mëët 'yuknawyën'ejxnëyë. Nijtu'uk tkajpëktë. Nijpën kyajtëny. *Wenë**, oj t... tmatstutnëtë oj wyenpejtnëtë . Tëë, këjxp ja moojk, yyëkwënkepejtutp ja moojk. [Ë]xatsën nyëjkxnëtëë mëët ja jyayäp. Tëë ja nay[ë]te'n ja tyujn nukë t'atsmëwëtity. [Ë]xats ja ja jakyajpë, jam ja tyany kämjotp, nukooj wënkëkonmuky, *kum** nëjtiinë nëjmäänë. Tëë ja wyëntsën tyimyjya'ats'ijxy ku ka'ap ja njëyujk tsyë'ëkë. [J]aats ja *ja'apëjtyëmppë** ja'apëjkoots ojts ja wa'aj jyä'äty ja kumoojk. Ojts ja kumoojk jyä'äty , wëntsën. Jate'n ojts jyä'äty nukë nëjjaxëxy ja wet. Jate'n ojts nyëjjä'ätyë, nukë amuumtsa'nk kyaxi'iky, jate'n ojts twën'ijxy ja'aj. Pë ja wa'ats ja'aj, ja kumoojk, ja poj; ja'aj ojts nyëjjä'ätyë. Pë jää'yënëk kyajpyxy jää'y[ë]n ja jyä'äty. Yëkxon ja yyëktiyë yyëkxon ja yyëk'amëtëyë. Pën, määj ja wyëntsën ja'aj? *Pës** ka'ap ja yääj pën, jam ja tyëjkjotp jam ja tyëjkwëntum . Ëmmm, sutsëm[ts] 'yejxë sutsëm[ts] tyiyë ëxyääj? Wëne'nëtën yë mmëjuyë säätën yë wyä'äny? Pë wëne'n. Ja'aj kuxë [ë]xaaj ka'ap yääj n'ëyë ka'aj yë jëyujk yääj tsyë'ëky. [Ë]xats yëtë'n yë jëyujk nja... nja'atsë'ëkë. Ka'ats ja jëyujk kye'eky. Pënts ja'aj? Jëyujkxë ja'aj jë wyëntsën. *Wenë**. Jate'n? Mmm, jatits ku jate'n jati'inyë m'ity? Jati'inyë jaaj nukë myëktunyë? Jati'iny[ë]x[ë]n yë myëktunëtënet, ka'aj më xjep'ejxt ku më myëkmëjju'uty. Pë sääj, ka'ap ëjts jate'n nwä'äny. Njëp'ijxypyts ja njuu'ny. Kä'äj, ka'aj nukë mjotmay'ookt. Yëte'n jë ntapyääty, jajp ëjts jë tunpë ntsëky. Mtsoonp ne'ekë jajp jëts ka'aj m'ayu'ätt. Ayuuj yääj m'ity. Pë sääj mjaty sääj mkupety. Ka'aj xjëp'ejxt ku myëkmëjju'uty. Jää'mëm ne'ekë. Jajpts jë tunpë ntsëky . Nnëyäk'ëp mëjts jëts n'ejxp amuum, apäätë mkaaky apäätë mjii'kyxy apäätë mtsu'utsy, apäätë mwet mxox . Nijtiij xkata'ayo'ot. Jate'nts jë nwä'äny, wa'aj jë nminy ëxyäaj, wääpë. Jëts njää'mënt. Wa'aj yä'ät ëxyääj, pë nukëts yë jää'y mwën'iinyë. Ëxaaj yë et ëxaaj yë näxwii'nyët, ëxaaj yë moojk .... Tsyëjkypyëmts jë jya'aj yë'ëj, tsyëjkypy jë myoojk yë'ëj tsyëjkypy yë jyii'kyxy yë'ëj . Jëtsëmts ëjts? Sääj njaty? Kuts yëte'n yë nkë'ëj kuts yëte'n yë nteky ëxaaj tëë xyëktsaatsyëyë, ku yëte'n yääj yë tsujx jëte'n yääj tajpo'ojt [ë]xääj tëë 'yawëtity! Jëts yëte'n, kipy yëte'n pujx tëë xpety yääj. Nijtiij jë nkayëkmë'ëy. Ka'ap jë njëë'kxwä'äny? Ka'ap jë nya'ëëky? Ka'ap jë ntëëtsë? Nëmpëk ja'aj. Kumoojkën ja'aj pojxën ja'aj. Jats jë ..., *përëj** jää'y ja myëkajpyxyë jää'y ja myatyä'äky, tsujkonë. Ka'aj, ka'aj nukë m'ayo'ot. Jää'mëm ne'ekë jajpts jë tunpë ntsëky. Jeky'äm ëjts jë tunpë ntsëky. [Ë]xyämyëtën njää'mënt [ë]xyämyë jëts ka'ap ..., ka'aj mëjts yääj japom m'ukxënäjxnët m'ukkuxiijnyënët. *Wenë**, xontä'äkyëm ja oj tmatëy xontä'äkyëm ojts yyëknëëjmë. [Ë]xats oj tmëëtënyë. Oj tmëëtënyë . *Kumë** xëxyts ja jää'y, sääyëm ja wet yyëktajjujky'aty. Oj tmëëtë. Kojpkkëjxp oj pyajtëjkënyë, jyä'ätnë jam jëts ja wye'ey .... Yëte'n njää'mënt. [Ë]xyäts jë ntsëënë [ë]xyäts jë ntëjk. Ka'aj nukë mtsë'ëkët ka'aj nukë mjotmay'ookt. Oj tmëët[ë] jate'n, 'yujtstëjkënyë jam mëjtsäjotp mëjtsä'änk. *Përëj** mëjtämxëkën ja 'yawä'ätsë. Jyä'äty jam. Jamtsëk ja jämkääj jamtsëk ja tsäjptskääj, jamtsëk ja miy'uk . Wëne'n ntejn yë jëyuktë mëti tumtsu'tstëp . Jam ja jyä'ättë jate'n. Jëtsëk jate'n. Pëntsëkën wëntsën pën ana'mp? Mëti'ij ja jaaj yëktejp *tigre**. Ja *kääjtigre**, ja'ëk ana'mp. Ja'aj jam, ja'aj tëjk'atënaapy kuk ja jyä'ättë ja ja jää'y. Jää'yxën ja yyëkkajpyxy ku ja tsäjptskääj, jämkääj, tsuukykyääj . Tijaty, wëne'n ja jëyujk, tumtsu'tstëp jëts ja yyëktsu'tstëkë'ëty ja [mok]jakyajppë. [Ë]xats ja wye'ey ..., jëts ja *tigre** nyimy. Kuk ja jate'n jyä'ättë ja jämkääj ja tsäjptskääj. Tiij xuu'kp, tiij xuu'kp? Määj xyuuky? Määj yë tsu'utsy? Tsu'utsy xuu'kp. Tsu'utsy jë njanytsyxyu'ujkëp, jëjkytsyëm. Määj yë'ëj?. Nëmp ja kääjtë, ja tsäjptskääjtë ja jämkääjtë . Wëne'n yë jëyujk [mëti] ntejn tsu'tstëp. Jats jë .... Jatsëk ja *tigre** nyimy . Wa'aj, ka'aj meets yë xunk'ätt yë'ëj. Wa'aj yë'ëj, tunpë'ätp yë'ëj. Yë'ëj mee mwëntsë'ëkëyëp, yë'ëj mee nyëkkayëp myëktsu'utsëyëp . Ka'aj meets yë xmë'änpëkt ka'aj meets yë x'atsë'ëkët . Nëmpëk ja *tigre**. Ääj, [ë]xyääj ja ëx'oojk jyaakjä'äty nay[ë] ja tsu'tspë jëts ja jää'y yyëktsu'utst. Ka'ats ja *tigre** tyëkjaty, ka'aj. Pënë ka'aj mejts mmaa'kxukwä'äny? Wënetts më mjëwä'äkt. Nëmpëk ja jëyujk nyawyä'änyëtë. Jate'nyë ja oj tmaa'kxuktë. Jëts ja jää'y yyëknëëjmë, ka'aj mtsë'ëkët. Ka'ap yë sääj mtunyë, näx ëxyäaj. Nëmp ojts yyëknëëjmë. Jajptämëk jate'n, mëjtsäjutjëtypy ojts tyëk'ë, mëj'änk. Maypyëktä'äkyëk jajp, japëk jë jemywyet, japëk jë jemytyë'ëky, japëk jë äjkx, japëk jë .... Wëne'nëtën ntejn jaa'äjtk, jajp jë kujjup, jajp jë kë'ëkwent. Sääjaty ntejn 'yijty ja majjää'tyëjkën too'kwëtejtpëtë. Tu'ujts, ku 'yijty jë majjää'tyëjk nya'atë, pënjaty tu'tsna'atëp. Jëts ja tmëtsoontë, apikykyäjp t'atstookwä'äntë, määj ja tnëjjäw'ättë määj ja tsyopäätt. Jëts ja jate'n tmëyë'ëtyë. Ja'atsëkëtën ja wa'aj yëkmaa'tstën ja'aj. Tumeetsyëm ja tyëk'apëk'ë *për** tum... may may; maytyë'ëky, may'äjkx, maywyet . Tijaty'ën yijty ja yyëkmëtuu'yë'ëpy. Ja'atäm jajpts[ooj] tëë yyëk'apëk'ë, tukmëjtsäjut. Jëts ja jää'y aaj yyëknëëjmë. *Per** [ë]xyäätën m'ett, yääj mtsëënët, [ë]xyääj jë jii'kyxy. Ejxk'aty, [ë]xyäjp ja tsu'utsy [ë]xyäjp ja jii'kyxy , [ë]xyäjp ja .... Wëne'n, ka'aj jyäw[ë] tiij jyäw[ë] ntsë'ëjk[a'ë]m ujk tits jyaw[ë] njëpjää'w[a'ë]m. Pë xtsu'utspëts[ë]n pë yëk'atsë'ëkëptsëtë'n, ka'aj. *Kumë* [ë]xajp ja *tigre**, ja'aj ejxy'ejtp. Ja'aj ja myëku'uk nyëmaakyijxypy ku ka'ap ja tjëxt ku ka'ap ja tto'nt, wa'aj ja'aj ejxy'ejp ja'aj. Ja'aj ja wëntsë'ëkëyëp, ja'aj ja yëkkay[ë]tëp ja'aj ja yëktsu'utsëtëp . Jate'n ojts ja *tigrë* ja myëku'uk tnëëjmë. [Ë]xats ojts ja jam tyany ja jakyajppë. Ojts ja jam yyëktakëtëjkëkyixy. [Ë]xyääj x'ejxt, ëxyääj ja pëktä'äky yëte'n. [Ë]xyäte'n më tëë mjä'äty määj ëxajp tëë n'atspääty. Ëxyääj mejts yë x'ejxt ëxyääj mejts yë xmato'ot jëts xjanytsyjyäwët. Sääj ja wa'aj 'yati'itsy? Mätën ëxajp jakyajppë tëë myëkpëktä'äky. Ëxyääj ja wyëmää'ny ja'aj, ëxyääj. Nijtik jajp. Nijtiij. Wënwä'äts wënwä'äts jajp. *Kumë** ka'apëk ja kaaky ja tojkx, ja tsu'utsy, ka'apëk ja nëëj ja pä'äk . Mëti'itsëkën ja wyëntsë'ëjk'ii'ny jajptë. Ëxyän yä'ät t'ejxt, ëxyääj , ëxyääj. Jajpyëmtën yë jate'n yyëkkajpyxy, ejx ..., kajkeey jë ayuujk 'yawëtity. [Ë]xäjp jë *meskal** [ë]xajp jë pä'äknëëj, [ë]xajp jë kee .... Tijaty ntejn käjp käjp yëk[taj]wëntsë'ëjkëp jë näxwii'nyët. Ojts jate'n tyuk'ijxyë, [ë]xyääj yä'ät, yë'ëjëte'n. Yë'ëj jë nmëëpy jë xyëjk myoojk. Yë'ëj, nay[ë]te'nts yë nwëntsë'ëkë säts yë xwëntsë'ëkë. [Ë]xyääj yä'ät x'ukjää'kyäpt [ë]xyääj yë pä'äknëëj kawënäkjëëjp kawënäkween . Nay[ë]te'nxë yë'ëj. Nukëts amoo'nënkëjxp nyëkmë'ëy, [ë]xyä'ät mjanytsy xun, [ë]xyä'ät ka'aj jyëjkytsyë. Mëtits jëkytsy, ëxyä'ät ja'aj. Yë'ëts[ë]n ja myoojk jotkujk pyëjktëp, yë'ëts ëjts[ë]n ja nmëëpy, **kumë** jëjkysty tsujts yë xwëntëë'ëkëtë. [Ë]xyän xjää'kyäpt. Twëjää'kyäjpkijxy, jajpëk janytsy nukë pitsynyëëj, jajptsëk nukë tujxypy. Kawënäkjëëjp ja jii'kyxy. Nay[ë]te'n ja wä'ätspëjnëëj ja mëjkpë. [Ë]xyääj yä'ät nukë tsujxknëëj, [ë]xyääj yä'ät mëti nukë jokjää'wëp . Yë'ëts 'ëjtsën nta'amënypy, *për** ka'axën yë ..., ka'ax[ë]n yë tyuny ka'aj yë wyënpijxyë yë'ëj. *Përëj** mëti'tits ëxyääj ëy ëxyääj jëjkytsy. [Ë]xyääj jë tsyu'utsy ëxyääj ja pyä'äknëëj, [ë]xyääj ja wyëntsë'ëjk'ii'ny . Yë'ëts ëjtsën ntsëjkypy yë'ëts ëjtsën ntaxontakypy . Wënettsën ja myoojk wënettsën ja xyëjk ja nmë'ëy, wenetts ja jotkujk . *Për** tyaxontakypyxë ja nay[ë]te'n, *mäsëmëj** ja wyënpijtyxyë jëts nay[ë]te'n ëjts *mäsëmëjts** ja njäwë ku tsuj xwëntsë'ëkë. Jate'nts yë ët jate'nts yë näxwii'nyët ttsëky, jate'nts yä'ät n'ejxy'ity . Mëti'itsën ëxaaj, ejtp ka'aj tyimymyëjpëktä'äky, jats ëjts yë nkaxtë, ëxyääj .... [Ë]xyääj ja ya'oo'kpë ëxyä'ätë, ya'oo'ktëp yë ëxajp. Yë'ëtsën nkajxtëp jam, wan ja käm t'ats'ejxtë. *Kumë** ka'ap ja nyakyumayë *kumë** ka'ap ja tmëjpëktä'äky . Nyëxikypy ja'aj ku tëëj ja jii'kyxy kyixy, *kumë** [ë]xyäts ja ya'oo'kpë. Yë'ëts jë ntanëkajxtëp. Nëjkxtëp yë yëtën'amypy nëjkxp yën'amypy pënë määj jatu'uk jatu'uk, wan jakam wan tmää'jë; wa'n tmoojkë wa'n txëjkë, wa'n ttsä'ämë , pënë tipëktä'äky ja pyëktäktëp. *Për** jati'inyë ja ttsëky. Jëtsëmts ëjts? Ka'ap ëjts ja nja'aj ntsëky? Paty ëjts jate'n nwä'äny. Ka'aj mtsë'ëkët jëts ka'aj mnakyumayët. [Ë]xyääj wet, ëy më mnayjyantëkätsët. *Përëj** yääyë, ka'aj mejts yë xmëpëtsë'mt ka'aj më x... mnayjyëp'ejxët jëts kumts jatëkoojk mwënpett jëts kumts jatëkoojk mkäjpkëjxp mnëjkxt, mtëjkjotp mnëjkxt , ka'aj. Yääyë, tëë yääj mtany. Nëmp. Kuts jë jää'y mpayë'ëyët kuts jë jää'y m'ejxkäpwä'änyë? Yä'ät më mtajtëk'ëp, [ë]xyääj ëjts yë nyaky jëts ka'aj myëk'ejxkäpt. Jëtsëk ja ojts ja wet tyuk'ijxyë ja ja ja *tigrë**. Ja'axëk ana'p. Ja'aj ntejn ku'ääw'äjtp n'ukkäjpxënt jëts ja ojts ja wet twejtspëtsimy nukëjwä'ätstsa'nk, tyimynyukëjwä'ätstsa'nk. Ojts yyëktanëjjëny. *Kumë** të'ëxyëjkts ja'aj. Jëts ja jate'nyë, ka'aj më mtsë'ëkët, ëxyääj yä'twet. *Kumë** jamtsëk ja wa'atë ku 'yijty ja wettoo'kpëtë nëts.... Pë sutsën ja'aj ujk jam ja jati'inyë wyëtejtmëtë. Ja'aj kux tum jajp ja nyëmatyä'äky. Pënë ka'amts ja mtuu' x'am[ë]tey jë *permisë* ku mtsoont, mwanjätp. Pënë ka'aj mejts ja yëkjujky'äjtpë xjää'myetsy; mnëjkxt tu'tstoo'kpë. Pënë tijaty ntejn yyëkmëtyë'ëj , yëkmënëë'yë'ëpy yëkmëtuu'yë'ëpy. Jati'inyë mtsoont akupajkypy. Mpäätëpts ja tuu'tanaapyënet. Jate'ntstämtsën ja ttijty. Jate'n ja yyëk... wyëtëkëëtyëë jate'n ja yyëk.... *asta** jää'yp[y]äät tijy kääj tyuu'tan[ëyëtë] tsyu'utst , yyëkwëjtsu'utst ja jää'y. *Për** jate'nëtën ja tukki'iyë jëts ja yyëkwëjpëjkkëxtë jëts jam ja tmënëjkxtë mätën ja tpëjkmuky ja yëkjujky'äjtpë. Jate'nts ëjts[ë]n ja *yë'ëpëjkwenttë** yiin waan nnajjäwë. Ku jate'n ja majjää'tyëjk jyättë kyupattë. Ku jate'n ja wëntsë'ëjk'ii'ny ja näxwii'ny'äjtëntäm ttsëky. Patytäm yë'ëj atëm yë nxaamkëjxpët'äjtyëm mëku'uktëjktë, meets uu'nk meets unä'äjktë, pënë määpäät yë ääw ayuujk xmato'otët ujk määpäät yë ääw ayuujk tyany. Patyts jate'n yäm nnëkajpyxy jëts jate'n njää'myetsy ujk jate'nts meets xjää'myatst xjää'tyä'nt ku jate'n ja majjää'tyëjk jyättë kyupattë . Jëts ku jate'n atëm ja njujky'äjtën jëts ku atëm jate'n ja näxwii'nyët nwëntsë'ëjkëntë, ku jë nkäm ku jë ntuu' ujk tukki'iyë. Ujk njëën ntëjk nkojënt njëën ntëjk nyëk'ëë'yënt , kuwänë yëkjujky'äjtpë nkäjpxpääjtënt kuwänë yëkjujky'äjtpë nwëntsë'ëkënt . *Kumë** yyëktajtsënaawyänp ja jëën ja tëjk ujk käm ujk tuu'ts *pës** kuwänë amuum jë jujky'äjtpë . Pënë tipëktä'äky, nayë nkuwää'nëm nayë nkukäjpxëm. Mäm jë mkaaky, jam jë mtojkx 'yity kya'ity. *Pës** njää'myajts[ëm]p ja yëkjujky'äjtpë, ujk mëjk'äjtën ujk ëy'äjtën, ujk uu'nk ujk unä'äjknë, jate'n nmii'nyën jate'n nkaxi'ijkyën , *pës** amuum ja yëkjujky'äjtpë. Kuwänë ja nnëë'u'nk kuwänë ja npä'äku'nk, kuwänë ja ntsenu'nk ja npijyu'nk. *Pës** ë[y] kyajmëjë kyakajaa'jë. Wëntsë'ëjk'ii'nytën ja *mäsë** myëët ja'apë. Jate'nts ëjts yë'ëpëj meets mëku'uktëjktë tëë ntukmatëy. Patyts ëjts jate'n nyaky jë ääw ayuujk. Meets, tyëskujuyëp mee nmëëpy mäpäät yë ääw mäpäät yë ayuujk tëë jyä'äty ujk mäpäätts tëë ntiy nkajtiy. Kyayëkka'pyxyjyää'myetsy. *Pës** jate'n ëjts[ë]n yë'ëpë njää'myetsy [ë]xaaj tëë nnëkajpyxy nnëmatyä'äky. *Pës** mee nmëëpy tyëskujuyëp. Ëjts nxëëw'ajtypy Gildardo Jimenez.