[Ë]xaaj nnëkäjpx[w]ä'äny nnëmatyä'äk[w]ä'äny jatukpiky yë kujpijty. Ja'akëjxp ku yë kujtoon. Jatitskëjxp ku kujtoon yyëktijy? Ku ka'ap yë këjxp yëny. Tsuu'kyxy jë 'yääy. Jats yë 'yity määj yë nyë'any, määj yë neky kya'ity, määj yë jajp [...] nyëjtyë'ëty yë et. Jats yë yyëka'joo'jëm jate'n tyanë iiy ja'ayë tukkojpk. Ka'ap yë yyëk'ajot'aty, ka'ap yë pyu'utyë, ka'ap yë tiij. Ja'akëjxp ku yë tukkkojpk tyanë. Tits yë ja'ayë wyä'äny? Yëkjä'äxy'äjtp yë ja'ayë jëts yë tyëyy jëts yë jyemy. Tajjënmäjts yë ja'ayë wyënpity tajjënmäjts yë ja'ayë wyä'äny. Jate'nts ja tyunk ja pyëjkk yë yyëkmë'ëy, patyts yë ka'ap ëy 'yity ee jam määj yë nektum. Patyts yë jate'n ee jyaty kyupety, ja'akëjxp ku xëë'äntëy jëts yë kujtoon yyëktijy, ujktskujtoon, kujpijtykyujtoonëtën yë xyëëw. Jate'nts ëxääj nnëkäjpyxy nnëmatyä'äky. Jate'n yë'ëj ja tyunk jate'n yë'ëj ja pyëjkk. Ja'ayë njëntuu'äjtënt, jate'n ja tyunk ja pyëjkk jë tyakëtä'äkyëyë. Nxëëw: José Pérez Väsquez. Yä'ät nnëkäjpx[w]anypy nnëmatyä'äk[w]anypy yë ääy yë ujts mëti kujpijty yyëktejp, nä'äkkujpijty, näjxkujpijty. Jate'n yyëktijy yä'ät mëti jaayë näxwënkijxy 'ejtp,. ka'aj yyëny. Yë'ëtën ..., kujpijty mats yyëktijy, näjxkujpijty yyëktijy. *Përëj** ja'ayë nukë jä'äxy yë ja'ayë nyijkyxy, ka'aj yë tii..., ka'aj yë 'yääyë ka'aj yë tsyëëyë. Jëts ka'aj *'yaponë** nay[ë]te'n, ka'aj..., ka'aj pu'uty yë tyaky. Patyts ëë jate'n nnPekajpyxy, nay[ë]te'n Alberto Torres López Ejemplar 39040, familia Ericaceae, género Comarostaphylis, arbusto de 50 centímetros con tallos gricaceos y frutos rojizos a morado obscuro cuando madura.