va2khia3la2 ta3ta3 va2khia3 ta:31 a3 ma1-go:2 ma1-ta1ni1 mba3 ma3jan'3 ma1-tri3gu2 mba3 la3fi:n32 a2jnga:32 mu1-dxu:n32 i2khan3la2 tsi3 tsi3nu'1vi:n32 ge1jyo2 xka'3ni:2 xka'3ni2 gi2ta2rti3gwi:n32 i1jin1 tsi3 tsi3 na1-gu1mi:2 xka'3ni:2 i2chu3ma3jan3la2 i1jin1 tsi3 ga2chu:n3 nda3tu:n3 xu'3khwin3 ma3 xka'3ni2 gu1mi:2 i1jin1 tsi3 na1-gu1mi2 nda3tu:n3 dia3ju:n2 xka'3ni2 ta2ni2 jan3 di3 na2ta2 ndri'3in3 ma3jan3la2 i1jin1 tsi3gi1 xu3gwi'3 du'3khwi:n32 na2nda1la2 i2khan3la2 mu1-dxu:n32 ta3ta2 gwa3thi:n12 gun'1 ma1-go:2 di3 xo:3 ma1-chun3 ma3jan3la2 i1jin1 xu3gi'2 du'3khwi:n32 na2-nda1la2 mu1-dxu:n32 ta'1vun3 a3 ma1-ta1ni1 mba3 ma3ja:n3 ma1-tra1than1 nu3ma'1la2 ta3ta3 ma1-than1 mba3 la3fi:n32 ma1-ta1dxu:n2 xi3 na2nda:2 mbi1ya1 e2kho:2 di3 ni1ni1 i2khu:n3 ru1 gi3na:32 jun3 ndi'2ya'3 ni1-gu1gwa3 xi3 ra1bu1 tsi3 ge'3de:2 nde:1 ga2khi:21 va:32 *castigo** xi3 a2da2 tsi3 ra2than3 khan3 tsi3 gu:n2 vra3ka2 tu3vi:1 xi3 a2da2 tsi3 vi3ma:2 tsu3khwi:n32 na3ku2 tsi3 ga2khwa3 mu3ju:n32 ga2khwa3 mu3ju:n32 *pero** tsi3 vi3ma:2 tsu'3khwin3 tsi3 ga2khi:21 i2than2 khi:n2 ra3 khwa3 nda3ti:32 a2da2 ra'1kha3 a2da2 khwa3 nda3ti:32 ra3 a2da2 vi3ma:2la2 gi'3 a2vu:n32 ru1du:32 tsu'3khwi:n32 tsi3 ga2khi:21 nda'2kho2 *castigo** na3ku2 ri3 xi3gi1 *bueno** e2go:n3 ra1bu1 na2 xi3 *madre** khi'2ya:32 i1ka1 Tlapa a'1pha:13 *pero** xi3gi1 va2jyu:32 *nada nada** ni2mba:32 a2da2 ni1-gu1ma:2 *hospital general hospital de madre** mbo:3 ge:1 ni1-gu1mi:2 i1jin1 mba'2i:n2 *fuerte partero** ni2-ku3va3 ma1-xna'1 mbi'2yu:2 *partero** Mariano Villanueva Mariano Mariano Santiago tsi3 ni2-ru2gwa1 ma1-xna'1 mbi'2yu:2 na3na3 Victoria *difunta de paz** *difunta** Victoria *difunta doña** Rosa tsu3kwi:n32 tsi3 ni2-ru2gwa1 ni2ndxu:n13 *partero** *difunta mi comadre doña como se llama este señor** du3 mbi'2yu:2 mba:32 na3na3 mba3li'3 ña2ju:n2 ru1du:32 mba3li'3 khun3 Juana Juana Cano ge1 tsu3kwi:n32 tsi3 ni2-ru2gwa1 *pero** ga2khi:21 na1ngwa3 ne2jme:2 re1 a2da2 gi'3ma2 re1 xto:32 ma1-gu1ma:2 a2da2 khwa'1an1 nda3ti:32 o1 a2da2 jwa'1a:n1 ni3jni:32 na3na3 tsi3 *Ignacia Cano Martinez** ge1 *mero** gi'3ma2 ma2-rti3gwi:32 re1 a2da2 a2re'3ya'3 tse'2ya'2la:32 i'2thu:n32 re1 na:32 ga'3ngo:32 ra1bu1 xi3gi1 khwa'1an1 to2jnga:2 a2da2 di3 ka3 gi'3ma2 e2dxo:21 a2da2 ge:1 va'3vi:32 na2ku:32 a2da2 *pero sacrificio** ni2-tan2ga'2la2 a2da2 *puro** jma:13 pa2ske2de2 i2khwa:32 ra1bu1 na2-rma2jnga:2 na2-rma2jnga:2 ru1 *como** xta3 kha2yo:32 xi3gi1 i'2ñu:2 ru1 a'1khwe:n1 i2khwa3 ma3jan3la'2 a2da2 a'1khwen1 gu1ma:2 a2da2 xu'3khwin3 ra3 a2da2 xi3 tsi3 ga2khwa3 mu3ju:n32 ra3 na1ngwa:32 ñu:32 mi'2ska2 *facil nada mas rezo medicina** tha2na2 i2na3 ri'1i1 ga1jun1 jma:13 ri'1i1 ske2mba3 ga3ga:n32 ra1bu1 ru'3khwin3 tha2na2 ri3 ma1-gu1mi:2 i1jin1 di3 gi3na3 va2jyu:32 ge:1 *pues** xu'3khwin3 di3 na1ngwa:32 tha2na2 ru'3khwi:n32 ri3ga3 a2jmu:21 tu1ska2 tu1ska2 ri3 mba'2a2 a2jmu:21 xa:n2 ge1 *bueno** i2jña3 ra1bu1 *bueno** i2jña3 ru1 na2-gi'2nu2 na2-gi'2nu2 na2-gi'2nu2 na2-ku3xi3 ma3 na3na3 mba3 *taza** *ahorita** ma1-gu1ma:2 a2da2 tha2na2 ru'3khwin3 na1ngwa:32 ri3ga3 tha2na2 i2xndu3 ra2ya'2 di3 xa3na3 la2ki:n2 xka'3ni:2 ge1 ma1-gi'3ndi:2 a2jmu:21 rkwin3 mi'1-nu1 mi'1-nu1 mi'1-nu1 ma1-ga:n1 na3na3 xu'3khwi:n32 ni1-gu1ma:2 a'2di'3 khun3 na1ngwa3 i2yu:2 ma1-gu1ma:2 a2da2 *cabron** a2yu'2 ta3ta3 mi1-dxu'1 gi3ya3 i2na3 i2xndu3 ra2ya'2 a2jmu:21 i2xndu3 ra2ya'2 ma1 gu:n2 ma1-ga:n1 na3na3 ma1-gu1ma:2 a2da2 i'2tha3 ru1 *cabron** ndo:13 ni2-khi'3ya3 rga3yu:32 ni2-gi'2nu2 ni2-gi'2nu2 ja3ma3 kha3ma3 xi3 mba1yu'1 tri2gan'1la3 ge:1 ni'2ña:21 ra1bu1 ni1-gra3ka:2 a2da2 i2na3 a2jmu:21 i2xndu3 ra2ya'2 du'3khwin3 ri3 ni2-mba3yu'3 ge1no:2 khun3 di3 nu2ni2 ra1bu1 ge1no:2 ge1no:2 ju1ba'1 na2ku:32 *santo** *porque** na1ngwa:32 *piso** na1ngwa:32 gu'2va3 xko3kho3 go'2vo:32 a2na1la3 va2jyu:32 ri3 gu'2va3 gi3na3 gu'2va3 yu2jnda'2 ma1-gi'3ya3 yu2jnda'2 di3 na2ku:32 ru1da3la3 *madre santa ana** ma2-gi'3mbu3 ma2-gi'3mbu3 ra1bu1 *mas que** xi3 la3fi:n32 yu2jnda'2 na'1kha'1la2 ma1-ge2go:2 ma1ga:n1 ra1bu1 ndo:13 ge3go:2 ma1-ga:n1 ra3 *santo remdio** ni1-gu1ma:2 a2da2 *pero puro** tha2na2 *pero puro** tha2na2 *hay mas de cien** i1jin1 ni1-gri1gwi:n32 khun3 *ya** mi2xku2 i1jin1 mi2xku2 khu:n3 mi2xku2 khi:n2 i1jin1 *pero** ga2khi:21 nda'2kho2 *sufrimiento** na1ngwa:32 di3 mi1-nu'1 na1ngwa:32 di3 *desvelo** a1ndo1 na:32 *hora** ma1-gu1ma:2 a2da2 tra'2ma2 xto:32 ra1bu1 a2ri3gu3 ra'2vun2 a2ra2jña3 ra'2vun2 mi1-dxu'1 ta3da'1 ra'2vun2 xti:32 dra'2vun2 i2tha:n3 ru1 xti3gi3jyu:32 a2da2 xu3kwa'3ni:2 ri3 na1ni1 i2khun:3 va2jyu:32 xu'3khwin3 xi3 ni1-ga1ta:2 a2da2 ra3 ra'1kha:32 a2da2 ri1ga:1 ja2yu:2 xkwa'3ni:2 ri3 na3ku2 ri3 gi'1na2 *muy delicado fuerte ya** ri3ga3 xti:n32 *ya** khun2mbra'3a:2 a2da2 na2gi2xi'1la2 *pero ya despues** ni1ñu:1 *aprender** ju'3 khwen3 ra3 *porque** ni'1-kha1 mba:32 *doctor** ne2snga:3 ge:1 xa'3ni:2 gu3ni1 xi3 ni1-gu1ma:2 a2da2 mba:32 *partero que no sabe que cosa va hacer** xa'3ni:2 gu3ni3 xi3 ni1-gu1ma:2 a2da2 a2gwa2tu:n2 re1 na2ku:32 a2da2 a2khu2 ga3xpa3thu2 re1 cha3mbo:32 a2da2 vra3ka2 tu3vi:1 a2da2 du'3khwi:n32 na'1-kha1 a2jngo:32 a2da2 vra3ka2 tu3vi:1 a2da2 ru'3khwin3 mi1ndxu:1 a2da2 va2ja:21 ma1-ga1ja:1 a2da2 *pero** vra3ka2 tu3vi:1 a2da2 na3jma1 na2ku:32 ri3 gwa2tu:n2 ra1bu1 di3 ni2-ri3ga3 ge1no:2 i2kha:2 va:32 xka'3ni:2 ni1ñu:1 *aprender** i2khu:n3 ra3 i2kha:2 xkwa'3ni:2 ni1-gri1gwi:n32 i2ni:2 i1jin1 *pero ya** ju2mba'2vu1 i1jin1 xi3gi1 ra3 va2yu:2 va:32 ni1-gi'3ma2 i2khu:n3 *pero** na1ngwa:32 ni1ni1 ga2jma:21 gun'3 xka'3ni:2 *nada mas familia** di3 re3go'3 ni1 nda2va:21 tsi3 ma2jma:2 ka3yo:32 *partera** tsi3gi1 ka3yo:32 *partera** tsu'3u:n3 *no hay gente** mi2gi3na3 nu2mba:2 ra1bu1 ni1ka1 yu3mba:3 *ahora mejor** ni1gi'3du1 i2khu:n3 ni1gu1gwa3 ña2vun'3 nu2mu:2 a'2di'3 khun3 dxa'1gu3 tsi3 paula ge:1 tsi3 ni1-gi'3du1 ni1-gu1gwa3 ma1-ga3ya:32 ma1-gu1ma:2 i1mba:1 Juana *ya no** ta1ga'ya:32 ndo:13 ni2ka'3ya:32 ja2yu:2 a'2di'3 a3 ga2khwa:32 mu3ju:n32 a'2di3 na3na3 ga2kwa3 mu3ju:n32 gwa1na:32 jma'1 ma'1-ga3 *porque** ma'1-ga3 yu1mba:3 ka3 ra1bu1 i1ka1 ni1ka1 yu3mba:3 ni2va2nu'3 khun3 di3 ga3ni3 di3 ga3than3 ni1-gu1ma:2 a2da2 *santo remedio** ne2-jngo'2 ni1-rti1gwi:32 a2da2 ne2-jngo'2 ni1-jña:1 a2da2 ne2-jngo'2 ni1-jña1 ndra'2vu:n2 a2da2 ni2-ka3da'3 kwa'3ni:2 ni1ni1 ga2jma:21 ga2khi:21 va:31 ga2khi:21 *castigo** xi3 xta:32 ru1 ma2-mba3yu:32 a'1gu1 xi3 nda2va:21 ru1 na1ngwa:32 e2kho:2 vi3ji3 a'1gu1 a1sto1 va2khi'3 mba:32 a'1gu1 ni'2ni2 xwa2jin2 ña2vun'3 ni2-ja3ñu:32 xi3gi1 a'1gwi:12 Crescencio Villanueva ge1 a2tsu3 mbi'2i2 ni2-vi2ji1 a'1gu1 na2-kha2 ju3ba3 gi3da:13 ni2-kwa3 sndi'1i:3 ju3ba3 gi3da:13 a3 ma1-gu1ma:2 a2da2 u'3un1 na1ngwa:32 na1-ga1yu'3 kha'2la'2 na1ga1yu'3 ka3yo:32 ju'3 na1ngwa:32 ga2khwa:32 a2da2 ndo1 va2tsi2la'2 ga3tsi:3 mbi'2i2 dia2tsu3 ni1-gu1ma:2 a2da2 xi3 ra1ma1ja:n3 ga2khwa:32 xi3 na1ngwa:32 na1ngwa:32 na1ngwa:32 di3 ni2 ma2kwi:3 i2khi:n2 ru1 *porque** i2khu:n3 ra3 *puro** di3 ma1ni1 ña2jun'2 ma1-thu:n1 ma1-thu:n1 *santo** o1 ma1-thu:n1 va1tsun'3 mba3jndi2 ru'3khwin3 ni2-mba3yu'3 khun3 ni1-gu1gwi:n2 i1jin1 ta:32 mba3jndi2 ru'3khwi:n32 xi3 na2nda:2 ma1-ta1dxu:n2 mba3 la3jwi:n32 xu3 kwa'3ni:2 xi3 la3fi:n32 na2-ndo:2 ma1-ri1gu'2 ra3 ma'1ni2 va2ja'2 ra3 na1ngwa:32 ga2ku:n2 vi3ñu:32 a1ndo:13 a2da2 tsi3 ga2khwa:32 nda3ti:32 ra2than3 khwen1 tsu'3khwi:n32 tsi3 ga2khi:21 nda'2kho2 *porque** ma1-than1 nda2va:21 dxa1jwa3la3 ge:1 dxa1fa3la3 va2ja:21 a1jmba:21 Julio *bueno** mi'2xa:32 a'2di:32 ni1-gu1ma:2 xi3gi1 vra3ka:2 vra3ka:2 na2ku:32 mbri3gu3 ña2vu:n32 ni2-kwa2tu:n2 jma:13 a2phu:2 nda'2ya2 xi3gi1 gu2ti3gwi:32 xi3gi1 ku1xi:'3 khun3 kha1ya1 ra'3a:2 *pero** ni1-gu1ma:2 ra3 ni2-ja3ñu:32 du'3khwin3 mbi'2yu:2 ra3 a2da2 tsi3 vi3ji3 vra3ka2 nda3tu:32 na1-gu1ma2 nda3tu:32 i2tha2 ru1 ve3 xi3 kwa'3ni:2 mba3 xkwa'3ni:2 di3 ni1ni1 ga2jma:21 i2khu:n3 a1sto1 ri3ga:32 ra3 ni'2ni2 Dios ni3mba:1 ru1 i'1kha1 ra3 *ya** e1mbo:13 a'1pha:13 *hospital general hospital de madre** mbo:3 gu1mi:2 i1jin1 xi3gi1 xkwa'3ni:2 mba3 la3fi:n32 ni1ni1 ga2jma:21 i2khu:n3 ni1-gi'1mu'2 ra3 ra'1kha:32 ru1 ni'2ni2 ga2jma:21 ña2jun'2 ra'1kha:32 di3 ru1 gi'3 xa'3ni:2 nu2ma:32 nu2ma:32 ma3 ri3 nda2va:21 tsi3 ma2-mba3yu'3 *aunque** ni1ni:12 a1jmi:12 i1jin1 ra3 ru'3khwi:n32 ni2-ga2jyu'3 ni1ni1 ga2jma:21 ta:31 u2jun3 mba3 xkwa'3ni:2 gwa3tha3 ti2gwa3tha3 i1ka1 i1ka1 gun'1 di3 ma1-go:2 xo:3 ma1-khwa3 ma3jan3la2 a2da2 tsi3 ta'3a:32 nda3ti:32 ta'3 a2kwi:n12 gun'1 a2tsi:n32 gun'1 a2tsi:n32 gun'1 *ya** ma'1ñu:2 *revisar** *ya** ma'1-ñu:2 *checar** xka'3ni2 ga2-khwa:32 a2da2 gun'1 dia2khwi:n12 xi3 *ya** na'2ñu:2 *mover** a2da2 *ya** ni2-ku2jma:2 a2da2 xka'3ni:2 na2ku:32 xka'3ni:2 ña2vu:n32 xka'3ni:2 gi'3 e2dxo:21 *porque** e2dxo:21 xi3 gi3van'3 ra'1kha1 gi3van'3 a2vu:n32 ru1du:32 re1 a'1khwen1 xi3 gi'3 mu3ju:n32 ra3 na1ngwa:32 mi'2ska2 ndo:13 ma3 rma2jnga2 ru1 ma1kwa3 ma3jan'3la'2 xi3 nu2mu:2 ri3 gi'3 *mal** ra3 a2sta3cha:32 *cada tres dias o cada cuatro dias** a2ra2ni:12 *mover** a2ra2ni:12 *mover** a2ta2ra2ba2 ri1ga:1 *puro** pa2ske2de2 xi3 ne2jngo:21 ni2ta2nga'2la'2 ni2-gi'3nu:2 mba:32 na3na3 ri1ga1 xwa2jin2 ri3gi1 ni1-khra1jnga:2 a'2di:32 i2kha:2 re1 ni1-khra1jnga:2 a'2di:32 a'2di:32 khwe3do:2 i2kha:2 re1 khwe3do:2 a'2di:32 re1 i2kha:2 na3na3 ne2-jngo:21 ni1gu1ma:2 a'2di:32 *pero** ni1ka1 ndo1 *hospital** a'2di:32 ra3 ni1-gu1ma:2 a'2di:32 ra3 ni2-ja3ñu:32 *porque** nda2va:21 na1ngwa:32 ñu:32 ne2-jngo'2 ri3 a1jmi:12 i1jin1 tsi3gi:13 tru2gwa:1 tsi3gi:13 tru2gwa:1 mbo:3 *junto** ni2chu:n3 i1ji:n12 ra1bu1 a2jan'3 xi3 kwa'3ni:2 a2tsi:n32 gun'1 ta:31 a2tsi:n32 gun'1 a1sto1 a2khwi:n12 gun'1 xi3 di3 ma2jwi:n2 jwi:n2 o1 mi2gi2ñi:2 gun'1 ra3 a3 xo:3 ma1-khwa3la2 a3 xo:3 ma1go:2 ma1-khwa3la2 a2da2 ra3 *ya** ni2-ga2jyu:32 na2-jngo:21 na2khwa'3 *pero** na2-ga2jyu:32 a:n2 na2-jngo:21 na2khwa'3 *pero** na2-ga2jyu:32 na2-ga2jyu:32 nda'2kho2 *porque ya** ni2nga:2 *ya** ni'2ni2 va2ja:21 *ya no** na1ngwa:32 i2yu:2 ma'1-ba:n21 ma1mba3 ma'3a:n32 ra1bu1 a2jan'3 ku3va3 ra1bu1 tsi3 nu2-tha2 di3 va2jyu:32 ra3 na1ka1 khi'2ya3la2 ndra'2vun2 na1-ri1gu2 i2nu:2 i2xi2 o1 na1-ka1 ga3khwa:32 a2vu:n32 ma2ñu2 xa'3ni2 i2than2 ru1 a3 jmbu2 du'3khwi:n32 go'3ya:3 di3 va2jyu:32 ra3 na1ngwa:32 ta:31 na1ngwa:32 a1ndo:13 ri3 nde1yo:2 ja2yu'2 khun3 ru'3khwin3 di3 nde1yo:1 xka'3ni:2 ni1ni1 jmu'2 xka'3ni:2 ni1-gu1gwa3 nga2 *porque** ru1 i2kha2 xi3 i1than'1 a1ge:1 i2kha:2 xka'3ni:2 ni1ñu:13 a'1gwi'1 *ya** xka'3ni:2 ga2chu:n3 ru1 go'2vo'3 xkwa'3ni:2 gu2va:3 ru1 ni2-gu2va:3 gu3ni2 ga2jma:21 ru1 Tecomatlan Puebla ni2-ti:3 i1jin1 gu'3vu1 Tecomatlan Puebla a3 ta:n32 ga2khi:21 ni1-gi'3nu'2 ni2-ti:3 xwa2jin2 ni2ti:3 ni2-gu2va:'3 na:32 ni1ñu:13 *atender niños de puebla** de Tecomatlan Puebla ni2-ti:3 ra1bu1 ni'1-kha'1la2 i2ya1la'2 ni'1-kha'1la2 i1yu:1 na3na3 ni'1-kha'1la2 i1yu'1 khu:n3 a3 mba3 xu3gi:n32 ru1 gu3da2la'2 i1yi'1 *nada mas** a1jma:32la2 ni1-da3la2 i1yi'1 *porque** ni1-ñu:13 *atender** ra1bu1 ni1-ñu:13 *atender niños de Tecomatlan** xu3 kwa'3ni:2 ri3ga3 ku3va3 ra1bu1 tsi3 nu2-tha2 khi2ma:2 di3 ku3va3 i1jin1 tsi3 ti2mi2gi2ñu'2 mbi'2i2 ra3 na1ngwa3 ma'1tha:3 i2du:n3 ko3go:2 i2du:n3 o1 i2tha2 ra1bu1 nu2mu:2 di3 ndra'2vu:n3 ni1-kha1da3 ma'3an3 na3ska2 mbe2kha'1 di3 na1ka1 ga3ri1gu2 i2nu:2 i2xi2 o1 xa'3ni:2 i2tha2 ru1 a3 jmbu2 du'3khwin3 go'3ya:3 ta:13 na1ngwa:32 ta:31 u'3un1 na1ngwa:32 na1ngwa:32 ndo:13 ri3 nde1-yo:1 ja2yu'2 di3 nde1yo:1 jun3 di3 *chismoso** tsi3 nde'2-yo:2 ra3 xu3 kwa'3ni:2 xi3 ma2-ri3gu2 *pero** i2khu:n3 ri3 mba3jndi2 xa'3ni:2 ri3 nde1-yo:1 jun3 mba3jndi2 xa'3ni:2 ri3 ni1-gu1gwa3 jun3 u2jun'3 mbe2kha'1 di3 na1-gu1ma2 a2da2 ge1jyo2 na1-gu1ma:2 ga1jma:13 ro'3me:32 xi3gi1 mba'1mba'1 ro'3me:32 gwa3tha3 mbi'2i2 i2jyu:32 mbe2kha'1 di3 na1-ga1ta2 ro'3me:32 a2da2 du'3khwin3 ta'3 na1ngwa:32 ga2khu:n2 *cuatro cinco** *minutos** a1sto1 *diez minutos** ni1-ra3ka:2 a2da2 *rapido su** dra'2vu:n2 a2da2 *porque** mba:32 ra1bu1 ni2-gi'3nu:2 a2da2 ni1-gu1ma:2 ni2-ru2thu2nga:2 ru1 di3 mu3 ra3 ni2-kha3ñu:32 a2da2 i2khu:n3 ra3 a1sto1 na:32 ma1-xto'1vo:32 a1sto1 na:32 ni2-ta2xi:21 a2da2 ndi2ya3ra'3a'2 ru1 ni3-gi3xi3 mu'2u:n32 ru1 *ahi si ya** ma3ja:n3 ru'3khwin3 ra3 nda2vi:n12 mba'2i:n2 na1ngwa3 ni2-ja3ñu:3 i1jin1 ña2vun'3 khun3 mba3vi:32 xi3gi1 a'2di:32 i2kha:2 ta3ta3 dxa1fa3la3 julio ni2-ja3ñu:32 ña2vun'3 tsi3 e'1va:13 *nada nada** *vivo** ni1-gu1mi:2 i1jin1 *porque soy rezandero** na'2-thu:n32 ña2jun'2 ra1bu1 na2-ña2jun'2 na'2-thu:n32 Dios ña2jun'2 u2jun'3 mbe2kha'1 di3 na1-gu1ma:2 a2da2 khwen1 ra3 gwa3tha3 mbi'2i2 ri1ga:1 a2da2 ra3 na1-ka1 ga3tri'3khu2 ri1ya1la2 na:32 na1ma'1 o1 na1-ka1la2 xu3gi'2 na2-gi2tri2khu2 ri1ya1la2 na:32 xta3ga2ya'2 na:32 i2nu:2 vi1gu1 ra3 a2tsu3 mbi'2i2 a1sto1 a2khu2 mbi'2i2 ta:32 a2tsu3 mbi'2i2 a1sto1 a2khu2 mbi'2i2 xu'3khwin3 ni:2 ra1bu1 *porque delicado** ra1bu1 xka'3ni2 ma3 ni2ni2 ñu:3 ru1 na:32 ma3 ri3 gu'3tha:n3 i2nu:2 na1ma'1 ge1 i2nu:2 xta2ga2ya'2 ge1 i2nu:2 *pero** ku3va3 xu3gi'3 ni3mba:32 ja3ñu:32 nda'2kho2 ni2mba:32 ja3ñu:32 nda'2kho2 ma'1-ga2 tri'3khu2ri1ya:1 so1sto:1 ju3ba3 * de tres cuatro dias porque** da'3ni2 ma2-gi'3nu:2 re1 a3 i2kha:2 a2da2 gwa:32 ri3 gi'3nu:2 o1 ru1du:32 a2da2 ga'3ni2 kwe'2e:n2 xkwa'3ni:2 ri3ga3 ri3 khwa'3ni:2 a2jan'3 gwa3tha3 mbi'2i2 gi'3ma:2 ma1-xta:32 i2kha:2 na3na3 ma1-ba1la2 na3na3 di3 ni2ku3 ni'2ni2 xwa2jin2 ta'3 *a ver** ra1bu1 tsi3 de2li2ka3di:32 va1 *tres meses dos meses** a1jmi:12 gun'1 a2tsi:n32 gun'1 xa1bu1 tsi3 ga2khi:21 va1 na1ngwa:32 tsi3 nda2va:21 tsi3 ma'1ñu:2 *servir** ma2xna:32 di3 me'1tso2 ra3 *ya como** a2khu2 vi2tsu2 mbi'2i2 *ya** ni2-ta2xila'2 na3na3 *ya** ma2-jña3la'2 xti3ñu:32 *ya** ma'1na'2la2 na3na3 *ya** *ya** ma2-ri3gu2 ri3 me'1tso2 xkwa'3ni:2 ni1-gi'1ni:3 ja:n'32 *porque** nda2va:21 ni2mba:32 tsi3 a3 i2kha:2 na3na3 tsi3 jmu'1 khun3 gi'3 ra'1kha:32 nda2va:21 dxa1gwi'1 gi'3 ra1bu1 *pero** tsi3yu:32 ru1 ga'3ña2la2 *ayudar** ra3 gi'3 ru1du'3 khun3 ra3 ra1bu1 ga2chu:n3 *aparte** ga2chu:n3 na1ngwa:32 i2xnu:3 ru1 mia3jun'2 nu2ma:2 kha:n3 u2jun'3 a2tsu3 mbi'2i2 a1sto1 a2khu2 mbi'2i2 *pero** di3 ma2-gi'3nu:2 ru1 di3 na2-gi'3nu:2 e'2de2 ra3 xi3 va2pha2 ni2-ta2ni2 mba3ni:3 nu2mu:2 ru1 na1ngwa:32 ñu:2 *tocar** e'2de2 i2kha:n3 mi1-dxu'1 *camposanto** i2kha:n3 mi1-dxu'1 na:2 na1ma'1 i2kha:n3 so1sto:1 ju3ba3 *con ese** na1ga1ta2 o1 ni'2thu:n32 ru1 va1tsun'3 na2-gi2xi1 u2jun'3 *porque mucho** tsi3 na2-ja3ñu:3 nda'2kho2 tsi3 na1-gra3ka:2 e'2de2 tsi3 na2vri2ya:1 i2ya'2 tsi3 xkwa'3ni:2 gi'3ni:3 ru1 ta:31 a:n13 *pero** xi3 ri3ga3 ra3 na1ngwa:32 *yo nunca no pasé** na1ngwa:32 ni1-gi'3nu'2 xkwa'3ni:2 jun3 mba3 xu3gi:n32 i1jin'1 na2-ta2ya:3 va3 xi3 ma1-ri3gu2 ña2va:n32 xi3gi1 va1 *trece** i1jin1 ni1ni:12 tsi3gi1 ni2-ja3ñu:3 a2tsi:n32 ra3 ku3va3 mba:13 *ocho** ku3va3 xi3gi1 *vivo** i1jin'1 *porque puro** ri3 *puro** ri3 **creencia** ri3 di3 na1ne1mba2la2 *pues** u2jun'3 *ahora** ge'3 ma3 na2xka2xan'3la2 ju:13 gwi2phi2 *andale** ma1-gu1ma2 nu2mu:2 a2da2 ma1-gu1ma2 nu2mu:2 a'1gu1 da'3ni2 ma2rgi'3nu:2 ru1 ngwa:32 ri3 gi'3nu:2 ra1bu1 *porque** mba3 *cosa** ri3 ga'2mi:32 ña2ju:n2 *nada** na1ngwa:32 ri3ga3 ta:31 mba3jndi2 xkwa'3ni:2 dia3jun2 ta2na:21 ma3ja:n3 di3 va2pha2 vi3ñu:32 go3va2la2 i2tsu:21 na3na3 tsi3 ni'2ni2 xwa2jin2 i2thi:n21 *porque** na3na3 tsu'3khwin3 ra3 na2-gwi'2tha:1 nda'2kho2 i2tsu:21 ra3 dia3jun2 di3 ma3ja:n'3 ma'1ni2 di3 ma2-ro2va2la2 i2tsu:21 na3na3 skwin3 i2thi:n21 ra3 ri3ga3 tha2na2 rkwi3 *pues** ri3ga3 tha2na2 *para hemorragia** ri3 na2-gi'3nu:2 ru1 e'2de2 *pues** ri3ga3 tha2na2 ri3 na2-gu2ti3gu3 a2vu:n32 ru1 i2kha2 ma3 ma2xu3ma'2 ru1 na2gwa'3an'1 re1 a2vu:n32 ra1bu1 na1-ka1 ra1bu1 na1-ñu:13 *curar** xi3gi1 ku3va3 xi3gi1 tsi3 na2ndo:2 ma2-gu2di:n32 e'2de2 jun3 ndo3 xi3 ni:1 ni'1-kha1 ni1-ni1 tha2nu:2 ni1-xu1ma'3la2 a2vu:n32 *ya alli va** a2jan'3 xi3 na2ndo:2 ma3 ri3 tha2na2 ri3 gi3na3 ge:1 o1 xi3 na2ndo:2 tha2na2 ma3ja:n'3 *pero** na1ngwa:32 i2mba3yu:32 tha2na2 ma3ja:n'3 u'3un1 *no ayuda** tsi3mba3yu:32 ta:32 dia3jun2 tha2na2 gi3na:32 di3 na2-mba3yu:32 ra3 ja:n32la1 dia3jun2 tha2na2 gi3na:32 di3 na2mba3yu:32 na3na3 skwin3 ra3 i2kha:2 tha2na2 ri3 na'2-va:n21 i2na3 ri3 na'2-va:n21 ru1 *pues** u2jun'3 di3 na'2-ga:n21 ru1 tsi3 na2xi3ñu2 na2-gi'3nu:2 e'2de2 xto:32 la3xa3 di3 *toronja** ri3 mba'1vu1 ge1 ru'3khwi:n32 ga'3thu:n21 ru1 mba2ji:32 re1 a1jma1 xta3 du'3khwi:n32 i'2ga:n21 ru1 tsi3 na2-vi2ji1 e'2dxo:2 ta:31 u2jun'3 du'3khwi:n32 la3xa3 la3xa3 ri3 mba'1vu1 mi'2khu:n21 ge1 du'3khwi:n32 tha2na2 ri3 na'2-ñu:3 re1 e'2de2 di3 na'2-ñu:3 re1 ga'2khu2 u2jun'3 ku3va3 ra1bu1 tsi3 nu2than2 di3 na2-ta'2an1la2 ñe:2 na2-ta'2an1la2 ña2khi:n2 na2-ta'2an1la2 yu'1 i1yu:1 i2tsi3 xto:n3 i2tha2 ru1 a3 jmbu2la1 na1ngwa:32 ta:31 na1ngwa:32 a1ndo:13 ri3 na1-gu1mi:2 i1jin1 ri3 mba'2a:2 va:32 ri3ga3 tha2na2 ri3 va2jyu:32 ri3ga3 xu3ba3 xko'3kho3 xu3ba3 tsi3na3 i'2va:n21 i1jin1 i'2va:n21 gu'1u1 na1-gu1mi:2 a'2di:n3 di3 va2jyu:32 ri3ga3 xto:32 ga:'13 ma1-gi'3ya3 mba3 *pedazo** xto:32 ga:'13 ma1-khwa:32 mi1-ga:1 ni'2-ga:21 ni'2-ga:21 na2-ku2xi2 ma3 ra1bu1 na'2-ngo:21 ji2ma:2 xto:32 ga:'13 ma3ja:n3 ta3ta3 di3 nu3ma1la2 ni2-tri3gu2 la3fi:n32 a2jnga:32 mu'1-dxu:n2 ra3 ni'2-khu2ra'1a1la2 la3fi:n32 di3 ni2-tri3gu2 ra3 a3 ma1-go:2 ma1-ra1than1 ta:n32 mbi'2ya:2 ga1jma:13 xwa2jña:2 xi3gi1 ra3 a:n2 ta3ta3 va2khia'3la2 mbi'2ya:'2 Camilo Catalan Galvez sma3ji:n3 ta:31 sma3ji:n3 xu2 nu3ma1la2 ta3ta3 i2khu:n3 mbi'2yu'2 Gregorio Tiburcio Cano xta:3 ma3 na1-mba1yu3 jmu:2 ma1-gi1xi1la2 a'2va3la2 ge1jyo2 i2kha:2 di3gi1 pu3 nda'2yo'3 i2nu:3 i1jin1 tsi3 ma1-ge1sngo:n3 i1jin1 du'3khwin3 ma1-ma1ñu:3 dia3jun2 khi2na3 di3 xwa2jin2 tha2na2 xwa2jin2 tha2nu:2 xwa2jin2 ri3ga3 xwa2jña1la3 ge1jyo2 du'3khwin3 mu1-nu'1vi:n2 i2khi:n2 mbo2ya:3 xa'3ni:2 e2kho:2 gu3ni2 tha2na2 mi2jna3 da'1kha3 ma3 ndo:13 tha2na2 di3 ri3ga3 na:32 gu1bi'1 ge1jyo2 di3 tha2na2 ma3 xwa2jñu2 ge1jyo2 ga3mba3yu:32 khi2ma:2 du'3khwi:n32 i2ya1la2 ja:n32la2 mu1-ra1xi3la'2 xu3gi'2 a2jnga:32 di3gi1 ta3ta3 xu'3khwi:n32 ga'3ni2 ta:31 nu3ma'1la2 *pues** nu3ma'1la2 ni2-dxa'2 ta3ni:12 *grabar** na2-ta2mba3ñu:3 ru1 tsi3 gi3na:32 na2-mba3ya'2la2 i2kha:n32la2 gi3na'3la2 ge1 ra3 na:32 ma3 ri3 ma2-mba3yu:32 ta:n32 ña2van3la2 xi3 i1than'1 jun3 ge1 mba'2a2 ñu:32 gu2ma2ku2 ni1gi'1ni:3 kha:n32la2 mbo1mbo1 ri1ga1 i1jin1 Tecomatlan Puebla ni2-gwa3na'3 go'2vo'3 *porque** ne'2-ngo:21 na3na3 xi1ña:32 ni'2-ñu:3 *atender** ru1 ne'2-nga'1la2 kha:n32la2 ne'2-ngo'2 khu:n3 i1ya1la2 mbri3gu3 xi3gi1 ni'1-kha'1la'2 a2jan2 xkwin3 ni3ma1la'2 xkwa'3ni:2 ra3 mba3jndi2 xka'3ni:2 ta:31 xu'3khwin3 ta3ta3 nu3ma1la'2