va2khia3la'2 na:31 va2khia3la'2 ta3ta:32 xi3gi1 na2nda1la2 i2khan3la'2 mu1nu'1vi:n32 tan3 la3fi:n32 xa'3ni:2 ni1ka1 ndra'3a:2 mbi'2ya:2 i2kha:n3 xa'3ni2 ni2xta:2 xa'3ni2 ni2ga2ja:n13 xa'3ni2 ni1gu1ma:3 tsa3 ņa2ju:n2 a2na'2 na3 ni2xta:2 xka'3ni2 ni2ta2 nu3jun3 xka'3ni2 ni2tra'2di:n2 i1jia:n'12 xu3gi3 du'3khwi:n32 na2nda1la2 i2khan3la2 mu1dxu:n32 a3 na2ndo:2 a3 ma1go:2 ma1tri3gu2 ta:n32 la3fi:n32 mu1dxu:n32 na3na3 *hay** ma1than1 ņa2ju:n2 ta3ta3 xi3 nu2mu:2 di3 gu:n2 ma'2than3 ni3ma'1la'2 mu1dxu:n32 di3 gu:n2 li3pa'1 ma3 ri3 ma3ja:n3 li3pa'1 ma3 ri3 gwe:n32 ma3 di3 mu1gu1va'2 di3 nu2mba:2 ge:1 na1ngwa3 ma3 ri3 ma3ja:n3 vi3ņu:32 mu'1than1 jan3la3 ri3 *como** xi3 di3ga3 di3 va2jyu:32 *pues** gi3na3 ma3 va:32 ni1ka1 ndra'3a:2 mbi'2ya1la3 ri3 va2jyu:32 *mas que** a'2di:32 gu1fa1 ņa2fa:n'2 i2kha2 mi3gi3na3 ņa2ju:n2 vi3ji3 xe2de2 *pero** na1ngwa3 xka'3ni:2 ma2gu2fa:1 ra1bu1 *porque** ri3ga3 mbi'2i2 di3 na2xna3 i2xi3 ri3ga3 mbi'2i2 ri3 na1ngwa:32 i2xi3 kha2 xi3 than'1 jun3 i'2tha3 nu2mu:2 ga2ngi'2 ge:1 tsi3 na'2ni2 ri3 gi3 na3 na3mbo:32 ya2xtu2 ru'3khwin3 di3 u:n2 na1ga1nu3 mi'2tsu3 di3 na1ngwa:32 ja'1ni2 xna3 ra3 ru'3khwi:n32 ņa2ju:n2 ni2gu2va'2 nu2mba:2 ra3 na1ngwa3 mu'1than1 ri3 ma3ja:n3 ņu:32 ri3 ni2xki2dxa1la3 mi2khi2 nda3va2la'3 *ahora** i1mba1 ri3ga3 mbi'2i2 ri3 ma3ja:n'3 a1ndo1 *bueno** i2xna3 *cosecha** a1sto1 *bueno** ri3ga3 ya2ja2 ri3ga3 ra'1kha1 ri3ga3 ri3ga3 *tiempo** ri3 *bueno** tri2gan'1la3 *bueno** ku2va2 ri3ga3 *tiempo** ri3 gi3na3 na'1kha1 di3 gi3na3 i2na2la3 na'1kha1 gi3na3 na:32 go'2va3la'3 ga2jma3la3 ru1da3la3 ga2jma3la3 a2na1la'3 na'1kha1 na2ndi:2 na'1kha1 na2xkri2ga:1 di3 na1ni1 ri3 i2khu:n3 ge:1 ni2 na1ngwa3 ne2ka2 *escuela** di3 ga1jma:13 nu2mu:2 di3 u:n2 ru1du'3 ra3 nde2yo:32 gu:n2 na2ndi:2 na1ki3 la3fi:n32 na1ki3 dxa'1gu3 ņa2ju:n2 ru1 nde2yo:32 ru1 na2ndi:2 ra3 na2ndo2 kha3ņu:32 ra1bu1 i'2tha3 ra3 ra'1kha3 ma3 ndo:13 na2ndo2 kha3ņu:32 ru1 tha3 ra3 gi'3 ra1bu1 gu'3than3 jan3la3 xi3gi1 ri3 na'2ni2 ndu2va'2 di3 jmbu2 di3 u:n2 di3 gi3na3 ni1gra3ka:2 ru1 ni2ja3ņu:32 i2nu'2 jun3 ge1 ra3 ru'3khwi:n32 ņa2ju:n2 ra3 ni2gu2 ni2ku2va2 nu2mba:2 ne'1kha1 ni'1kha1 ja: ta3ta3 tsi3 ga1jmu'1 jun3 ge1 va3va:32 ni2gi2da'1 ni3mi'1 gwa:32 ni'2ni2 di3 gu:n2 *doce aņos** ra3 na2gi'3du1 ma3 na2gi'2du1 ma3 na2gre2go:n13 ra1bu1 tsu1du'1 ra3 *doce aņos** ra3 ni2gre2go:n13 ra1bu1 ra3 *trece aņos** ra3 *catorce aņos** ra3 gre2go:n13 ra1bu1 ra3 *quince** gu:n2 *catorce aņos** khwen1 di3 ni2gi'3du:13 ru1 u:n2 ni'1kha1 go'2vo'3 jun3 ni'1kha1 ga'3ņu'2 *pedir** nu2ma:32 xi3 ra1bu1 gu:n2 ga1jma:13 a2nu:21 ru1 i3mba'1 mba3vi:32 ru1du:32 ru1 gi'3 ra3 dxwa'3a2 ni2ndxu:21 ra1bu1 ra3 ru'3khwi:n32 ni'1kha1 ru1 go'2vo'3 ra3 ni2xta:32 ra3 ni'2tha3 mi3nu:32 a2nu'2 ra3 ma1xta:3 ga1jmu'1 a'2dia:32 na2ndo'2 ma1xta:3 go'2va:32 na1ngwa3 go'3do'2 nu3mba:1 ma'1ga3 ja1ya:1 a'2dia:32 i'2tha3 ru1 ra3 i2kha2 ņa2ju:n2 ru'3khwin3 ni'2gun'3 ju:n3 ga1jmu'1 ru1 ra3 ru'3khwi:n32 u:n2 ni2jmu:3 jmu'1 ru1 jun3 *segun** i1than1 jun3 *de blanco** ni2jmu:3 jmu'1 ru1 i1than1 jun3 ge:1 di3 a1jndo1 chi2ku3vi:n3 ni2jma'3la2 ndo1 khwe:n1 gu:n2 di3 ne1ba'3la2 di3 ni2gre2ga1la2 *seguro** ra3 ta'1 du'3khwin3 ņa2ju:n2 ri3 u:n2 gun'3 jun3 ge1 ra3 chi2ku3vi:n3 ni2jma'3la2 ra3 gu:n2 *quince aņos** ni2jma'3la2 chi2ku3vi:n3 ra3 u:n2 *quince aņos dieciseis aņos** ra3 *ya** ni2gwa'3da:2 a'2da'3la2 ti2mba:32 ra3 *dieciseis diecisiete** fen1 ra3 *dieciocho** i1mba:1 ma3 a2da2 ni2gu'3da:2 ju'3 ra3 u:n2 *dieciocho** khwe:n1 *diecinueve** khwen1 *veinte** khwen1 i1mba:1 ma3 a2da2 ni2gu'3da:2 ju'3 ra3 u:n2 xkwa'3ni:2 ka2 ndri3gu:n13 ra3 ni2ga3nu3 a1sto1 gu:n2 *como** gu:n2 *como** gu1vi:n12 i1jin1 ni2ga3nu3 ju'3 jun3 gu:n2 gun'3 ge1 ra3 ta'1 du'3khwi:n32 di3 gu:n2 xta:3 ga2jmi'3 i1jin'1 jun3 ge1 ra3 ne'2ngo'2 va:32 gu:n2 *tanto trabajo** kha2 di3 u:n2 nu'2tha:n3 jan3la3 i2tha2 ru1 di3 *creencia** i2tha2 ra1bu1 na:32 ma1tri'1khu2 ri1ya:1 a2da2 na:31 i2nu:2 na1ma'1 na:31 ko1ņe:2 na:31 gu:n2 ma1gu1ma2 nu2mu:2 a2da2 ra3 ru'3khwin3 ri3 mba1ja:1 a2da2 ra3 di3 ma1gi'1i1 ja2yu.2 a2da2 xka'3ni:2 ra3 na'1kha1 gu:n2 na2ndi:2 na2xkri2ga:1 a2da2 ra3 na1gu1ma2 nu2mu:2 a2da2 ra3 ni'2ni2 *dios** ne'2ngo'2 ni1rgu1vi:n32 ra1bu1 ni2ya2ni:2 nu3tu'2 ra1bu1 ra3 *pero lugar** di3 na1ka1 ra2ni:2 jun:3 ra1bu1 ge1 ra3 mba3mba3 di3 u:n2 gra3ku:n3 ga2jmi'3 ra1bu1 ju:32 ma2 ge1 ra3 ru'3khwi:n32 ņa2ju:n2 gu:n2 mba3 xu3gwi:3 ri3 na1ni1 jun3 ni1nu1jun3 ga1jmu'1 ru1 ni1nu1jun3 *de blanco** ra3 ni1gu1mi:2 i1jin'1 jun3 i1than1 jun3 ni2ga3nu3 jun3 gu1vi:n12 gu:n2 i1jin1 ju:n3 i1than1 ge1 la:31 xka'3ni:2 xka'3ni:2 va3va:32 ni2gi'2ya3 ri3gu3 a2jngo:32 i2kha:2 ta3ta3 tsi3 ni2xta:2 ga1jma'1 ra3 xi3 ra1bu1 gi3na:32 ņa2ju:n2 ra3 nu2mu:2 di3 va2jyu:32 ra3 ku3va3 ra1bu1 tsi3 ga2fin'2 ra1bu1 tsi3 na2go:n3 gu3nda'3a1 gu'2va3 i2thi:n21 ra3 xka'3ni2 va3va:32 ni2xta:32 i2kha:2 ta3ta3 di3 mi2gi3na:32 ni2xta:32 ra2than3 ra3 a3 ra1bu1 ni'2ni2 ndxa:1 nu2mu2 di3 mbe1kha'1 na2to'2o:1 mba3 ru1 di3 gi2nu:2 gi2nu:2 na2to'2o:1 ro1 go'2vo:32 i2kha:2 a'1gwi:12 gu'3tha3 ra3 na2xta:32 ru1 na2ņa2jun'2 na2to'2o:1 a'1khwe:n1 thi:n21 ra3 a1jndo1 khwe:n1 nu3jun3 ra1bu1 i2tha2 ra1bu1 di3 gi'3na2 du'3khwin3 ra3 a3 xu'3khwin3 ni2ri3ga3 ga1jma:13 i2kha:n3 ta2ya:3 ra3 na'1 i2kha:2 xu'3khwi:n32 ņa2ju:n2 ni2ri3ga3 ta3ta3 i2kha:2 xu'3khwi:n32 ņa2ju:n2 ni2ri3ga3 ni2xta:32 ra1bu1 ni'1kha1 ra1bu1 ni2xta:32 ra3 di3 dxwa'3a2 ņa2ju:n2 ru1 ru'3khwin3 ma1ra3ri3ņu:13 ra1bu1 di3 i2kha:2 a2nu'2 jun3 ge1 ra3 ge'3do:2 ja:2 a2nu'2 jun3 ge1 ra3 gi'3di:n2 ru1 xu1ku'3 gi'3di:n2 ru1 xe2de2 gi'3di:n2 ru1 su1tu:n2 gi'3di:n2 ru1 gwa3yu3 xu1ku3 tsu'3khwi:n32 ga3ņa3vu:n13 ra1bu1 nu2mu:2 ru'3khwi:n32 di3 u:n2 ni'1kha1 ra1bu1 i'2thi:n31 ra3 *para acabar** di3 dxwa'3a2 ņa2ju:n2 ru1 ru'3khwi:n32 *vamos suponer** ni'2ņu:2 *entregar** mi2na'2 ra1bu1 ra3 *de que si** ni1ga1ta2 a2jngo:32 *pero** na1ngwa3 ma2ri3ya:32 ru1 a'2di3 ra3 a'2di3 ma'1gun'3 jmu'1 a'2di3 ma'1ņu'2 *apoyar como** xi3 a'2di'3 ņa2ju:n2 khi2ma:2 ga'3ni2 ga'1kha1 ma1xta:32 i'2tha3 ru1 ra3 ni'1kha1 ra1bu1 ni2xta:32 ņa2ju:n2 ra3 ni'2tsi2 ri1 xti3ņu:32 ru1 ni'2tsi2 ri1 cha3do:2 ru1 ni'2tsi2 ra1bu1 i2kha:2 ma2 gun'3 jmu'1 ru1 a1ndo1 xi3gi1 ra3 u:n2 ni1gu1mi:2 i1jin'1 ga1jmu'1 ru1 ra3 ni2mba3yu'3 ru1du'3 ra3 ni2mba3yu'3 kha2 a2nu'2 ra3 ni2ku2va3 ra3 *casi** ni'2ni2 mba2ni:2 tan3 khi2ma:2 ma3 ru1du'3 jun3 jma:13 a2nu'2 gu:n2 i1jin'1 ge1 ra3 ta'1 mbe2kha'1 ra1bu1 tsi3 na'1kha1 na2gwa2nu:32 go'2vo:32 a'1gwi:12 gu'3than3 ra3 a3 no3kho2 no3kho2 nda2ya3 ri3gwi:32 a'1gwi:12 ru1 mbi'2i2 du'3khwin3 ra3 o1 a1sndo1 na2nu3jun3 ga1jma:13 ru1 a1jndo2 na2jma:2 ga1jma:13 ru1 a'1gwi:12 mbi'2i2 di3 ni2xta:2 jan3 na'3 i2kha:2 ndo1 ni1nu1jun3 ga1jmu'1 ru1 jun3 ndo1 khwe:n1 ne1bo'1 jmu'1 ru1 jun3 i'2ni2 kha2 a2nu'2 jun3 ra1bu1 gu:n2 tsi3yu:32 ru1 ma1gwa1nu3 ri3gu:n13 i2tha3 ge1 ra3 ta3ta3 tsi3yu:32 ru1 ma1gwa1nu3 ri3gu:n13 tsi3yu:32 ru1 ma'1ni2 *responsable** ma2ni'3tsu:n3 i1jin'1 ma2ni'3tsu:n3 ri3 na2ndo:2 ru1 ma1gi'1i1 i2kha:2 ra1bu1 ma2ni'3tsu:n3 i1jin1 na2ndo:2 ru1 ma1gi'1i1 i2kha:2 ru1 gu:n2 ma'1ni2 mba2ni:2 i1ji:n12 ru'3khwin3 mbi'2yu:2 di3 ra1bu1 gu:n2 gi'3ma:2 na2ni2gu:1 ma2nu3ju:n'3 *porque** na1ngwa:32 ma'1ni2 ndu2vu:n3 ru1 *porque** ra'1kha:32 ra1bu1 *juguete** ņa2jun'2 i'2tha3 kha2 ru1 di3 gu:n2 ra1bu1 ga2khi:21 ni3mi:13 ma2 kha2 tsi3 a2nu'2 jun3 ge1 ra3 ta'1 dia3jngo:32 ma3 e2go:n3 i2khi:n2 rwe1kha2 tsi3 na2go:n3 na2gwa2nu:32 go'2vo:n3 gu'1vi:n13 va2pha2 vi3ņu:32 xi3 mbe2kha'1 gu3nu1jun3 ru1 a'1khwe:n1 di3 mu2da2ri3gu3 mi2jna3 ru1 na'3 i2kha:2 gwa2ni:32 u:n2 a1jndo1 gu:n2 xkwa'3ni:2 i2ni2 ra1bu1 *pero** mba3 *tipo** di3 ni'2ni2 a2nu'2 *mas** ga2khi:21 gu'3than3 jan3la3 di3gi1 la:32 mba3 *tipo** ga2khi:21 ni'2ni2 a2nu'2 jun3 ru'3khwi:n32 ni'2ni2 xkwa'3ni:2 a2jan3 *pero** ra1bu1 tsi3 e'1ve:n32 ra3 *antes** nu2than2 ru1 kha2ni:3 ra3 u:n2 i2khi:n2 ru1 gre2go:n13 *como** ņa1vu:n2 ru1 ga'3tha3 mi2na:21 ra3 ndo1 khwe:n1 ska3jma2 mi2na'2 re1 i2nu:2 a2nu:21 ru1 ra3 *ya** na3ngwa:32 *problema** rkhwin3 la:31 na3ngwa:32 ma'1ni2 xku2jndu2 ra1bu1 di3 *ya** *pero** ra1bu1 tsi3gi1 ra3 ni'1kha1 ga'3ņu:2 *pedir** mu3ju:n32 ra3 ni'2ņu:2 *pedir** mu3ju:n32 ru1 ra3 i2khu:n2 na2ndo'2 ja1yo:1 a'2di:32 ta3ta3 tsi3gi1 i2khu:n2 na2ndo'2 ja1yo:1 a'2di:32 na3na3 tsi3gi1 i2khu:n2 na2ndo'2 ma1xta:3 jmu'1 u:n2 na3na3 tsi3gi1 i'2tha3 ru1 ra3 ma3ja:n:3 xi3 na2nda:2 ma1xta:2 ri3 *pero** na1ngwa3 ma1ni'1ņu:32 a'2di'3 mi1dxu'1 ga1jma'1 ri3 a'2di'3 ma1xta:32 go'2vo'3 i2kha:n3 ma'1ni'2la2 a'2di'3 ņa2fa:n'2 khi2ma:3 ni2gi'2tha:n3 i2kha:2 ru1 la:31 ni2ri3gu3 ma3 e2dxo:21 *porque** ra1bu1 dxwa'3a2 ņa2ju:n2 mi2gi3na:32 la:31 u1ju:n'13 dia3jun2 di3 ni'2ni2 i2kha:2 ni2xta:31 gu'2va:3 ra3 ni2ņa2vu:n13 re1 xe2de2 ni2ņa2vu:n13 re1 su1tu:n2 u1ju:n'13 dia3jun2 di3 e'2yo'3 i2nu:2 mba:32 i1ya1 du'3khwin3 ma1ni1gu1 khe'2ya:3 ga'3ni2 me3gwe:12 ga'3ni2 dxa1gwi:12 di3 va2jyu:32 na'3 i2kha2 ma2 ru'3khwi:n32 i'2ni2 ru1 vi2phi:2 ru1 ma1ga3gu3 i2xi2 vi2phi:2 ra1bu1 ma2ņa2vu:n13 xu1ku'3 vi2phi:2 re1 *de cualquier cosa** ma'1ni2 ru1 ra3 i2kha:2 ru'3khwi:n32 ma1ta1ni1gu1 khe'2ya:3 ru1 la3 a2jan'3 ra1bu1 tsi3 tsi3yu:32 ra3 *como** ra1bu1 tsi3 ge'3do:2 gi'3da:2 a2nu:21 gi'3da:2 ru1du:32 ni'2ni2 ndxa:1 ma3tri1ya:1 a'1gwi:12 na1ka1 jma:13 la3 i2kha:n3 tsi3 ni2tra'2da:2 a2da2 ge1jyo2 dia3ju:n2 khi2na3 na3 khi2na3 i1ka1 ga3gu1ma2 ra1gu'1va1 nu2mu:2 a2da2 di3 gi2ni:2 gi2ni:2 ja2yu:2 ri3 na2ku:32 ja2yu:2 na'3 di3 na1gu1ma:2 a2da2 ra3 di3 gi2ni:2 gi2ni:2 ja2yu:2 ma1ga2tri'3khu2 ri1ya:1 a2da2 di3 dia2jmu:21 ra3 ma1ta'1a'1la2 a2da2 ņe:2 a2jan'3 mba3jndi2 ma3 ru'3khwi:n32 xi3 a2da2 tsi3 na1ngwa3 i2yu2 ja3ņu:32 ra3 ta'1 kha2 mba3jndi2 ma3 tri'2khu2ri1ya:1 a'1khwe:n1 ma1ta'1a'1la2 ņe:2 ra3 a3 so1sto:1 khu3ba3 i1ka1 nu2mu:2 a2da2 a3 kha:2 va3jndi2 so1sto:1 khu3ba3 i1ka1 di3 na1ka1 tri'3khu2ri1ya:1 ra3 i1ka'1la2 ju:32 i2nu:2 ko1ņe:2 ra3 i2nu:2 kun1 na1ma'1 rkwin3 la:31 di3 na1ka1 gi3tri'3khu2ri1ya1la'2 a2da2 na:32 khu3ba3 dia3ju:n2 dia3ju:n2 khi'2ya3 i1ka1 di3 na1ka1 gi3tri'3khu2ri1ya1la'2 a2da2 na:32 khu3ba3 ra3 xti3la3 ga1jma:13 gu:n2 i2kha:2 gu:n2 xu1va:13 ge1 ra3 ta'1 xu1va:13 tsi3 a'1gu1 la1 tsi3 i1ya1 ra3 a2fan'2 xnda2fa2 la3 a2jan'3 a2fan'2 xnda2fa2 i1ka1 *ahora** i2kha:2 tsi3 a'1gu1 ra3 xu1va3 o1 cha3la3 i1ka1 la3 a2jan'3 cha3la3 *taza** ru'3khwin3 i1ka1 ri3 na1ka1 gi3tri'3khu2 ri1ya:1 ra1bu1 ru'3khwi:n32 u:n2 *taza** khwe:n1 gwa2nu:32 ra3 *ahora** i2kha:2 ru1 ra3 ma1gwa1nu:32 *libre** i2kha:2 ra1bu1 na1ngwa:32 ma2xkri2ga:1 gi3ņa:3 gwe:n32 na1ngwa:32 ma'1kha1 na2ndi:2 na1ngwa:32 i'2tha3 i2kha:2 ru1 tsi3 na1ka1 a'1khwe:n1 la:31 dia3jngo:32 ma3 i1ka1 gi3tri'3khu2ri1yin1la2 i1jin1 na1ga1 gi3tri'3khu2ri1yin1 na'3 dia3jun2 khu1mu:13 *para** mu1ru3ya3 na2ndi:2 *para** ma1ra3xka3jmi:2 re1 na2ndi:2 *para** na1ngwa3 ma'1ņu:3 re1 *enfermar fácil** di3 rkhwin3 na2kho3go:2 i2nu:2 gi3ņa:3 gwe:n32 *segun** i2thi:n21 fen1 la:31 di3 na1ka1 ra2ni:2 i1jin1 nu3mba:1 i1ta:n13 i1ka1 nu2mu:32 ra3 ku3va3 i1jin1 tsi3 nu2na2 na:32 chi2ku3vi:n3 i2tha2 ru1 ku3va3 i1jin1 tsi3 na1ngwa3 i2na2 na3 chi2ku3vi:n3 dia3jngo:32 gu1ma2 ru'3khwin3 ra3 ta3ta3 da1kha:32 na'2tha3 ru1 i2kha:2 ņa2ju:n2 ma1than'1 ma3 xi3gi1 ma1ta1dxu:n2 ri3 gu:n2 xu'3khwin3 ni'2ni2 i2kha:2 ru1du'3 jun3 ga1jma:13 a2nu'2 ni2na2 i1jin'1 jun3 chi2ku3vi:n3 a1sto1 na2gi'2ya:32 ra1bu1 tsi3 nda2va:21 a'2di:32 ma'1ga2 ja2ya:32 a2da2 ru'3khwin3 mba1ja:1 a2da2 ra3 mi'3 khwin3 mba1ja:1 a2da2 i'2tha3 ru1 du'3khwi:n32 gu:n2 jmbu2 ku:n2 ni2ya2ni:2 i1jin1 ni1ka1 ra1bu1 tsi3 nda2va:21 a'2di:32 khwe:n1 gu:n2 kha2gwi:n12 a1jmi:12 i1jin1 ni2ga2ni:2 i1jin1 tri2gi:n12 xi3gi1 i1jin1 skwin3 mba:1 a2da2 ju:32 gu:n2 e'1ve:n132 i1jin1 i2kha2 ma3 ni1kha1 khi'2di:n2 i1jin1 mbe2kha'1 tri2gi:n12 i1jin1 ra3 tsi3 e'1ve:n132 ra'1kha3 xi3 i1jin1 dia3jun2 gi'3ni:3 kha3ņu:3 ri3 i1jin1 gu:n2 *accidente** ge1 ra3 *lo que pasa** ri3 u:n2 ni2ya2ni:2 ra1bu1 ge1 la:31 ni2ya2ni:2 ra1bu1 nu3tu'2 ra1bu1 ni2mba:32 ma1than1 ni2kha3ņu:32 le3ke3 ņa2ju:n2 ga3tha3 ri3 nu3tu'2 ni2ya2ni:2 ru1 a1sto1 na1ka1 ra2ni:2 ru1 ge:1 gra3ku:n3 gu:n2 *desgracia** khi2mu:3 ge1 ra3 ta'1 a3 ri3ga3 i1mba1 ri3 ma1ra1than1 tsu1du:1 di3 ni2xta:2 i2kha:n3 ni2ga2ja:n13 ge1jyo2 na'3 i2kha2 ma2 di3 gu:n2 di3 ni1ka1 ndri3ga:1 mbi'2yu'2 ma2 i2kha2 ma2 xi3than'1 jun3 ge1 ra3 di3 tsi3 gi3na:32 jmu'1 ge1 ra3 u:n2 ni'2ņa:21 nda'2kho2 ra1bu1 na1ngwa3 ni'2ni2 vi3ņu:32 *responsable** nu2mu:3 i1jin1 khwin3 mi2gi3na3 i1ka1 ndra'3a:2 mbi'2yu:n3 i1jin1 ru'3khwin3 di3 u:n2 a1ndo1 xi3 ge:1 na1ma'1an'3la2 ni3mi:13 i1jin1 na2khi'2ni:32 i2ņu'2 jun3 di3 u:n2 na1ngwa3 ma3ja:n3 na1ngwa3 kwe'2tse:n32 ni2ya2ni:2 i2tha2 ge1 la:31 i2kha2 ma3 ru'3khwi:n32 i2kha2 ma3 ni'2ņa:21 ta3ta3 tsi3 jmu'1 jun3 ra3 ni'2ņa:21 ni'2ņa:21 ra3 nde2yo:32 ju:31 na2ndi:2 ra3 na2ndo2 kha3ņu:32 ju:31 gi:'31 *castigo** gu'3than3 ge1 la:31 gi:'31 *castigo** gu'3than3 ra3 khu:n3 ra3 ni2xta:32 ma3 ndi1ya1 na2ndi:2 khu:n3 ma1than1 ri3 khu:n3 tsi'2ņu:3 ga3than3 ri3 na2ndi:2 ma3 i'2ņu'2 khu:n3 ge1 ra3 ta'1 di3 va2jyu:32 ge1jyo2 ra3 a3 i2kha:n3 ni2ni2gwa'1 xta2ya:3 ta3ta3 tsi3 ni2xta:2 jma'1 ra3 o1 ra1bu1 ni'1kha1 ga3nda'3a:n13 ra3 na2nda:2 tsi3ya:32 ni2ta2nu3jun3 ga1jma'1 i2kha:n3 ra3 o1 i2kha:n3 na2ra2tha:n3 a2na'2 di3 na'2tha3 ni3mia:12 ma1xta:2 ga1jma'1 i2kha:2 ta3ta3 tsi3 ni2xta:2 ga1jma'1 ra3 xka'3ni:2 xka'3ni:2 ri3ga3 du'3khwin3 va2jyu:32 na'3 u:n2 *este** na3ku2 *para que** ma1than1 di3 gu:n2 i2kha:2 ni2ngre2go'1 tan3 jmu'1 ru1 khi2mu:3 ju:13 ta3ta3 ni2gre2go'1 ni1ni1 *cuento** jmu'1 ra1bu1 u:n2 ra3 to1 khwe:n1 u:n2 ni'1kha1 ru1 gu:n2 ndi1ya:1 ra3 *pero** u:n2 kha:2 xi3 i1than'1 jun3 ge1 ra3 na1ngwa:32 gu:n2 *facil** mu'1ni:13 ru1 *querer pero** mba1yu'1 ni2re2go'1 jmu'1 ru'3khwin3 ndo1 khwe:n1 nde1yo:1 i2nu:2 ru1 ra3 *pero casi voluntad** di3 re3go'1 khu:n3 ndi1ya:1 ru1 *pues** na1ngwa3 ni1gu1mu:3 *obligar** *porque** ku3va3 ra1bu1 tsi3 na1gu1mi:2 *obligar** mbu2ya:21 i1ya1 *pero** khu:n3 na1ngwa:32 jun3 *para que** ma1than1 di3 ni1than1 jmu'1 ru1 khu:n3 *casi** mu'1than1 jan3la3 *casi** ni2ga3jnu:2 ma3 ni3mi:12 kha:2 ru1 kha'2yo'2 jun3 ra3 ni2ga3jnu:2 ma3 ni3mi'1 khu:n3 kha1yo:1 kha:2 ru1 ra3 dia3ju:n2 i1mba1 *manera** di3 na1ngwa3 dia3ju:n2 ma1ta1ni1 ri3 ni2 na1ngwa3 ni1ni1 ga2jma:21 ge1 ra3 ta'1 ra1bu1 ni'2ni2 ga2jma:21 ņa2jun'2 ra3 ma1tri1yu:n13 ma'1ga3 ma1nu'1vi:n32 i1mba:1 ra1bu1 ga3tha3 ri3 kha:2 mba3jndi2 *como** ra1bu1 ni2xta3jma:2 ņa2jun'2 ni'gun'3 ge1 ra3 ge:1 ni'1kha1 gu:n2 di3 tse3jma:2 i2nu'2 i1than1 jun3 ni1ri'1ņu:2 ra3 gun'3 jmu'1 ru1 *aunque** gi3na3 ge1 ra3 i2kha:2 *hasta** ge:1 gi3da'3 mbi'2yu'2 jmu'1 ra1bu1 ta3ta3 ma3ja:n3 na3na3 nu3ma1la2 ni2tri3gu2 tan3 la3fi:n32 mbi'2ya:'2 ni2tri3gu2 tan3 la3fi:n32 khu1ma'1 mu1dxu:n32 i2kha:n32la'2 a3 ma1go:2 ma1ra1thun'1 ta:n32 mbi'2ya:2 ga1jma:13 xwa2jņa:2 xi3gi1 na'3 ma1than'1 ta3ta3 mbi'2yu'2 jun3 Juana Cano Casarrubias la:32 *este** mbi'2yu:2 xwa2jņu'2 ge1 ri3 tsi3 ra'1kha1 ma3ji:n3 i1than1 jun3 ge1 la:32 ma3ja:n3 na3na3 i2khu:n3 mbi'2yu'2 Gregorio Tiburcio Cano xta:3 ma3 na1mba1yu3 jmu:2 ma1gi1xi1la2 a2jnga:32la2 ge1jyo2 tso2 ma1ga1jna3la2 di3gi1 ra3 mi'1sngu:n3 i1jyan1la3 tsi3 ga2chu:n3 na:32 xwa2jin2 me'1pha:1 ge1jyo2 *porque** mba'2a2 di3gi1 tse3ya:3 i2khi:n2 i1jin1 du'3khwin3 ma1gi1xi1la'2 na3na3 *hay seņor** nu3ma'1la2 ri3 u:n2 na2tra2than3 xkwa'3ni:2 ra3 *como** gu:n2 na2ta2ni2 xkwa'3ni:2 ra3 mba3vi:32 ma3 *Dios** ga'3tha3 nu2ma:2 nu3mba:1 gu:n2 ni2gi2van'1 ni3mia:12 ri3 ni2ta2ni2 xa'3ni:2 ra3 *pero** na1ngwa3 ri3 ma'1ņu:2 ri3 nu3ma'1la'2 ga2jmia:32 a1ngun'1la2 tsi3 ni2dxa'2 jmia:32 ni2tia3xi'2la2 a2jnga:32 ta3ta3 xu'3khwin3 ga'3ni2 na3na3