de1ja3mi:32 de1ja3mi:32; i2na3 xa3wa'2 a2tsu3 i2ni:2 a1jma1 i2ni:2 de1ja3mi:32 xa3wa'2 mba3 xa3wa'2 ri3 na'2phu1 xa1bwa2nu:2 i1mba:1 ri3 xo:32 xa3wa'2 ja'2ni:2 i2kha:2 na2jmu:3 xa1bwa2nu:2 na:32 ri3 na:2 na1gi'1ma2 xki'1xi2 i2nu:32 ri3 xo:32 di1ja3mi:32 xa3wa'2 a'1khwen1 ja'2ni:2, i2kha:2 ru'3khwen1 mi1ga1. Ma1ga'2wu2 na:32 ri3 ni1gi'1ma2 xki'1xi2, na2mba3yu:32 ne1. Mba:32 xa1bu1 ni2khi:1 ni2gi'3nu:2 xkwa'2ni:2 wa2jyu:3; i2kha:2 i2na3 ru'3khwen1 ña2ju:n2 ni2jmu:21 ne1. Ni'2jña:31 *pero como** ni2wa'2tha:n31 ne'2ne2, xa1bu1 ni2khi:1 i1mba:1 ra3; ka2jngo3 ndi2yo:2, ni2ku2jma:2, ni1ka1 ra1ma1ñu:2. di3 ni2mba3yu:32 ri3 di1ja3mi:32 xa3wa'2 i1mba1 ri3 xo3 i2nu:32 ma3 xa3wa'2 ja'2ni:2 nu2mu2, ba'3wi:32 ri'1yu:1 xo:3 ri3 ri'1yu:1 ma3 xa3wa'2 ja'2ni:2 na2mba3yu:32 ma3 ru'3khwe1 ma2nga:2 na:32 e2jma:2 ja2 ra3; i2kha:2 ru'3khwe1 na2jmu:3 xa1bwa2nu:2 nu2ni:12 gu'2wa3. Tsu1du:1 gu'2wa3 ri1jma:13 na2tra3ma:12 ne1, i2khin3 na'1kha1 ra1xa1. na2wa2thya3wi:n13 ga1jma:13 a2jma:1 a2jma:1 ri3 ri3ga1 xa2na:3 na2go:n3 ru3ya3 xa1bwa2nu:2 i2kha:2 ...ju:n2 i2jma:2 ri3 i2xi'1 ri3 xo:32 i2xe1 ja'2ni:2 i2xe1 di1ja3mi:32 xa3wa'2 ...ju:n2 ja2 ra3. xa3wa'2 de1ja3mi:32 xa3wa'2 de1ja3mi:32 xa3wa'2 Rodrigo Sánchez Morán i2na3 ri3 mbi'2yu:2 xa3wa'1 ru'3kho1 ...ju:2n ri3 na2pho2 i2kha:3n lo3 tsa:n32 xa1bo1 ...jwa2n lo'3 a1jma1 ri3 gya:'2..., ri3 gya2xu:1 ne1 xti'2khu:2 ne1 di1ja3mi:32 ne1 i2than2 bwa2nu:2 xo:32 ri3 gya2xu:1 ne1 i2kha:2 ja'2ni:2 mba3 ri3 ngi2di2 di3 ga2khi:1 ru'3khwe1 ri3 na2pho2 i2kha:3n lo'3 na2ti2 a2wu:n32 ya'2du:n2 na2pho2 lo'3 *o** xi3 na2nda2 lo'3 mi1ga1 ma3 xkwa'2ni:2 mo'1pho2. tha2na:2 ma3 ma2nga:2 i2than2 xa1bu1 di3 dya2jma:1 ra3, ri1ja3mi:32 ri3 ngi2di2 ju:2n ja2 ra3, tha2na:2 ma3 ma2nga:2 na2ga'2wu2 na:32 ri3, na1gi'1ma2 xu1ku3 tsi3 xa2na:3 ri3 rya2tsu:32 di1ja3mi:32 ma3 ne1 mbu1ju:'32 ru'3kho1 ri3 na2ga'2..., na'2ga:1 na2ga2ja:1 jmbu2 ja2 ra3 na2jmba:2, na2jma:2 i2xu:1 na:3 nda'2yo:32 a'1kho1 ja'2ni:2 nu2da2 xa1bu1 na2jma:2 na2mba3yu:32 na2ju3gwa2 ra'2a2 gu'2wa3 *porque** jmbu2 i'2ya2 i2kha:2 ru'3kho1 jngo3 na2mba3yu:n31 ne1. xa3wa'2 jma:13 di1ja3mu:32 di1ja3mi:32 xa3wa'1 di1ja3mi:32 xa3wa'1 Eufracia Estrada Sánchez Ejemplar 42011, familia piperaceae; género piper Árbol de 7 m Con florescencia blanca