*Bueno** mëku'uktëjktë, mëti'its ëxaaj jatu'uk yë ujts nnëkäjpx[w]anypy nnëmatyä'äk[w]anypy, wa'aj yë xyëëw paktsä'äy'ujts. Wa'aj yë ujts yä'ätpë yyëkpääty, në'ääjy tu'ääjy. Tsuu'nk yë pyijy yë t'ijxy jëts jate'n jë 'yääy yë t'ijxy amëjpajkatsä'äyën yë 'yakonmuky'ë. Jate'n yë 'yääyu'nk yë nyapyëktä'äk[y]ëyë. *Përëj** nukë lotsk yë tyëkyu'nk yë'ëj, nukë wa'aj yë tyeky nukë yuu'nk. Wa'ats yë 'yity määj yë ..., ku yë ..., nëëpa'ääjy tuupa'ääjy, jaaj *mäsë** 'yity ujk määj ja näxwii'nyët ka'aj tëë yyëkni'ipy, määj ja moojk ka'aj teej. Jajp yä't'ujts pyétsimy. Jats wa'aj yë jaaj pyëtsimy ja'ayë poot'et ku tyu'uy. Jats yë ja'ayë 'yatspëtsimy yä'ätpëj'ujts. Ka'aj yë ëy määj yyëkpääty, tuk... tu'uk ja jumëjt ka'ap yë nukë pyëtsimy. Et *tyëmppojkëjxp** 'yats'ity 'yatsjujky'aty jëts yë kyutëkëëkyojmë. Tits yë jëë'kxëyëp ujk tits yë ntejn wyä'äny? *Pus** ja'aj yë ntejën yë ujts yë tsaj[p]kääj, yë'ëj yë jyii'kyxypy, yë *tsyiip** tsaj[p]kääj, jëyujktë, yë'ëtë. Ujk yë jëyujktë mëti pijymyuu'ktëp, yë'ëj yë myuu'ktëp jëts yë pyä'äk yë yyëkpiky. Jate'n yë ntejën tyunkpääty yä'ätpëj'ujts, jate'n yë näxwii'nyët yë kë'm tpëktä'äky.*Pus** jate'n yë ntejën *tyëmppojkëjxp** ja'ayë 'yatspëtsimy ka'ap yë jetp teej. Jate'nyëts ëjts yë nnëjäwë yä'ätpëj'ujts mëti xyëëw paktsä'äy'ujts, paktsä'äy'ujts, paktsä'äy'ujts. Ëjts nxëëw Victorina García González. [Ë]xaaj nnëkäjpxwä'äny yë ujts, wa'aj xyëëw yë ujts, pajktsä'äy'ujts. Jëts jë tsaj[p]kääj jëts jë jëyujk, yë'ëj yë 'yëjkypy yë'ëj yë jyii'kyxypy. Jëts yämpë 'yatspëtsimy ku tyu'uy yë et, poot'et. Ka'ap yë të'ëts'et teej. Tëtskëjxnëp oo'kkëjxnëp yë'ëj. Yë'ëts ëjts ëxyäm nnëkajpyxypy, yë pajktsä'äy'ujts, yë pajktsä'äy'ujts, yë pajktsä'äy'ujts. Wa'aj jë nxëëw Virginia Vásquez Vargas. Wa'aj meets mëku'uktëjktë, wa'ats yäm nnëmatyä'äk[w]anypy, ujts, yë pajktsä'äy'ujts. Ëx[y]ääj yë ujtsu'nk, wa'aj yë'ëj, tsuu'nk yë pyijy jëts mutskkonë yë ..., pajktsä'äyu'nkën t'ijxy. *Kumë** majtskjëëjp yë'ëj, Jats ja'aj mëti *mäsë** mëj wa'ap ..., paktsä'äyën kaxë'kp jats yä'ät pootetts yë pyëtsimy, yë ujtsu'nk, ujtslëtsykyu'nk. Jats wa'aj ..., jats yë ..., yëktajkuyäjtp yë ..., yëktajkuyäjtp yë 'yijty, [ë]xyäm ka'aj 'yukyëktajkuyäjtnë. Wa'aj yë 'yijty yëkpijy'äjtp jëts yëkpajtsä'äy'äjtp. Jate'n yë 'yijty yë ujts tyëkwe'ej... tyunkpääty. Jats yë tsaj[P]kääjts yë 'yëjkype. Ka'ap yyëknëjäwë pë tin yë jyajtsëëy. Tsaj[p]kääj yë jyii'kyxypy *tsyiip** yë 'yëjkypy, .këy yë 'yëjkypy. Jate'n yë jëyujk yë tjii'kyxy. Yë'ëts ëjts ëxaaj nnëkajpyxypy jëts jaa'et yë pyëtsimy ku tyu'uy. Ka'ap yë ..., tëtsp yë nayëte'n ka'ap yë ëy yyëkpääty ku *kwaresmë**. Jëts lëtsyky'ujtsu'nk, pajktsä'äy'ujtsu'nk yë yyëktijy. Pajktsä'äy'ujtsu'nk, ja'aj yë yëknëjäwë; pajktsä'äy'ujts, ujtskëtsykyu'nk; pajktsä'äy'ujtsu'nk. Pajktsä'äy'ujts yë xyëëw, pajktsä'äy'ujts yë xyëëw, pajktsä'äy'ujts yë xyëëw. Jëts ëjts nxëëwë Alicia Jiménez Orozco. Ejemplar 39150, familia Commelinaceae, género provisional Tradescantia, yerba de 70 centímetros con flores moradas.