Meets mëku'uktëjktë), yë ääy yë ujts, yë'ëj ëxaaj njaak'uknëkäjpxp njaak'uknëmatyä'äkp. Sää yä'ät yäm yyëk'ijxy yyëkkëy yä'ät yë ujts, yë kujpijty, kujpijty yë xyëëw. Wa'aj yë 'yity kajaaj ujk ne'ekëjäwë yyëkpääty jam eej kojpk'akujkp, jam kojp kojpkkëjxp'amypy. Eej, jate'n yë ëxyääj nyëmajpyxyjyäwë tsyoo'ntä'äky yääj Wäjpx[t]unaki'ijy ujk Yukxee'kupäjky. Jate'n yë et yë näxwii'nyët yë yyëknëmatëy ujk [ë]xaaj jate'n Yukmaxänkijxy jate'n pyajtëk'ë. Jamts yë ee jëne'ekëjäwë 'yity, kajaaj 'yity. Jamts yë yyëkpääty yë kujpijty. Sääj yë kujpijty t'ijxy? Nyëjyä'ayë yë 'yääy, nyëmyajaty'ëty. Jëts yë ..., tëëmëp yë nayëte'n, tëëmëp, wa'aj yë tyëëmë tsujxk. Kuts yë tsyäm..., tsyäm'ukwä'äny, jate'n nyëyjyooxtsäjpts. Kuts yë tsyäm'apajtnë, nyëjtsyäjptstsuu'këm, jate'n yë ëtyä'akë tsyämkupety. Yëkjëë'kxpts yë'ëmë, yukpä'äkëp yë'ëj, apä'äkëp yë'ëj. Yukpä'äky yë jyäwë yë tyëëm. Jaa'yëtën kutsë'ëkë. Jate'n yë majjää'tyëjk tnëkäjpxtë tnëmatyä'äktë ku yë tsää'ny yë tjii'kyxy. Tsää'nyëk yë nay[ë]te'n 'yajot'ajtypy ujk jyii'kyxy'äjt'ëë'kypy ku ja ka'aj teej tiij jyëë'kxp jëtsën ja jate'n jam eej tjëë'kxmuky. Jëts jatukpiky, ku yë jam yë ujtskëy tpatmä'äy, ujtskëy yë *mäs** ..., jam jate'n jenë'ëkë yë'ëj mëtsënää'ynyëyëp. Ja'akëjxp ku yë kujpijty tumnxakety. Jotmënyts yë kujpijty yyëktijy, ja'akëjxp ku yä'ät ja eej pëtityëm yë wya'aj yë nyëkipy. Jate'n jyäwë tëë yyëkjëppëtejkëjxnë, tëë xyakajtkëjxnë. Jotmënyts jate'n yë majjää'tyëjk tyëk'awejtë, patyts yë jate'n ttejtë kujpijty. Jate'nts yë ëë [ë]xaaj nyëknaxy yë ääw yë ayuujk ujk nnëkajpyxy nnëmatyä'äky. Jate'nts yë 'yity. Kuts yë 'yääy yë majatyëty, ku yë 'yääy yë wyëkä'äy, ku jate'n yë yë jumëjt tëë kyupety ujk 'yapety yë xëëw po'oj jëts yë wyëkä'äkixy yë 'yääy. Kuts yë 'yääy yë wyëkä'äkixy, tits yë wyä'äny? Yë'ëts yë yëkpu'uty'äjtp, yë'ëtën jaak'ëpyu'uty, ujtspu'uty, jëntspu'uty, ëëj. YYëk'ijtypyts yë'ëj ja ..., mëti yëktejp *kulantrëj**, mëti yëktejp xunëkät, mëti yëktejp axux. ujk jajp yyëkwijy, ujk jajp tiij kajtiij jyaak..., kë'm jyaakpëtsimy ääy ujts, jajp yë nëtsuukytyë, tiij kajtiij tjaaktamë'ettë tjaaktamëyonë. Jate'nts yë yyëkpëjkmujknë ujk jate'nts yë ëxyäm, ëxyäm yä'ätpëj'et yä'ätpëjxëëw ka'aj 'yuknëpääjtënyë, kunytsyëj'äm yë yyëkjää'xnë, yyëktoo'knë, ujk yyëk..., yyëk.... Jate'n yyëktijy ku yë pu'uty yyëkjääxë. N'atspu'utyjyä'äxënt. Jyää'xkaknëtëpts yë jää'y yë muum ë[y] mejts ja xjajnääjxë xjajkämë. Jëts ja wenkjää'y t'ajot'äjtnë. Tëë yyëk'ejxpät'ukwänë Jate'nts yë *mäsë** yë'ëpë tyuny pyiky. Kajaaj yë myëtunnë myëpëjknë yä'ät yë kujpijtypyu'uty. Mëtunp yë nay[ë]te'n ku jate'n ja n'ääy ja n'ujts nyëk'ejtënt, ntuktajtsoojkënt ntuktaj'ejtënt, wënettsën ja n'ääy ja n'ujts njëp'ejxënt. Jate'nts yë tyuny yë kujpijty, jate'n yë ëxaaj yë tyunk yë pyëjkk yë tyakëtä'äkyë ujk jate'n ja tyunk ja pyëjkk yë pyäätyë Jate'nts yë yyëk'ajot'aty. Jate'nts ëxaaj nnëkajpyxy nnëmatyä'äky. Jate'n ëxaaj tukpiy yë kujpijty, yë majatypyë, yë yuk..., yuk..., yë wa'aj yë tun'ääwkujpijty, jate'nën yë n'ukxëtejënt. Jaaj yë *mäsë** 'yity määj yë tun'ääw kojpk'ääw. Ëjts jë nxëëw: José Pérez Vásquez. Yä'ät jë nkäjpx[w]anypy nnëmatyä'äk[w]anypy yë ääy yë ujts, kujpijty. Mëti kujpijty ntijyëntëp, atëmtë. Yämts ja ëë nnëkäjpx[w]ä'äny nnëmatyä'äk[w]ä'äany nay[ë]te'n. Ku tyuny ku pyiky nay[ë]te'n. Wa'aj ja ..., *aponë'äjtp** yë nay[ë]te'n, ku *sepoyë** ku *siläntrëj** nneejpënt jëts yë'ëj *n'aponë'äjtënt**, npu'uty'äjtënt. Jats njä'äxy'äjtënt nay[ë]*te'n. Ejtp yë [ë]xem tun'akë'm, ejtpts yë yääj määj ëëts yääj nkajpyxy, jaaj yë kujpijty nay[ë]te'n. *Përëj** kuts jam tun'akë'm mëti yää'ën yää'en yyon[p] *perëj** ja'ajtën tiij kujpijty xyëëw, mëjkujpijty ja yyëktijy ja'aj. Yä'ät [ë]xääj, yääyëts yë tyany. Jate'n. Alberto Torres López Ejemplar 39039, Familia Ericaceae, género Comarostaphylis, arbusto de 1 metro aproximadamente, con frutos morados.